Đất hiếm và công nghệ: 2 mặt trận trong đối đầu Mỹ - Trung

Căng thẳng thương mại kéo dài giữa Mỹ và Trung Quốc đang làm bùng lên một “cuộc chiến không khói súng” xung quanh 2 lĩnh vực chiến lược: đất hiếm và chất bán dẫn. Cuộc đối đầu này không chỉ cho thấy vai trò then chốt của khoa học -  công nghệ trong cạnh tranh giữa các cường quốc, mà còn đưa đất hiếm trở lại tâm điểm chú ý toàn cầu với vai trò được ví như “vitamin của nền công nghiệp hiện đại”.

“Dầu mỏ” của Trung Quốc

“Trung Đông có dầu mỏ, Trung Quốc có đất hiếm” - câu nói nổi tiếng của cố lãnh đạo Trung Quốc Đặng Tiểu Bình vào năm 1992 nay dường như đã trở thành hiện thực. Hơn 3 thập kỷ sau, đất hiếm đã thực sự trở thành một trong những “quân bài chiến lược” của Bắc Kinh trong cuộc cạnh tranh địa chính trị ngày càng quyết liệt với Washington.

Mặc dù căng thẳng giữa 2 bên đã phần nào dịu lại sau các cuộc đàm phán gần đây, nhiều chuyên gia cho rằng Bắc Kinh vẫn có thể tiếp tục sử dụng nguồn tài nguyên chiến lược này như một “quân át chủ bài” nhằm gây áp lực với Washington trong các vòng đối thoại sắp tới.

Đất hiếm và công nghệ: 2 mặt trận trong đối đầu Mỹ - Trung -0
Đất hiếm đang là con bài chiến lược trong đối trọng Mỹ - Trung.

Cơ sở của nhận định này là vai trò thống lĩnh gần như tuyệt đối của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu. Theo ước tính của Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), Trung Quốc hiện chiếm khoảng 61% sản lượng khai thác và tới 92% sản lượng đất hiếm đã qua tinh chế trên thế giới. Trong khi đó, theo số liệu của Cơ quan Khảo sát địa chất Mỹ (USGS), từ năm 2020 đến 2023, khoảng 70% lượng đất hiếm và hợp kim đất hiếm nhập khẩu vào Mỹ có nguồn gốc từ Trung Quốc - trong đó bao gồm cả các nguyên liệu quan trọng phục vụ quốc phòng.

Cuộc cạnh tranh công nghệ và thương mại Mỹ - Trung, vốn khởi nguồn từ các đợt áp thuế trả đũa lẫn nhau, ngày càng mở rộng sang các lĩnh vực chiến lược như đất hiếm và chip bán dẫn. Tình thế này không chỉ cho thấy vai trò sống còn của khoa học - công nghệ trong trật tự địa chính trị hiện đại, mà còn khiến đất hiếm một lần nữa nổi bật như yếu tố thiết yếu - được ví như “vitamin của ngành công nghiệp”.

Đất hiếm là một nhóm gồm 17 nguyên tố hóa học có tính chất vật lý đặc biệt như từ tính mạnh, quang học ưu việt, khả năng dẫn điện cao và khả năng xúc tác. Dựa theo khối lượng nguyên tử, đất hiếm được chia thành 2 nhóm: đất hiếm nhẹ và đất hiếm nặng. Trong đó, đất hiếm nặng có trữ lượng rất hạn chế trên toàn cầu, nhưng lại phân bố dồi dào tại các mỏ khoáng sản ở Trung Quốc - yếu tố giúp nước này duy trì lợi thế dài hạn.

Các nguyên tố đất hiếm hiện diện trong hầu hết các thiết bị công nghệ cao như điện thoại thông minh, xe điện, turbin gió và đặc biệt là trong ngành bán dẫn - lĩnh vực đang là trọng tâm của cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung. Không chỉ vậy, đất hiếm còn có vai trò chiến lược trong công nghiệp quốc phòng, khi được sử dụng để chế tạo hợp kim chịu nhiệt trong tên lửa, thép bọc giáp cho xe tăng và nhiều loại vũ khí hiện đại khác. Giới quan sát nhận định, chính vai trò “kép” - vừa là nguyên liệu công nghệ thiết yếu, vừa là tài nguyên chiến lược phục vụ quân sự - đã biến đất hiếm trở thành công cụ mặc cả quan trọng trên bàn đàm phán giữa 2 nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Trong cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung lần đầu dưới thời Tổng thống Donald Trump (nhiệm kỳ 2017 - 2021), Trung Quốc từng tránh sử dụng đất hiếm như một công cụ gây sức ép. Khi đó, Bắc Kinh vẫn kỳ vọng có thể tháo gỡ bất đồng thông qua đối thoại và nhượng bộ có kiểm soát. Tuy nhiên, khi căng thẳng được tái khởi động dưới nhiệm kỳ 2 của ông Trump, Trung Quốc đã thay đổi cả về nhân sự lẫn chiến thuật đàm phán.

