Điều tra 1.700 binh sĩ Lữ đoàn cơ giới 155 Ukraine đào ngũ

Cuộc điều tra của SBI

Theo tin từ hãng France 24, Cục Điều tra Nhà nước Ukraine (SBI) đã mở một cuộc điều tra sâu rộng về hoàn cảnh thành lập Lữ đoàn cơ giới 155 Anna Kievskaya, được huấn luyện tại Pháp, việc đơn vị này tham gia trận chiến gần Pokrovsky và chuyện hơn 1.700 binh sĩ đào ngũ ngay trước thời điểm ra trận. Một trong những người lãnh đạo chịu trách nhiệm thành lập lữ đoàn đã chết vì đau tim và chỉ huy lữ đoàn đã bị cách chức ngay sau khi lữ đoàn tham chiến.

Cũng theo hãng tin này, chỉ huy của một trong những đại đội thuộc Lữ đoàn cơ giới 155 đã bị bắt giữ với cáo buộc rời khỏi đơn vị mà không được phép (AWOL) và xúi giục các binh sĩ đào ngũ.

Kết quả điều tra ban đầu của SBI xác định, vào cuối năm 2024, người liên quan đến vụ án này đã không thực hiện mệnh lệnh và không chuyển giao đại đội mà anh ta lãnh đạo cho một đơn vị khác. Thay vào đó, anh ta ra lệnh cho binh lính của mình chạy trốn mà không có vũ khí và bản thân anh ta đã tự nguyện rời khỏi đơn vị. Ngày 8/1/2025, viên chỉ huy đại đội này đã bị bắt giữ tại khu vực Rivne và bị đưa đến Kiev, nơi anh ta bị tình nghi bỏ trốn và từ chối thực hiện lệnh theo phần 4 của Điều 402, phần 5 của Điều 407, Bộ luật Hình sự Ukraine. 

Trong khi đó, hãng Kiev Independent lại khẳng định, cuộc điều tra của SBI bắt nguồn từ những thông tin được đăng tải trên báo chí, đặc biệt là những bài viết của nhà báo quân sự nổi tiếng người Ukraine Yuriy Butusov, Tổng Biên tập trang Censor.NET. Cụ thể, ngày 30/12/2024, nhà báo Yuriy Butusov đã “nổ phát súng đầu tiên” khi tuyên bố rằng, hơn 1.700 binh sĩ Lữ đoàn cơ giới 155 Anna Kievskaya đã đào ngũ. Lữ đoàn này được thành lập vào tháng 3/2024 và theo liệt kê của nhà báo Yuriy Butusov, số lượng quân nhân đào ngũ và số lượng người ra mặt trận theo từng tháng của năm 2024 như sau: tháng 3: 3/46 người; tháng 4: 6/123 người; tháng 5: 31/217 người; tháng 6: 185/1.978 người; tháng 7: 310/882 người; tháng 8: 217/748 người; tháng 9: 187/253 người; tháng 10: 339 người đào ngũ trong khi chỉ có thêm 211 lính mới ra trận; tháng 11: 448/832 người. 

Nhà báo Yuriy Butusov cũng lưu ý rằng, vào tháng 10/2024, khi các binh sĩ của Lữ đoàn cơ giới 155 đến Pháp tham gia khóa huấn luyện, thêm 50 người đào ngũ. Đáng chú ý, trong số 1.924 binh sĩ Ukraine được gửi đến Pháp, chỉ có 51 người có hơn 1 năm kinh nghiệm phục vụ trong quân đội và 459 người có ít hơn 1 năm. Số còn lại là 1.414 người đều là lính vừa mới nhập ngũ hoặc mới chiến đấu được 2 tháng (tính vào thời điểm đó). Nhưng, theo tiết lộ của nhà báo Yuriy Butusov thì điều đáng lo ngại là trong số 1.414 lính mới, khoảng 150 người được tuyển dụng mà không qua lựa chọn và được gửi đến Pháp mà không được đào tạo quân sự cơ bản.

Trao đổi với phóng viên tờ Ukrainska Pravda, cố vấn truyền thông của SBI Tetyana Sapyan cho biết, SBI đang điều tra việc này và đã mở các thủ tục tố tụng hình sự về tội đào ngũ cũng như lạm dụng quyền lực liên quan đến thẩm quyền của một quan chức quân đội. Ông Tetyana Sapyan khẳng định, cuộc điều tra vẫn đang diễn ra và vẫn còn quá sớm để thông tin về bất kỳ kết quả sơ bộ nào.

Thiếu sót mang tính hệ thống

Ngày 8/1, trong cuộc họp với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky để báo cáo với về gốc rễ của những vấn đề đang tồn tại trong Lữ đoàn cơ giới 155 Anna Kievskaya, tướng Mykhailo Drapatyi, Tư lệnh Lực lượng Lục quân Ukraine (được bổ nhiệm vào tháng 11/2024), thừa nhận rằng đơn vị này hiện đang được triển khai gần Pokrovsk và chịu tổn thất nặng nề do sự chỉ huy và tổ chức kém trong giới lãnh đạo quân đội Ukraine. "Hầu hết những thiếu sót mang tính hệ thống đều do Bộ Tư lệnh Lực lượng Lục quân, Bộ Tổng tham mưu Lực lượng vũ trang Ukraine và Bộ Tư lệnh tác chiến gây ra", Tướng Mykhailo Drapatyi nhấn mạnh.

