Dấn thân vô là phải chịu náu mình

Đây là một tiểu thuyết được viết dưới dạng tư liệu về vấn nạn băng đảng xã hội đen ở vùng Campagna, nơi có thủ phủ là thành phố nổi tiếng Napoli ở miền Nam Italia. Saviano đã được Pen Club của Anh bình chọn là “nhà văn can đảm trong năm” (International Writer of Courage Prize), bên cạnh nhà viết kịch David Hare được bình chọn là “nhà văn Anh hay nhất trong năm”.

Nhìn thẳng vào sự thật

Roberto Saviano sinh 1979 tại Napoli. Tuổi thơ của anh cũng trôi qua ở thành phố ẩn chứa rất nhiều màu sắc đối cực này. Sau khi tốt nghiệp Khoa Triết ở Trường Đại học Tổng hợp Napoli, Saviano đi làm báo, đồng thời cũng bắt tay vào viết các truyện ngắn mini.

Anh từng cộng tác với các ấn phẩm như L’Espresso, La Repubblica, Nuovi Argomenti, Lo Straniero, Nazione Indiana , Sud cùng nhiều tạp chí văn học khác ở Italia. Anh cũng viết bài cho nhiều cơ quan truyền thông nước ngoài như Times, Die Zeit, El Pais, Washington Post....

Đi sâu vào thực tế, Saviano đã cảm nhận ngay được rằng, tổ chức Camorra ở Napoli là một chủ đề chứa đựng đầy những sự thật đẫm máu bất ngờ. Anh càng hiểu rõ thêm điều này khi nhận làm trợ lý cho một nhiếp ảnh gia chuyên chụp ảnh cưới cho các gia đình mafia sở tại.

Cha Saviano là một bác sĩ làm việc trong lĩnh vực cấp cứu. Có lần, ông đã cứu sống một thanh niên 18 tuổi đã bị mafia hành hung trọng thương và vì thế ông cũng bị bọn tội phạm này đánh cho thừa sống thiếu chết… Những chi tiết như thế càng thúc giục Saviano dấn thân tìm hiểu về Camorra.

Theo chính lời của Saviano, động lực  khiến anh bắt tay vào viết tác phẩm này chính là những con số thống kê đẫm máu: “Từ thời điểm tôi được sinh ra tới nay tại khu vực Campagna với thủ đô là Napoli đã có 3.500 người trở thành nạn nhân của Camorra, nhiều hơn tổng số người mà mafia Sicilia, mafia Calabria “Ndrangeta” các băng nhóm mafia Albania hay các nhóm tội phạm Nga đã giết”. Saviano đã tập hợp tư liệu viết sách từ chính trong thực tế khi lao mình vào giữa những cuộc chiến bất tận của bọn tội phạm ở Napoli.

Những hình ảnh đầu tiên găm mình vào trí nhớ của anh là cảnh một nhân viên công vụ đã nôn mửa khi phải nhìn thấy cái xác bị bắn tan nát vì đạn hay những câu bàn tán của đám trẻ mới lớn về cơn hấp hối của một nạn nhân… Theo một số nguồn tư liệu, gặt hái mỗi năm của Camorra và Ndrangeta bằng hai lần tổng thu nhập của cả nước Italia.

Những khoản tiền hậu hĩnh quá sức tưởng tượng đã đẩy những phần tử mafia vào các trận đấu súng một mất một còn trên đường phố Napoli. Những sát thủ bình thường được các ông trùm thanh toán cho mỗi một vụ giết người khoản tiền khoảng 2,5 nghìn euro. Cộng thêm vào đó là khoản lương cố định 700 euro. Khi trở thành sếp, bọn chúng mỗi tên sẽ được nhận khoản tiền lương ở mức  20 nghìn euro mỗi tháng….

Những lợi ích kinh tế nằm sau các trận chiến mafia rất to lớn: “doanh thu” của băng nhóm mafia Di Lauro ở Napoli, chuyên về vận chuyển ma túy và gây sự bắn nhau giành quyền bảo kê tại khu Scampia ở Napoli đã làm mất đi hơn 80 người, ở mức 500 nghìn euro một ngày đêm…

Trên cơ sở những tư liệu đã thu thập được rất tỉ mỉ trong những lần dấn thân đầy mạo hiểm, Saviano đã viết Camorra theo phong cách điều tra của phóng viên. Cuốn sách đã bóc trần các hoạt động kinh doanh của Camorra ở Napoli cũng như về những điều uẩn khúc trong cuộc chiến gần đấy nhất của các thế lực mafia tại khu vực Scampia bị chúng lũng đoạn… Những chi tiết rùng rợn và hấp dẫn đã giúp Camorra ngay sau khi được phát hành vào tháng 5-2006 đã vươn lên dẫn đầu danh sách best-seller ở Italia.