Sau vòng đàm phán tại Geneva, Trung Quốc đã điều chỉnh chiến thuật bằng cách cho phép doanh nghiệp trong nước nộp đơn xin cấp phép xuất khẩu các mặt hàng này. Bộ Thương mại Trung Quốc khẳng định sẽ xem xét và xử lý hồ sơ theo quy định pháp luật, song quy trình thẩm định được cho là có thể kéo dài tới 45 ngày và đi kèm khả năng kiểm soát linh hoạt về khối lượng và tiến độ xuất khẩu. Một số chuyên gia cho rằng, cơ chế xét duyệt hành chính với tính minh bạch thấp và mức độ kiểm soát cao này đang cho phép Bắc Kinh duy trì sức ép dài hạn đối với Washington, nhất là trong bối cảnh căng thẳng thương mại - công nghệ giữa 2 bên vẫn chưa có dấu hiệu thực sự hạ nhiệt.

Và lá bài siết chặt công nghệ của Mỹ

Trong khi Mỹ lo ngại bị Trung Quốc không chế nguồn cung đất hiếm, thì ở chiều ngược lại, Bắc Kinh cũng tỏ ra bất bình với các biện pháp kiểm soát công nghệ cao ngày càng chặt chẽ từ phía Washington. Ngày 13/5 vừa qua, Cục Công nghiệp và An ninh thuộc Bộ Thương mại Mỹ tuyên bố rằng việc sử dụng chip AI dòng Ascend do Huawei sản xuất - dù ở bất kỳ đâu trên thế giới - sẽ bị xem là hành vi vi phạm các quy định kiểm soát xuất khẩu của Mỹ. Động thái này lập tức vấp phải phản ứng gay gắt từ Trung Quốc, với cáo buộc rằng Mỹ đang cố tình cản trở quyền tiếp cận công nghệ cao của các quốc gia khác.

Không dừng lại ở đó, Washington tiếp tục mở rộng các biện pháp kiểm soát đối với ngành bán dẫn Trung Quốc, bao gồm lệnh cấm cung cấp phần mềm thiết kế vi mạch (EDA) - công cụ không thể thiếu trong quy trình phát triển chip - cho các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc. Sau gần một tháng leo thang căng thẳng, với hàng loạt tranh cãi xoay quanh đất hiếm, chip bán dẫn và cả vấn đề thị thực cho du học sinh Trung Quốc, 2 nhà lãnh đạo Mỹ - Trung Quốc đã có cuộc điện đàm nhằm tìm kiếm lối thoát cho tình hình hiện tại.

Ngay sau cuộc điện đàm, Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng tải một tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social với nội dung: “Không nên có bất kỳ nghi vấn nào về tính phức tạp của sản phẩm đất hiếm nữa” - một dấu hiệu cho thấy Washington có thể đang chuẩn bị nhượng bộ về mặt truyền thông, hoặc ít nhất là tạm gác lại các căng thẳng để nối lại đối thoại với Bắc Kinh.

Huy Thông

Các tin khác

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

Một số công nghệ đột phá vẫn mang lại cảm giác như thể chúng được hiện thực hóa từ truyện hư cấu, ngay cả khi chúng đã xuất hiện được một thời gian. Đó là bởi vì chúng ta học cách áp dụng chúng vào cuộc sống hàng ngày thông qua các ứng dụng và thiết bị mà chúng hỗ trợ, nhưng chúng ta lại không bao giờ dành thời gian để tìm hiểu điều gì làm cho những công nghệ này hoạt động.

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

Bên dưới bề nổi của cuộc thương chiến vi chip bán dẫn đang nổi bật trên các trang báo quốc tế là một cuộc chiến ngầm khốc liệt hơn gấp bội: Cuộc đua áp đặt thể chế, giành quyền định đoạt trật tự số toàn cầu. Xem ra, quyền lực đích thực của kỷ nguyên mới không nằm ở chỗ ai làm ra con chip nhanh nhất, mà thuộc về kẻ quyết định AI được phép vận hành theo những quy tắc nào.