Tuy không tiết lộ tất cả các chi tiết trước khi "tất cả các tình huống được xác định" nhưng tướng Mykhailo Drapatyi cũng khẳng định, việc "quản lý không đầy đủ", "sai sót trong tuyển dụng" và "lập kế hoạch huấn luyện không chuẩn" là những nguyên nhân chính và thách thức lớn nhất hiện giờ là "hiệu quả và động lực thấp của các chỉ huy cấp trung trực tiếp quản lý binh sĩ". 

Đồng thời, tướng Mykhailo Drapatyi đã đề xuất với Tổng thống Ukraine một số giải pháp gồm: tuyển dụng các sĩ quan và chỉ huy giàu kinh nghiệm ở mọi cấp độ, đào tạo thêm cho binh lính của Lữ đoàn cơ giới 155. Các thành viên trong đơn vị quân đội ở Ukraine cũng sẽ được cung cấp đường dây nóng để phản ánh ngay lập tức những vụ việc phát sinh và gặp gỡ các nhà tâm lý học để tăng cường sự kết nối trong đơn vị. "Ngoài các báo cáo chính thức hằng ngày, tôi muốn được liên lạc trực tiếp và lắng nghe tâm tư của các binh sĩ về cách các quyết định của chúng tôi ảnh hưởng đến động lực của họ và tình hình thực tế", tướng Mykhailo Drapatyi nói thêm. 

Trong khi đó, nhà báo Yuriy Butusov vẫn tiếp tục phân tích vấn đề và chỉ rõ rằng, Lữ đoàn cơ giới 155 là một dự án chủ lực cho các lữ đoàn quân đội Ukraine được đào tạo và trang bị vũ khí với sự hỗ trợ của các đối tác nước ngoài. Tổng thống Pháp Macron đã tuyên bố vào tháng 6/2024 rằng Pháp cung cấp đào tạo và vật tư quân sự như một phần của sáng kiến này. Mặc dù chính quyền Paris đã thực hiện đúng cam kết về đào tạo và cung cấp vũ khí nhưng nhiều vấn đề đã nảy sinh trong quá trình thành lập và quản lý lữ đoàn, dẫn đến việc hơn 1.700 trường hợp binh lính bỏ trốn khỏi đơn vị trước khi được điều ra mặt trận.

“Những gì đã xảy ra thực sự là một tội ác, không phải là tội ác của binh lính và sĩ quan, mà là tội ác của các nhà lãnh đạo, chỉ huy thuộc Bộ Tư lệnh Lực lượng Lục quân, Tổng Tư lệnh, Bộ Quốc phòng và Bộ Tổng tham mưu - những người tiếp tục dành cả cuộc đời mình và tiền bạc của nhà nước cho các dự án mới, thay vì tăng cường cho các lữ đoàn những binh sĩ có kinh nghiệm và sẵn sàng chiến đấu", tờ Strana dẫn lời nhà báo Yuriy Butusov.

Nghi ngờ về sự lãng phí nguồn lực

Hãng tin France 24 cho hay, Lữ đoàn cơ giới 155 Anna Kievskaya, một trong số ít đơn vị của Ukraine được trang bị xe tăng chiến đấu Leopard 2 tiên tiến, được cho là sẽ tăng cường khả năng phòng thủ của quân đội nước này trước đà tấn công ngày càng gia tăng của Nga. Khi thành lập lữ đoàn, giới chức quân đội Ukraine dự tính có khoảng 5.800 quân với vũ khí phương Tây hiện đại, bao gồm cả lựu pháo Caesar 155 mm của Pháp. Sau đó, các binh sĩ của Lữ đoàn cơ giới 155 được bố trí tham gia các khóa huấn luyện dài 9 tháng ở Ukraine, Ba Lan và Pháp, như một phần của kế hoạch đầy tham vọng nhằm thành lập 14 lữ đoàn mới với trang bị vũ khí tiên tiến của phương Tây. Nhưng, dự án này đã vấp phải nhiều khó khăn ngay từ lúc bắt đầu. 

Cụ thể, việc tuyển quân đáng lẽ phải làm sớm thì chỉ được triển khai vào tháng 6/2024 và nhiều trong số 2.500 tân binh ban đầu đã bị rút đi để bổ sung cho các đơn vị khác đang tham gia chiến đấu. Cuối cùng, chỉ còn lại 1.924 binh sĩ được đào tạo tại Pháp, trong đó chỉ có 51 người có hơn 1 năm kinh nghiệm về quân sự.