Bút sa, mạng hãi

Mafia nói chung và Camorra nói riêng không chỉ bắn giết mà còn rất thường xuyên tiến hành các hoạt động PR theo đúng mọi quy luật của thế giới truyền thông hiện đại: sau mỗi một vụ giết người, các sát thủ lại sôi nổi bàn luận trước màn hình vô tuyến  những phóng sự về các vụ việc mới xảy ra để tìm cách làm cho các phi vụ này trở nên ấn tượng mạnh mẽ hơn trong các lần xả súng sau, hoặc để tìm cách tránh tiếng…

Chính việc đưa tin rộng rãi về các tội ác của mafia để bóc trần bộ mặt của các ông trùm đã khiến chúng cạn lòng kiên nhẫn. Đặc biệt là khi nhà văn kiêm phóng viên Saviano, tác giả của tiểu thuyết Camorra đang làm ầm ĩ dư luận, ngang nhiên thách thức các bố già khi đi cùng với Chủ tịch Hạ viện Italia Fausto Bertinotti tới dự buổi mít tinh tại hang ổ của tội phạm Casal di Principe, từng được biết đến trong những năm 90 của thế kỷ trước như một nơi lập kỷ lục về số vụ giết người.

Tại cuộc mít tinh ngày 23/9/2006, Saviano đã được trao một giải thưởng mang tên một nhà báo khác (Siani) ở tờ Mattino, đã bị mafia sát hại ngày 23/9/1985 tại Napoli. Chính khi đó Saviano đã thét lên thách thức các thế lực mafia: “Iovine, Schiavone, Sagaria – chúng bay là đồ vớ vẩn! Quyền lực của chúng bay chỉ dựa trên sự sợ hãi! Hãy cuốn xéo khỏi mảnh đất này!”.

Thoạt tiên là điện thoại di động của Saviano nhận được rất nhiều hồi chuông với sự im lặng đầy ẩn ý,  rồi những lá thư hăm dọa và cuối cùng, ở ngay chính thành phố quê hương Napoli, xung quanh nhà văn đã hình thành một vòng vây vô hình. Ngay cả chủ hiệu bánh mì mà Saviano đã quen mua từ nhiều năm nay, cũng thầm thì nói với anh: “Sao anh không đi mua ở chỗ khác để cho tôi yên thân?!”.

Chỉ sau khi nhà văn trưởng lão Umberto Eco lên truyền hình kêu gọi chính quyền Italia tìm cách bảo vệ Saviano, Bộ trưởng Nội vụ Italia lúc đó là ông Giuliano Amato, đã quyết định cấp cho anh một nhân viên bảo vệ rồi tìm cách đưa anh ra khỏi Napoli…

Ngày 20/10/2008, sáu nhân vật từng được nhận giải Nobel là nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ Orhan Pamuk, kịch tác gia Dario Fo (Italia), nhà thần kinh học Rita Levi-Montalsini (Italia),  giám mục Desmond Tutu (Nam Phi), nhà văn Đức Gunter Grass và chính trị gia Nga Mikhail Gorbachev đã công bố một bài báo mà trong đó họ tuyên bố về sự ủng hộ của mình đối với Saviano chống lại Camorra. 6 nhân vật này đều coi Camorra không chỉ là một vấn đề chính trị mà còn là một vấn đề dân chủ…

Họ cũng cho rằng, chính phủ Italia cần phải bảo vệ tính mạng cho Saviano và giúp nhà văn  trở lại với cuộc sống bình thường. Việc thu thập chữ ký cho lá thư này đã được tiến hành trên tờ  La Repubblica của Italia…

Mùa thu năm 2008, Camorra đe dọa sẽ hạ sát nhà văn trước Lễ Giáng sinh. Thế là Saviano phải quyết định rời khỏi Italia vì anh, theo chính lời anh nói, đã chán sống như một tù nhân. Giống như nhà văn Anh Shamal Rushdie sau tiểu thuyết Những vần thơ của quỷ Satan, Saviano đã phải sống ẩn danh, nay nước này, mai nước khác, thậm chí mỗi đêm phải ở một khách sạn…

