Điều tra chấn động của ICC về cựu cố vấn kinh tế Philippines

Phát hiện chấn động của ICC

Lời khai gần đây của ICC là từ một người tên là Arturo Lascanas, người này nói rằng mình từng là thành viên của “Biệt đội tử thần Davao” (DDS) hay nói cách khác đó là một đơn vị cảnh sát đặc biệt được thành lập từ năm 1988 trong nhiệm kỳ thị trưởng kéo dài 2 thập niên của ông Duterte tại thành phố Davao (đảo Mindanao).

Lời chứng của Lascanas đã liệt kê hàng trăm vụ giết người ngoài tư pháp được thực hiện bởi DDS trong thời gian ông Duterte làm thị trưởng. Bản tuyên thệ dày 186 trang được đệ trình lên ICC vào năm ngoái 2020 (hãng tin Rappler có được nó) đã nhiều lần nhắc đến tâm phúc Michael Yang của ông Duterte trong vai trò điều phối viên mạng lưới các phòng thí nghiệm bào chế ma túy đá ở Mindanao vào đầu thập niên 2000. Bản tuyên thệ của Lascanas là sự chứng thực độc lập đầu tiên của những tuyên bố chi tiết trong báo cáo của ICC.

Theo đó Michael Yang và đối tác làm ăn của ông ta là Lin Weixiong (kẻ cũng dính líu đến ma túy trong báo cáo tình báo cảnh sát năm 2017) đã trở thành những cái tên nổi tiếng ở Philippines kể từ khi ông Duterte lên cầm quyền. Năm 2018, Yang giữ chức cố vấn kinh tế dưới trướng ông Duterte. Cũng khi đó bộ đôi Yang – Lin nhờ cái bóng của ông Duterte đã kiếm chác những hợp đồng béo bở từ các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc. Bản thân ông Duterte nói rằng mình đã gặp Michael Yang lần đầu tiên vào năm 1999. Lascanas khai rằng ông Duterte và con trai Paolo Duterte đã làm việc với Yang và một thương gia Trung Quốc khác ở Davao.

Thông qua luật sư riêng, Yang đã phủ nhận mọi cáo buộc. Vụ việc có lúc tưởng như đã “chìm xuồng” trong bê bối mua sắm đồ bảo hộ COVID-19, như đã bị tiết lộ bởi báo Rappler và cuộc điều tra chung của Dự án báo cáo tội phạm có tổ chức và tham nhũng (OCCRP). Vai trò của Yang là trung tâm của những hợp đồng mua sắm trị giá gần 175 triệu USD do chính quyền ông Duterte trao cho Tập đoàn dược phẩm Pharmally (PPC, vốn có công ty chị em là Pharmally International Holdings (PIH) đặt trụ sở ở Đài Loan (Trung Quốc)).

Các CEO cấp cao của PIH cùng với Zheng Bingqiang (đối tác thương mại Trung Quốc của Yang) đã bị truy nã ở Đài Loan vì các tội tài chính nghiêm trọng, cũng như đã lừa các nhà đầu tư hàng chục triệu USD. Thượng viện Philippines yêu cầu Yang ra điều trần. Bộ Tư pháp nước này cũng đưa Yang vào danh sách theo dõi nhập cư. Thượng viện Philippines triệu tập Lin và vợ  Rose Nono Lin (giám đốc của một loạt công ty trong mạng lưới Yang – Lin) để làm chứng liên quan vụ bê bối mua sắm.

Cuộc chiến với tội phạm ma túy

Năm 2017 khi chạy trốn khỏi Philippines, Lascanas trở thành người tố giác khi mô tả DDS là “cỗ máy đao phủ” của ông Duterte. Lời khai của Lascanas cũng hé lộ Duterte là một người rất giỏi khuất phục những đối thủ của mình. Michael Yang có tên trong bản tuyên thệ ở ICC khi ông này nói về các phòng bào chế ma túy đá ở Mindanao.

Lascanas kể lại cuộc đột kích tại một trong các phòng bào chế ở Davao vào ngày 31 tháng 12 năm 2004. Nơi đó có chủ nhân là một nhà hóa học người Trung Quốc tên là Alan Sy, một người biết nói tiếng bản xứ Tagalog. Sy khai với Lascanas rằng “phần lớn các nhân viên ở các phòng thí nghiệm đều không mang hộ chiếu vì họ đều thuộc quyền quản lý của công ty DCLA của Michael Yang”.