“Thật đáng kinh ngạc, hơn 1.400 người đã gia nhập quân đội Ukraine chỉ 2 tháng trước khi được cử đi tập trận ở nước ngoài. Một sự hỗn loạn hoàn toàn về mặt tổ chức theo nghĩa đen ở tất cả các thành phần. Không có sĩ quan chỉ huy, không có binh lính chuyên nghiệp, không có vũ khí, không có nguồn lực để tạo ra một kết nối mới. Tức là, Bộ Tư lệnh Lực lượng Lục quân Ukraine đã cử đến Pháp không phải là một đơn vị quân đội được tổ chức và kiểm soát tốt, có thể học được nhiều điều, mà là một đám đông người mặc quân phục, những người được cho là mới làm quen với nhau và với các chỉ huy trong khi thực hiện chuyến đi", nhà báo Yuriy Butusov viết. Vì thế, những chỉ huy mới được bổ nhiệm không hề hiểu biết gì về tình hình trong lữ đoàn và không hề quen biết bất kỳ ai trong số các binh sĩ dưới quyền. Kết quả là, tình trạng hỗn loạn trong công tác quản lý chỉ ngày càng trầm trọng hơn, việc xử lý trở nên tồi tệ hơn. 

Ngoài ra, việc các đơn vị Lữ đoàn cơ giới 155 Anna Kievskaya bị ném vào trận chiến gần Pokrovsk mà không có sự phối hợp, không cung cấp máy bay không người lái hoặc thiết bị tác chiến điện tử, dẫn đến tổn thất nặng nề về mặt nhân sự cũng là một vấn đề đang gây tranh cãi trong dư luận Ukraine. “Vào thời điểm được triển khai đến Pokrovsk, lữ đoàn đã thiếu quân số và nguồn lực. Mặc dù được trang bị một số xe tăng và pháo binh tiên tiến nhất của phương Tây, lữ đoàn vẫn được đưa vào trận chiến mà không có máy bay không người lái - công cụ thiết yếu cho máy gây nhiễu chiến tranh điện tử hoặc trinh sát hiện đại”, nhà báo Yuriy Butusov phân tích và cho hay, giới quan sát cũng đã đặt câu hỏi về quyết định đầu tư vào các lữ đoàn mới chưa được thử nghiệm của chính quyền Kiev thay vì tăng cường các đơn vị hiện có vốn đang bị tổn thất nặng nề sau nhiều tháng chiến đấu.

Những người chỉ trích chính quyền Kiev thì cảnh báo rằng sự thất bại này không chỉ có nguy cơ làm suy yếu tinh thần mà còn có thể lãng phí sự hỗ trợ quan trọng của phương Tây mà Ukraine phụ thuộc vào để giành thế thượng phong trong cuộc chiến với Nga. Serhii Sternenko, một người có ảnh hưởng trên mạng xã hội và là người gây quỹ quân sự nổi tiếng của Ukraine, tiết lộ rằng, ông đã buộc phải gửi bộ dụng cụ thiết yếu cho Lữ đoàn cơ giới 155 Anna Kievskaya do thiếu nguồn cung cấp từ chính phủ. Và, sự sụp đổ của Lữ đoàn cơ giới 155 đã phơi bày những sai sót rõ ràng trong chiến lược xây dựng các đơn vị quân đội mới của Ukraine. Bohdan Krotevych, Tham mưu trưởng của Lữ đoàn Azov nổi tiếng khi trả lời phỏng vấn hãng France 24 cũng đã đặt câu hỏi về logic đằng sau việc thành lập các đơn vị mới, được trang bị kém trong khi các lữ đoàn kỳ cựu vẫn còn thiếu quân. 

Trước sức ép của dư luận, trong một tuyên bố đưa ra hôm 10/1, Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Rustem Umerov đã thông báo rằng Kiev sẽ tiến hành đánh giá toàn diện về Bộ Tư lệnh Lực lượng Lục quân. Đánh giá này nhằm mục đích xem xem lại các cấu trúc quản lý, quy trình và việc tuân thủ luật pháp để hỗ trợ cải cách và nâng cao hiệu quả hoạt động của các binh sĩ chiến trường.

Trước đó, vào ngày 29/11/2024, một luật mới cũng đã có hiệu lực tại Ukraine, cho phép những quân nhân tự ý rời khỏi đơn vị của mình, tiếp tục phục vụ trong quân đội mà không phải đối mặt với các cáo buộc hình sự. Luật này chỉ áp dụng cho những binh sĩ đào ngũ lần đầu và trở về trước ngày 1/1/2025. Cơ quan thực thi pháp luật quân sự Ukraine cho biết, vài ngày sau khi luật ân xá mới có hiệu lực, gần 1.000 người lính trở về đơn vị mỗi ngày nhưng sau đó con số này lại thưa dần. Số liệu thống kê chính thức cho thấy, số binh sĩ Ukraine vắng mặt không được phép tăng gấp 3 lần trong 9 tháng đầu năm 2024 so với cùng kỳ năm 2023.

Nhìn chung, số lượng quân nhân Ukraine rời khỏi đơn vị mà không được phép ước tính đã lên tới hàng chục nghìn người. Tháng 4/2024, độ tuổi nhập ngũ của Ukraine đã được hạ từ 27 tuổi xuống 25 khi chính quyền Kiev cập nhật một số luật về huy động để tăng số lượng binh sĩ có sẵn.