Đằng sau cánh cửa cơ quan tình báo bí ẩn nhất nước Anh

• Cơ quan Tình báo MI6 của Anh có lãnh đạo mới
• Tình báo Libya nghe lén điện thoại của lãnh đạo MI-6
• MI-6 lên kế hoạch “phình to”

Nhiệm vụ

Trụ sở GCHQ - cơ quan tình báo, mạng và an ninh của chính phủ Anh - được gọi là “The Doughnut - hay Donut” (do hình dạng giống như chiếc nhẫn) với đường kính 180 mét ở Cheltenham. GCHQ - cơ quan chịu trách nhiệm giữ an toàn cho nước Anh - sử dụng khoảng 10.000 người, trong đó bao gồm Trung tâm An ninh Mạng Quốc gia (NCSC) có trụ sở tại London. 

Khoảng một nửa số nhân viên làm việc tại Donut ở Cheltenham, nửa còn lại rải rác tại các nhà ga ở London, Manchester, Bude (ở Cornwall), Scarborough và RAF (Không lực Hoàng gia Anh) Menwith Hill (ở North Yorkshire), RAF Digby (ở Lincolnshire).

GCHQ từ lâu rất kín tiếng về công việc của mình là bảo vệ quốc gia.

Trên trang web của cơ quan, giám đốc Jeremy Fleming giải thích các chức năng chính: “Chúng tôi tập trung vào truyền thông: cách truy cập, phân tích và - thỉnh thoảng - làm gián đoạn liên lạc của các đối thủ của Anh; và về an ninh mạng của quốc gia”. Fleming xác định chính xác những gì ông mô tả là “khu vực truyền giáo”. 

Đó là ngăn chặn các cuộc tấn công khủng bố, an ninh mạng, ngăn chặn tội phạm nghiêm trọng và có tổ chức, hỗ trợ các lực lượng vũ trang và một thứ gọi là lợi thế chiến lược - bao gồm “quản lý các mối đe dọa từ các quốc gia thù địch, thúc đẩy sự thịnh vượng của Anh và định hình môi trường quốc tế”. Nhưng tất cả những người đang rình mò trong bóng tối thực sự đạt được điều gì trong thế giới thực?

Khi được yêu cầu cung cấp thông tin chi tiết, GCHQ rất kín tiếng. Tuy nhiên, họ đưa ra các ví dụ sau: từ năm 2018 đến năm 2019, họ đã giúp ngăn chặn 19 vụ tấn công khủng bố và ngăn chặn khoảng 1,5 tỷ bảng Anh trốn thuế; họ đã góp phần vào việc bắt giữ các tội phạm tình dục Matthew Falder và James Alexander; vào năm 2018, họ đã tiến hành một chiến dịch mạng chống lại tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS), “cản trở khả năng phối hợp tấn công và bảo vệ các lực lượng liên minh trên chiến trường”. Các nhiệm vụ quan trọng khác của GCHQ bao gồm bảo vệ công dân, doanh nghiệp và tổ chức của Anh khỏi cuộc tấn công mạng v.v…

Một thành viên lâu năm của GCHQ ấy tên là Paul kể một câu chuyện về cơ quan. Vì lý do an ninh, tất cả trừ một số nhân viên ở đây - chẳng hạn như giám đốc - chỉ được biết đến bằng tên của họ. Paul nhấn mạnh mọi hoạt động thu thập thông tin tình báo phải “hợp pháp, đạo đức, đảm bảo và cần thiết”. (Nhưng Edward Snowden, người thổi còi đã tiết lộ sự giám sát hàng loạt của GCHQ về dữ liệu cá nhân và thông tin liên lạc, có thể không đồng ý với điều này). 

Paul cho biết nhân viên phải đồng ý giữ kín danh tính. Ví dụ, một số ít người có sự hiện diện trên mạng xã hội có thể chỉ đơn giản liệt kê mình là “công chức”. Nhưng vì GCHQ là một trong những nhà tuyển dụng đơn lẻ lớn nhất ở Gloucestershire, nên người dân địa phương thường biết hàng xóm của họ có làm việc tại Donut hay không.

Tuy nhiên, chỉ vào năm 1982, khi thủ tướng lúc bấy giờ là Margaret Thatcher lần đầu tiên đề cập đến GCHQ tại quốc hội, sự tồn tại của cơ quan này mới được chính thức thừa nhận. Trước đó, ấn tượng của công chúng về cơ quan gián điệp của Anh chỉ được tiết lộ qua các nhà văn như Ian Fleming (được biết đến nhiều nhất nhờ nhân vật James Bond), Graham Greene và John Le Carré.

