Nói thế không có nghĩa phủ nhận những mối lo lắng có thực hiện nay về những hiện tượng tiêu cực đang rơi rớt, thậm chí khá phổ biến trong một bộ phận những người trẻ tuổi ở nước ta. Những cậu ấm cô chiêu quen tiêu tiền của bố mẹ như vứt qua cửa sổ vẫn khá điệp trùng ở những quán bar hay các tiệm cà phê đêm tại một số thị thành.
Theo các con số thống kê do cơ quan chức năng thu thập, tỉ lệ những người trẻ trong số các con nghiện ma tuý, cờ bạc và các tệ nạn xã hội khác còn khá cao. Trò đua xe của những người trẻ coi rẻ mạng mình và mạng người khác mặc dù đã được các cơ quan chức năng dẹp khá quyết liệt, nhưng vẫn thỉnh thoảng lại bùng lên như một thứ virus thời thượng dai dẳng. Thói quen ăn bám quả thực đã làm nhụt ý chí của một số “con nhà” lẽ ra phải biết tận dụng những điều kiện thuận lợi thiên phú hay nhân tạo mà trau dồi năng lực của mình, để rồi đây vừa cống hiến cho đời, vừa củng cố và nâng cao cuộc sống tương lai của mình. Một số người trẻ còn bị lây nhiễm chủ nghĩa cơ hội, chủ nghĩa cá nhân, coi cái nghiệp của mình lên trên cả những nghĩa vụ căn bản của một công dân, một thanh niên...
Tất cả những thói hư tật xấu rất dễ bị phô ra như trên, không thể không khiến các thế hệ cha anh rầu lòng, trăn trở, thậm chí lo âu. Không ngẫu nhiên mà Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trong bài phát biểu tại phiên khai mạc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh ngày 12/12 vừa qua, cũng đã lưu ý: “Nền kinh tế nước ta đạt được nhiều thành tựu to lớn sau hơn 25 năm đổi mới, song còn có những khó khăn, bất cập và những mặt trái của kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế tác động đến tư tưởng, phong cách, lối sống của thanh niên. Các thế lực thù địch gia tăng các hoạt động chống phá Đảng và Nhà nước ta bằng nhiều hình thức tinh vi, xảo quyệt nhằm làm cho nội bộ ta “tự diễn biến”, “tự chuyển hoá” và lôi kéo một bộ phận thanh niên xa rời chủ nghĩa yêu nước, xem nhẹ truyền thống cách mạng, ít quan tâm đến sinh hoạt chính trị, sa vào lối sống thực dụng, ích kỷ cá nhân. Một bộ phận thanh niên có xu hướng coi thường giá trị nhân văn, kỷ cương, đạo lý, mắc tệ nạn xã hội. Không ít thanh niên mang tâm lý hưởng thụ, ỷ lại sự bao cấp của gia đình và xã hội; dao động, thụ động, không chịu học tập, rèn luyện nâng cao trình độ nhận thức về chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ. Trình độ học vấn của một bộ phận thanh niên, nhất là thanh niên nông thôn, thanh niên dân tộc thiểu số, còn thấp; tình trạng tội phạm và tệ nạn xã hội trong thanh niên vẫn gia tăng và diễn biến phức tạp...”.
Đang hình thành dư luận cho rằng, một bộ phận không nhỏ trong giới trẻ hiện nay đã bị “tụt dốc” về văn hóa. Mà nói như nhà văn Pháp Albert Camus: “Khi văn hóa xuống cấp, nó rút ngắn lại con đường dẫn đến cảnh nô lệ”.
Cũng chính Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trong bài phát biểu tại phiên khai mạc Đại hội Đoàn ngày 12/12 đã nhấn mạnh: “Cũng cần thẳng thắn thừa nhận rằng, trong nhiệm kỳ vừa qua, hoạt động của Đoàn Thanh niên và phong trào thanh niên cũng còn không ít những khuyết điểm, hạn chế. Đoàn vẫn chưa tạo được sự phát triển đồng đều ở các cấp, chưa phát huy được mạnh mẽ tiềm năng, sức sáng tạo của thanh niên. Công tác giáo dục của Đoàn tuy rộng nhưng chưa sâu, chất lượng của nhiều đoàn viên chưa cao; việc đoàn kết, tập hợp thanh niên trên một số lĩnh vực chưa hiệu quả…”.
Lãnh đạo Đảng và Nhà nước chụp ảnh chung cùng các đại biểu dự Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ X.
Thực sự là ở một số nơi, vai trò của Đoàn dường như bị mờ nhạt hơn trước. Trong cơ chế thị trường hiện nay, không phải tổ chức Đoàn ở bất cứ địa phương nào, đơn vị nào cũng tìm ra được cách tiếp cận thiết thực và có hiệu quả đối với lớp trẻ, vì thế chỉ duy trì được các sinh hoạt đoàn mang tính hình thức, có tiếng mà không có miếng, chứ không có tác dụng lay động, hướng dẫn thực sự cho thanh niên trên con đường lập thân. Một số “thủ lĩnh thanh niên” lại chỉ là những người giỏi hoạt động bề nổi theo kiểu “nói leo, ăn theo” để tìm cách thăng tiến trên hoạn lộ, chứ không thực chất giác ngộ lý tưởng và các tiêu chí nhân văn...