Alan Sy định hối lộ cho Lascanas để giải phóng cho ông ta và 3 đồng phạm, tuy nhiên cả 4 người này đều bị sát hại và chôn chung. Lời khai của Lascanas chỉ ra những mối quan hệ với hoạt động của Michael Yang ở Midanao và văn phòng thị trưởng của Duterte. Các nguồn tin mật báo của Lascanas tiết lộ từ năm 2013 rằng Yang có một mối quan hệ thân cận với một Phó thị trưởng Davao, người này bí mật cho phép các lô hàng (ma túy) của Yang đưa lậu trót lọt qua các cảng biển  Mindanao, giấu kỹ trong các xe tải chở hàng tiêu dùng. Lascanas cũng khai rằng Yang có quan hệ với Sammy Uy, một thương gia Hoa kiều có quan hệ lâu năm với Duterte.

Báo cáo Acierto

Tuyên bố của Lascanas rằng Yang đóng vai trò then chốt trong thế giới ngầm ma túy Mindanao là dựa trên một báo cáo tình báo có từ năm 2017 của ông Eduardo Acierto, một đại tá cảnh sát về hưu từng làm công tác chống ma túy suốt hơn 15 năm. Báo cáo này được truyền thông Philippines đăng tải một phần và hé lộ một số thương gia Trung Quốc có quan hệ gần gũi với Duterte khi hoạt động các phòng bào chế ma túy đá ở Mindanao.

Ngoài Yang thì còn có một đối tác làm ăn khác của ông ta tên là Allan Lim cũng nằm trong tâm điểm của mạng lưới. Thông qua luật sư riêng của mình, Yang nói rằng bản tuyên thệ của Lascanas và báo cáo của Acierto đều “vô căn cứ”. Về phần mình, cựu đại tá Acierto tuyên bố rằng những người cung cấp tin cho ông khẳng định Yang là nhân tố chính cho các lô hàng ma túy có chứa tiền chất ma túy và dụng cụ bào chế.

Theo báo cáo Acierto thì Yang có biệt danh là “Long” do có xăm hình rồng trên cánh tay, có liên quan đến một nghiệp đoàn ma túy có sào huyệt tại Trung Quốc được điều hành bởi “đại ca” Johnson Chua. Đầu thập niên 2000, theo báo cáo Cierto, đối tác của Yang là Allan Lim. Ông Acierto đã viết báo cáo khi hoài nghi sự nổi tiếng đột ngột của Michael Yang trong nội bộ của Duterte hồi năm 2015, lúc ông Duterte xuất hiện trong một bức ảnh chụp chung với Yang tại trụ sở công ty Fudesheng của Yang (tập đoàn Fullwin) tại Hạ Môn (Phúc Kiến, Trung Quốc).

Cảnh sát quốc gia Philippines đã chặn những điều tra xa hơn về các liên kết ma túy đáng ngờ của Yang, theo báo cáo Acierto. Năm 2019. Chính quyền Duterte quay sang chống Acierto và cáo buộc ông đồng lõa buôn bán ma túy, tham nhũng và tống tiền. Cũng như Lascanas, ông Acierto buộc phải đào tẩu trong khi giới chức Philippines treo thưởng cho ai bắt giữ ông.

Theo tiết lộ của Rappler và dự án OCCRP thì cặp bài trùng Yang - Lin từng dẫn đầu làn sóng đầu tư mới vào một số ngành công nghiệp quan trọng. Hai công ty mà bộ đôi này kiểm soát là Paili Estate và Paili Holdings cùng điều hành hơn 50 công ty con trong một số lĩnh vực ở Philippines. Một trong hai doanh nhân đáng ngờ này đã ký một biên bản ghi nhớ nhằm phát triển “Khu kỹ nghệ” trị giá 650 triệu USD với Tập đoàn máy móc hạng nặng quốc gia Trung Quốc (CNHMC, một công ty sở hữu vốn nhà nước).

Pai Hong Realty Corp (một công ty có liên quan đến Yang – Lin) đã làm lễ động thổ cho một dự án chung cư 76 tầng nhìn ra vịnh Manila. Hồ sơ Pai Hong cho thấy Rose Nono Lin (vợ của Lin) làm thư ký tập đoàn, còn chồng làm tổng giám đốc. Trong các năm 2018, 2019,  công ty Fudesheng của Yang đã nộp đơn lên Sàn giao dịch chứng khoán Hong Kong để có tư cách pháp nhân thương mại ở quần đảo Cayman tên là Tập đoàn tài chính Fudesheng.