Ra khỏi bóng tối

Thời thế đã thay đổi kể từ đó. Trong thập kỷ qua, GCHQ đã xuất hiện từ trong bóng tối và hiện đang tích cực tuyển dụng lực lượng lao động đa dạng hơn. Một trong những lý do khiến cơ quan gần đây mở một trạm mới ở Manchester là để thu hút nhân viên từ nhiều nguồn gốc khác nhau, có lẽ nhận ra rằng sự đa dạng về tầng lớp xã hội, chủng tộc, ngôn ngữ chỉ có thể giúp ích cho công việc gián điệp. 

Bên trong tòa nhà “The Donut” có “Trung tâm Quản lý Sự kiện”, nơi nhân viên điều hành cấp cao Caroline giải thích cách nhân viên làm việc 24 giờ một ngày, sẵn sàng phối hợp ứng phó với các cuộc khủng hoảng như tấn công khủng bố hoặc bắt cóc. Xung quanh bên ngoài căn phòng có một vòng gồm 8 cụm bàn, được gọi là “túp lều” - một dấu hiệu của ngày xưa khi những kẻ phá mã từng làm việc trong túp lều bằng gỗ tại trụ sở cũ của GCHQ ở Bletchley Park.

Đóng khung phía trên những chiếc bàn này là màn hình nhấp nháy với các múi giờ khác nhau của các đồng minh của GCHQ trên khắp thế giới. Ví dụ như NSA là Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ tại Maryland; ASD là Cơ quan tình báo Tín hiệu Australia tại Canberra. Ngoài ra còn có hàng chục màn hình TV. 

Một số nguồn cấp dữ liệu thông qua các kênh truyền hình chính của Anh. “The Donut” bao gồm 2 tòa nhà hình tròn đồng tâm, với một lối đi có mái che ở giữa được gọi là The Street. Đó là thiết kế cho phép nhân viên di chuyển xung quanh tòa nhà nhanh nhất có thể. 

Truyền thông luôn là trụ cột của GCHQ. Nhưng trong thế giới hiện đại của chiến tranh mạng và hack dữ liệu, công việc của cơ quan này chưa bao giờ quan trọng hơn - hoặc được xem xét kỹ lưỡng hơn.

The Street bao gồm tất cả những nhu cầu mà nhân viên có thể cần - Greggs (một chuỗi cửa hàng bánh mì của Anh), Costa Coffee, Starbucks, một cửa hàng tiện lợi, một căng tin cho nhân viên – nhằm đảm bảo họ có thể ở trong vòng an ninh cho cả ca làm việc. Ngoài ra, ở đây còn có một bảo tàng nhỏ chứa các công cụ an ninh khét tiếng như máy Enigma đã giúp người Anh giải mã mật mã của Đức tại Bletchley Park trong Thế chiến thứ 2; và Điện báo Zimmermann, đề xuất một liên minh quân sự giữa Đức và Mexico trong Chiến tranh Thế giới thứ 1.

Điện báo Zimmermann là bức điện báo đã mã hóa được Arthur Zimmerman, Bộ trưởng Ngoại giao Đức, gửi cho đại sứ Đức tại Mexico là Heinrich von Eckardt ngày 16-1-1917. Trung tâm của GCHQ là một khu vườn ngoài trời đủ rộng để chứa một nhà hát với khoảng hơn chục chiếc ghế xếp rải rác trên bãi cỏ, một khoang thủy tinh để ngồi khi trời mưa và một nơi dành riêng để hút thuốc. Phía xa là đài tưởng niệm những nhân viên GCHQ đã hy sinh khi thi hành nhiệm vụ. Tiến sĩ David Abrutat, nhà sử học mới được bổ nhiệm của GCHQ là một trong số ít những nhân viên “được ưu ái”, có nghĩa là ông được phép tiết lộ khuôn mặt và tên đầy đủ của mình với công chúng.

Từng là tác giả lịch sử và Biệt kích Thủy quân lục chiến Hoàng gia Anh, Abrutat đã bị cuốn hút vào công việc này nhờ niềm đam mê với lịch sử quân sự. Vai trò của Abrutat cho phép ông truy cập vào tất cả các kho lưu trữ lịch sử của cơ quan - ngay cả những thứ tuyệt mật mà công chúng sẽ không bao giờ tìm ra. Một số bí mật được lưu trữ bởi GCHQ được tiết lộ cho công chúng 30 năm sau khi chúng xảy ra. Nhưng không phải tất cả. Abrutat xác nhận: “Chúng tôi không có nghĩa vụ phải tiết lộ chúng”.