Nhưng khách quan mà nhìn nhận, không thể không vui mừng và khâm phục một đội ngũ thanh niên, rất đông đảo, đang tiếp bước cha anh gánh vác sứ mệnh của mình một cách xứng đáng trên khắp các mặt trận. Trong bối cảnh đất nước đang tiến hành công cuộc đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế, có rất nhiều cơ hội đang mở ra trước đội ngũ thanh niên Việt Nam. Trong lịch sử dân tộc ta và đặc biệt trong lịch sử cách mạng nước ta từ gần một thế kỷ nay, tầng lớp thanh niên đã luôn được coi là một bộ phận rất quan trọng của xã hội, tiêu biểu cho sức mạnh của dân tộc.
Đúng như đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trong đã nói: “Thanh niên có mạnh, dân tộc mới mạnh; trong sức mạnh của dân tộc có sức mạnh của thanh niên…”. Và Tổng Bí thư đánh giá: “Thanh niên vẫn là lực lượng xã hội to lớn, có tiềm năng hùng hậu. Thế hệ thanh niên ngày nay được kế thừa tinh hoa truyền thống của dân tộc và những thành quả của cách mạng, mở rộng giao lưu quốc tế; họ có mặt mạnh cơ bản là trình độ học vấn cao hơn trước, nhạy cảm với thời cuộc, giàu lòng yêu nước, có khát vọng đưa đất nước vượt qua nghèo nàn, lạc hậu, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Thanh niên và công tác thanh niên càng có vai trò, vị trí đặc biệt quan trọng và to lớn. Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, đất nước có hội nhập và sánh vai được với cộng đồng thế giới hay không, cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đường xã hội chủ nghĩa hay không, phần lớn tuỳ thuộc vào lực lượng thanh niên và phụ thuộc vào việc bồi dưỡng, rèn luyện, đào tạo các thế hệ trẻ. Công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng. Vấn đề thanh niên và công tác thanh niên luôn được Đảng và Nhà nước hết sức coi trọng, đặt niềm tin sâu sắc vào lực lượng thanh niên và tổ chức đoàn. Song bản thân thanh niên và tổ chức đoàn cũng cần nhận thức sâu sắc hơn nữa vị trí, vai trò và sứ mệnh của mình, nâng cao ý thức trách nhiệm, không ngừng nỗ lực, phấn đấu học tập, tu dưỡng, rèn luyện nâng cao trình độ tri thức, đạo đức cách mạng để thực hiện được sứ mệnh lịch sử, đi đầu trong cuộc đấu tranh chiến thắng nghèo nàn, lạc hậu, đáp ứng yêu cầu cách mạng trong tình hình mới, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc…”.
Thực sự là bao nhiêu chàng trai trẻ của chúng ta đang thực hiện nghĩa vụ chiến sĩ trong quân đội và lực lượng công an ở khắp mọi nơi, kể cả vùng biên giới hay đảo xa, gìn giữ đời sống bình yên cho Tổ quốc! Ai, nếu không phải là những người trẻ tuổi, đang góp phần làm vẻ vang thêm những thành tựu giáo dục, lao động của chúng ta trong các cuộc đua tài quốc tế về toán học, vật lý, máy tính, robot, về cờ vua và nhiều môn thể thao khác? Tinh thần “Đâu cần thanh niên có, đâu khó có thanh niên” vẫn đang tiếp tục phát huy tác dụng. Tuổi trẻ Việt Nam vẫn luôn có xu hướng hành động hướng thiện và dâng hiến cho lý tưởng vì nước quên thân, vì dân phục vụ.
Không chỉ có cuộc thi nhan sắc và duyên dáng mới là mối quan tâm của tổ chức Đoàn các cấp. Hàng loạt phong trào hoạt động xã hội do Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh phát động vẫn đang thu hút ngày càng nhiều hơn lớp trẻ, tạo không khí sôi nổi và một sức sống mới cho các hoạt động của thanh niên. Thực tế cho thấy, ở đâu các cán bộ Đoàn biết bám lấy cơ sở, phát huy tính năng động và tinh thần sáng kiến của lớp trẻ, ở đâu lớp trẻ thực sự được các thế hệ cha anh dìu dắt và tin tưởng, thì ở đó phong trào Đoàn thực sự mang lại tác dụng tích cực cho đời sống thanh niên. Đó là một thực tế đáng mừng.
“Hỡi tuổi trẻ, ta tôn thờ Người” - văn hào Anh, William Shakespears, từng viết như vậy. Còn một người đồng hương của ông, chính trị gia Benjamin Disraeli, lại nói: “Tuổi trẻ là thời vấp váp”. Thời nào cũng vậy, luôn có những người trẻ đáng khâm phục nhưng cũng có những người trẻ lại chỉ gợi lên các mối quan ngại đa chiều cho các thế hệ đi trước. Nhưng lo gì thì lo cũng vẫn cần phải tin rằng, lắm khi trẻ vẫn khôn và già vẫn khoẻ. Thực sự thì đúng như nhà thơ Hy Lạp Yanis Ritsos từng viết, bao giờ cũng thế và ở đâu cũng thế, “cờ hát trong tay lớp trẻ”