Chiều 6/8, việc công an xuất hiện tại nhà Bùi Xuân Huấn đã thu hút nhiều người quay phim, phát trực tiếp qua mạng xã hội

Một thập niên nổi tiếng nhờ thị phi

Không có chuyên môn, nghề nghiệp nổi bật làm bệ phóng, Bùi Xuân Huấn, tức Huấn “Hoa Hồng” vẫn xây dựng được sức ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội bằng những màn khoe tiền, phát ngôn gây sốc và các bài giảng về “đạo lý”. Từ một hiện tượng mạng mang màu sắc “giang hồ”, Huấn từng bước thương mại hóa sự nổi tiếng, tham gia kinh doanh, bán hàng trực tuyến và làm từ thiện. Tuy nhiên, hành trình ấy cũng liên tục đi kèm tranh cãi, những lần bị xử phạt và gần đây nhất là việc cơ quan điều tra có mặt tại nơi ở của người này.

Thư cảm ơn của tỉnh ủy lai châu tới công ty TNHH KF FAN của ông Trần Đình Tiệp sau khi ông gửi 1,1 tỉ đồng ủng hộ đồng bào khó khăn

Khánh Sky và kết cục được báo trước

Từ một vụ tranh cãi về hoạt động từ thiện, câu chuyện nhanh chóng leo thang thành những màn livestream chửi bới, kéo đến tận nơi đối chất, rồi kết thúc bằng việc cơ quan công an vào cuộc. Đằng sau vụ việc Khánh Sky là một hiện tượng đáng báo động hơn: Nhiều gã “giang hồ mạng” hiện nay đang kiếm cơm bằng những drama gây tranh cãi và vướng vào pháp luật như là kết cục đương nhiên.

Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến cùng đồng nghiệp nghiên cứu kịch bản trước khi quay phim

Người kể chuyện pháp luật bằng những thước phim triệu view

Đoạn clip ghi lại hình ảnh một trung tá CSGT phụ vợ bán nước mía sau giờ làm việc bất ngờ thu hút hàng triệu lượt xem, giúp nhiều người biết đến Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến, cán bộ Phòng CSGT Công an TP Hà Nội. Phía sau khoảnh khắc đời thường ấy là một hành trình hơn 20 năm bền bỉ đứng giữa những ngã tư Thủ đô, chứng kiến biết bao mất mát vì tai nạn giao thông, thế nên, cách mà anh Tiến tuyên truyền pháp luật bằng những clip sống động khiến người dân, đặc biệt là các bạn trẻ vô cùng thích thú. Mọi người gọi anh là "Trung tá triệu view".

Những phát minh đi trước thời đại

Những phát minh đi trước thời đại

Giám sát động đất, động cơ hơi nước, phẫu thuật và vật liệu tiên tiến... Một hành trình khám phá những phát minh cổ đại đi trước thời đại.

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Cuộc xung đột tại Ukraine kéo dài đã đẩy các quốc gia thành viên châu Âu của NATO vào một cuộc chạy đua vũ trang quy mô lớn chưa từng có kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Trong bối cảnh các tập đoàn công nghiệp quốc phòng nội địa phương Tây bị quá tải và Mỹ có dấu hiệu muốn giảm bớt vai trò đầu tàu dẫn dắt phòng thủ cựu lục địa, một hiện tượng địa chính trị kỳ lạ đã xuất hiện: dòng vũ khí từ cường quốc công nghiệp Đông Bắc Á - Hàn Quốc - đang ồ ạt đổ bộ về phía Tây.

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

Nếu động cơ hơi nước thúc đẩy cách mạng công nghiệp, Internet mở ra kỷ nguyên kết nối toàn cầu thì trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình nền văn minh số của thế kỷ XXI. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, công nghệ này cũng bị các tổ chức tội phạm, mạng lưới lừa đảo và các nhóm cực đoan lợi dụng để gia tăng quy mô, mức độ tinh vi của các cuộc tấn công mạng, gian lận tài chính hay thậm chí là khủng bố.

Cuộc chiến của niềm tin

Cuộc chiến của niềm tin

Có những thứ vũ khí không phát ra tiếng nổ. Nó không để lại hố bom, không làm rung cửa kính, cũng không hiện lên trên bản đồ quân sự. Nhưng, nó âm thầm đi vào điện thoại, bảng tin, nhóm chat, những cuộc tranh luận gia đình và cả lá phiếu của cử tri. Tin giả, trong hình hài mới của thời trí tuệ nhân tạo (AI), đang trở thành một thứ vũ khí như thế.

Phát động cao điểm thi đua 70 ngày đêm lập thành tích xuất sắc chào mừng kỉ niệm 70 năm Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát kinh tế

Những người gác cửa vùng kinh tế Đông bắc

Suốt hơn 45 năm xây dựng và trưởng thành, từ 14 cán bộ, chiến sĩ đầu tiên đến đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ đổi mới, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an tỉnh Quảng Ninh đã lặng lẽ giữ vững trận tuyến bảo vệ nền kinh tế, đấu tranh với tham nhũng, buôn lậu, hàng giả và tội phạm kinh tế, góp phần giữ gìn kỷ cương pháp luật, môi trường đầu tư và sự bình yên của nhân dân đất mỏ.