Vụ bê bối Pharmally

Khi hơn 2 triệu người Philippines khốn đốn vì đại dịch COVID-19 thì ông Duterte đã ban cho bộ đôi Yang – Lin cơ hội vớ bẫm. Cho đến nay Tập đoàn dược phẩm Pharmally (PPC) là đơn vị được hưởng lợi từ các hợp đồng cung cấp dụng cụ bảo hộ phòng chống COVID-19 (PPE). Mặc dù vốn công ty con ở Philippines hiếm khi vượt quá 12.000 USD, nhưng PPC đã thu về tổng trị giá hợp đồng lên tới gần 175 triệu USD, bỏ xa các nhà cung cấp PPE khác.

Chưa hết PPC còn được trao thêm hợp đồng 45 triệu USD khác trong năm 2021. Vì những cáo buộc gian lận tài chính từ công ty mẹ ở Đài Loan (Trung Quốc) mà PPC đã bị hủy niêm yết khỏi Sở Giao dịch chứng khoán Đài Loan (Trung Quốc) từ tháng 4 năm 2021. Michael Yang đã gửi các tuyên bố cho Thượng viện Philippines và phủ nhận mọi liên kết với PPC hoặc gây áp lực để chính phủ trao hợp đồng cung cấp PPE cho PPC. Ông Huang Tzu Yen, CEO của PPC, cũng phủ nhận việc công ty được ưu đãi để có các hợp đồng cung cấp PPE.

Thế nhưng trong một lời khai riêng rẽ, một cựu nhân viên PPC khẳng định hãng đã “lừa dối” chính phủ Philippines, nhưng sau đó người này đã rút lại lời khai. Phó tổng thống Philippines, Leni Robredo, tuyên bố “vụ bê bối là không thể tha thứ”. Báo Rappler và OCCRP tiết lộ mọi hoạt động của Yang và PPC đều thông qua bà xã của Lin là Rose Nono Lin và Gerald Cruz, một công dân sở tại. Yang và Lin cùng xuất hiện trong một video hồi năm 2017 trong một cuộc họp giữa Duterte và các CEO cao cấp của PPC.

Hồi tháng 12 năm 2020, cơ quan tư pháp Đài Loan (Trung Quốc) đã phát lệnh bắt giữ quốc tế đối với chủ tịch PPC là Huang Wen-Lai cùng một số CEO cấp cao của hãng này. Các điều tra viên đã phát hiện ra những khuất tất của PPC gồm thao túng giá cổ phiếu của các CEO, cũng như chủ tịch Huang bí mật chuyển gần 25 triệu USD vào tài khoản ngân hàng của mình. Hãng kế toán Deloitte & Touche cũng tạo ra các báo cáo gian lận tài chính để giúp Huang và con trai đào tẩu sang Singapore. Giao dịch thương mại của PPC bị đình chỉ vào tháng 8 năm 2020.

Thao túng BRI ở Philippines

Năm 2017, cặp bài trùng Yang - Lin đã dàn xếp cho một cuộc hội kiến giữa các quan chức chính phủ Philippines và những người đồng cấp Trung Quốc tại tỉnh Phúc Kiến. Đến năm 2018, Yang và em trai Yang Hongjiang đã tham dự một hội nghị tại Bắc Kinh dành cho kiều bào với tư cách là đại diện Philippines của Liên đoàn Hoa kiều hồi hương toàn Trung Quốc. Hai anh em nhà Yang cũng đóng vai trò thúc đẩy BRI của Trung Quốc ở Philippines, bằng cách giữ một số vị trí lãnh đạo tại vài hội doanh nghiệp bao gồm Phòng Thương mại quốc tế Con đường tơ lụa Philippines.

Tháng 9 năm 2020, Tập đoàn tài chính Fudesheng của Yang đã ngừng hoạt động ở Hong Kong. Trở lại Manila, Yang phải chịu áp lực rất lớn khi tìm cách rũ sạch quá khứ và hiện tại của mình. Khi Thượng viện và Bộ Tư pháp Philippines nỗ lực truy tìm Yang thì những trang web công ty của ông ta đã bị gỡ hoặc đặt ở chế độ riêng tư.