Những đồ vật lịch sử

Ngồi trên chiếc xe lăn - hậu quả của một vụ tai nạn ô tô 20 năm trước – David Abrutat tự hào trưng bày một số tài liệu và đồ vật ít nhạy cảm của mình. Vật cổ nhất trong kho lưu trữ là một tờ giấy da của Bộ Ngoại giao từ năm 1809 giải thích cho các nhà ngoại giao ở nước ngoài cách quản lý thông tin liên lạc của điệp viên. Năm 1915, một bức điện từ Bộ Hải quân Anh gửi cho Hải quân Hoàng gia Anh, báo cáo về những chiếc U-boat của Đức ở vùng lân cận tàu viễn dương RMS Lusitania của Anh, chỉ vài giờ trước khi nó bị đánh chìm - một hành động tàn bạo đã lôi kéo Mỹ vào Chiến tranh thế giới lần thứ 1.

Tiến sĩ David Abrutat, Nhà sử học của GCHQ.

Được lót bằng chì, cuốn sách mật mã của Hải quân Hoàng gia từ Thế chiến thứ 2 có vẻ như nặng nề một cách kỳ lạ trong tay Abrutat. Nó được thiết kế để nếu kẻ thù lên tàu, thuyền trưởng có thể nhanh chóng thả nó xuống đáy biển. Từ một cuộc xung đột hiện đại hơn - Chiến tranh Vùng Vịnh lần thứ 1 - có một máy thu thanh của Iraq, vỏ của nó bị cát sa mạc làm nát và mài mòn đi. Món đồ nhỏ nhất là nhật ký cá nhân của người lãnh đạo đầu GCHQ đầu tiên  - Alastair Denniston. Abrutat chỉ vào mục ngày 8-12-1941, nơi Denniston đã viết chỉ một từ bằng chữ in hoa: “JAPAN”. “Đó là ngày sau cuộc tấn công Trân Châu Cảng”, ông cho biết.

Cuối cùng là một máy mật mã Lorenz của Đức bị thu giữ vào năm 1945 ở nước Pháp bị chiếm đóng và được đưa thẳng đến Bletchley Park - ngôi nhà ở vùng nông thôn Anh ở Milton Keynes, nơi trở thành trung tâm chính hoạt động phá mã của Đồng minh trong Chiến tranh thế giới thứ 2. Abrutat nói: “Những cỗ máy này được sử dụng bởi Bộ chỉ huy tối cao Đức và Hitler. Trong khoảng thời gian trước D-Day, Bletchley Park thực sự quan tâm đến thông tin liên lạc của Đức giữa Paris và Berlin. Đó là một cái nhìn sâu sắc về những gì Hitler đang nghĩ”.

Nguồn gốc của một cơ quan

GCHQ tồn tại hơn một thế kỷ nay - còn nhiều thời gian để tích lũy nhiều tài liệu và đồ lưu niệm như vậy từ thế giới gián điệp. Cơ quan này hình thành từ tháng 11-1919, sau sự thành công của các tín hiệu tình báo của quân đội trong Thế chiến thứ 1. 

Một đơn vị tình báo thời bình mới, được gọi là Trường Code & Cypher của Chính phủ, được thành lập tại Watergate House, ở trung tâm London. Trong Thế chiến thứ 2, tổ chức chuyển đến Bletchley Park và sau đó đổi tên thành GCHQ. Sau một thời gian ngắn tại Eastcote, ở vùng ngoại ô London, các hoạt động được chuyển đến Cheltenham vào năm 1951.

Cuốn sách lịch sử chính thức của GCHQ xuất bản vào tháng 10-2020, tạm dịch: “đằng sau Enigma - GCHQ: Cơ quan tình báo tín hiệu bí mật của Anh”.

Năm 2003, GCHQ hoạt động tại “The Donut”. David Abrutat giải thích giá trị của lịch sử trong việc giáo dục công chúng về vai trò của GCHQ đối với an ninh quốc gia. Thỉnh thoảng ông và nhân viên của mình cung cấp các chuyến tham quan bảo tàng cho học sinh và khách VIP. Abrutat cũng cộng tác với tác giả John Ferris soạn cuốn sách lịch sử chính thức của GCHQ xuất bản vào tháng 10-2020 - “Behind The Enigma – GCHQ:  Britains Secret Cyber Intelligence Agency” (tạm dịch: “Đằng sau Enigma – GCHQ: Cơ quan tình báo tín hiệu bí mật của Anh”).

Lịch sử cũng rất quan trọng trong việc giáo dục những tân binh ngày nay. Vì lý do đó, Abrutat ghi lại các nhiệm vụ GCHQ trước đây, với hy vọng rằng các nhân viên hiện tại có thể học được những bài học quan trọng từ họ. Tình báo và gián điệp liên tục phát triển. Abrutat cho biết đây là điều khiến ông và các đồng nghiệp tại Donut luôn tập trung vào nhiệm vụ. Abrutat kết luận: “Chúng tôi cứu sống mọi người, chúng tôi ngăn chặn bom nổ, chúng tôi ngăn chặn các đơn vị quân đội bị giết ở Afghanistan. Nếu điều đó không thúc đẩy bạn đi làm vào buổi sáng, tôi không biết sẽ ra sao”.