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Trong thế giới lượng tử, luật chơi của các điệp viên truyền thống hoàn toàn bị phá sản. Hãy tưởng tượng một bức thư mật được viết bằng các hạt ánh sáng. Chỉ cần một cái nhìn lén lút của mật thám, bức thư sẽ ngay lập tức tự hủy và phát tín hiệu báo động về trung tâm đầu não. Đó không phải là phép thuật, đó là Phân phối khóa lượng tử (QKD) - thứ đang giúp Bắc Kinh xây dựng một hệ thống thông tin liên lạc quốc phòng mà không một siêu máy tính nào của phương Tây có thể giải mã.

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Ma túy đá hay các chất ảo giác, muốn đưa vào cơ thể, người nghiện ngập luôn cần đến những “dụng cụ trung gian” - đó là những chiếc nỏ thủy tinh uốn lượn, những chiếc bình khò tinh vi. Lâu nay, dư luận thường chỉ chú ý đến các đường dây mua bán ma túy mà ít ai biết rằng, phía sau dòng chảy đen tối đó là một thị trường ngầm cung cấp “đồ chơi” cho việc sử dụng ma túy vô cùng béo bở. Những kẻ núp bóng sản xuất, cung cấp các vật dụng này đang trở thành nguồn tiếp tay cho làn sóng tội phạm ma túy biến tướng.

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

Hàng trăm UAV Ukraine tấn công Moscow đã khiến hệ thống phòng không Nga rơi vào tình thế quá tải. Đằng sau đó là một hệ sinh thái UAV tấn công tầm xa đang được Kiev phát triển, với chi phí thấp hơn tên lửa hành trình nhưng đủ sức buộc Moscow phải phân tán, tiêu hao và liên tục điều chỉnh năng lực phòng thủ.

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Đi khám phát hiện không có tinh trùng (vô tinh) người đàn ông bật khóc ngay khi bước ra cửa phòng khám. Anh nghĩ rằng cuộc đời mình không thể có con được nữa. Thất vọng, hoang mang khiến anh sợ làm lỡ duyên của vợ. Trước đây, y học đã nghiên cứu và tìm ra phương pháp nuôi cấy tinh tử thành tinh trùng, mang lại hy vọng có con cho những người đàn ông vô tinh. Nhưng hiện nay, nhờ sự tiến bộ của y học, công nghệ đã “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện được giấc mơ làm cha bằng mổ vi phẫu tinh hoàn tìm tinh trùng.

Đại tá Ngô Thuận Lăng, Trưởng Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hồ Chí Minh chia sẻ về vụ án.

Điều gì đẩy người trẻ vào vòng lao lý?

Những cuộc gọi, những buổi tư vấn trong vụ án "hợp đồng kỳ nghỉ" không chỉ khiến hàng nghìn người mất tiền mà còn đẩy nhiều nhân viên telesale ngoài 20 tuổi vướng vào vòng lao lý. Đằng sau những bản án là áp lực kiếm tiền, sự thiếu định hướng và những ranh giới pháp lý, đạo đức bị xóa nhòa, khiến không ít người trẻ trở thành mắt xích trong các đường dây lừa đảo.

Chợ tương tác ảo và hệ lụy khôn lường

Chợ tương tác ảo và hệ lụy khôn lường

Phía sau những tài khoản viral (mức độ nổi tiếng) tạo sóng gây bão trên mạng xã hội, là đội quân đếm like, câu view thời vụ. Ít ai ngờ, chợ like “ảo” và view “ma” này đã tiếp tay cho những chiêu trò lừa đảo tinh vi của tội phạm trên không gian mạng...

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Giữa môi trường tác chiến điện từ ngày càng phức tạp, nơi hàng trăm nguồn phát tín hiệu có thể xuất hiện đồng thời trên chiến trường, quân đội Mỹ đang tìm kiếm những công cụ mới để nâng cao năng lực nhận thức tình huống. Trong nỗ lực đó, các nhà khoa học thuộc Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Lục quân Mỹ (ARL) vừa trình diễn một cảm biến lượng tử thế hệ mới có khả năng xác định hướng của trường điện từ tần số vô tuyến trong không gian ba chiều.

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

Chiến trường tương lai có thể không còn được quyết định bởi số lượng UAV, mà bởi khả năng chúng tiếp tục chiến đấu khi bị "làm mù" và "cắt đứt liên lạc". Một công bố mới từ Trung Quốc về thuật toán AI HG-STR đang thu hút sự chú ý của giới quân sự khi tuyên bố giúp bầy UAV tự phối hợp truy tìm mục tiêu trong môi trường tác chiến điện tử phức tạp.