Trời có mắt xanh

Trong khi đó tiểu thuyết Camorra đã không ngừng gặt hái những vinh quang. Tác phẩm này đã liên tiếp được nhận những giải thưởng danh giá, trong đó có giải thưởng Viareggio-Repaci dành cho tiểu thuyết đầu tay xuất sắc nhất, giải thưởng Giancarlo Siani, giải thưởng Dedalus, giải thưởng Lo Straniero, giải thưởng  Edoardo Kihlgren dành cho tác phẩm đầu tay xuất sắc nhất, giải thưởng Tropea, giải thưởng Vittorini tôn vinh thái độ công dân và giải thưởng văn học Guido Dorso. Tính cho tới tháng 10/2008 tại Italia đã bán được hơn 1.800.000 bản sách.

Tiểu thuyết Camorra cũng  được xuất bản ở 52 quốc gia và đã bán được hơn 4 triệu bản trên khắp thế giới. Nó có mặt trong danh sách best-seller ở Đức, Hà Lan,  Tây Ban Nha, Pháp, Thụy Điển và Phần Lan…

Báo Mỹ The New York Times đánh giá Camorra là một trong những cuốn sách đáng kể nhất trong năm 2007, còn tờ The Economist đã đưa nó vào danh sách 100 cuốn sách tiêu biểu trong năm. Saviano là nhà văn Italia duy nhất có tên trong cả hai danh sách này.

Một số nhà phê bình văn học và nhà văn ở Italia (trong số này có Carlo Lucarelli, Valerio Evangelisti…) đánh giá Camorra là một phần không thể thiếu của dòng văn học Italia hiện đại mang tên “sử thi Italia” mà đại diện của nó đã đưa ra thế giới không chỉ những tiểu thuyết hay truyện ngắn tư liệu mà cả những UFO (vật thể bay) thực sự. Một số nhà phê bình văn học, nhà văn và độc giả coi Camorra là một UFO thực sự.

Nhà văn Ấn Độ Indrajit Hazra khi nhận xét về Camorra trên tờ Hindustan Times, đã lưu ý rằng, “khác với Truman Capote, người viết văn theo công thức fact + fiction = faction và rất trung thành với chi tiết, những nhà văn UFO lướt trên câu chuyện như thể đời sống thực và có lúc trượt theo con đường mệt mỏi của thể loại phóng sự, đôi khi lầm bầm những lập luận bất tận của mình, đôi khi lại nhai đi nhai lại kẹo cao su triết học, đôi khi lại “ngụp lặn” vào những “ý kiến” của nhà vă văn và đôi khi lại cố thích nghi với những luận thuyết xã hội.

Và khác với dòng báo chí Gonzo (thuần túy chủ quan) của Hunter S. Thompson, việc này hoàn toàn nghiêm túc.  Mục tiêu duy nhất của các UFO này là buộc chúng ta phải phản ứng một cách mạnh mẽ trước cốt truyện bằng cách sử dụng mọi thủ thuật đã có trong thể loại kể truyện”.

Saviano đã cùng với Mario Gelardi viết kịch bản dựa theo tiểu thuyết, đạo diễn Matteo Garrone đã dựng thành phim với sự tài trợ của hãng Fandango. Ngày 24/9/2008, Liên đoàn Nghệ thuật nghe nhìn Italia ANICA đã chọn bộ phim này để đại diện cho Italia trong mục phim nước ngoài xuất sắc nhất của giải Oscar.

Tại liên hoan phim quốc tế Cannes năm 2008, bộ phim này được trao giải Grand Prix Special (giải “đặc biệt hạng nhất”). Tuy nhiên, vì lý do an ninh nên Saviano đã không thể tới đó để chứng kiến phút vinh quang này…

Trong lúc đó, một số thế lực cánh hữu lại cho rằng, tác phẩm của Saviano đã khiến thế giới nhìn Italia một cách méo mó. Đương kim Thủ tướng Italia, Silvio Berlusconi cũng không hài lòng với tiểu thuyết của Saviano. Thế nhưng, chính nhà xuất bản Mondadori nằm trong tập đoàn của ông Berlusconi đã cho phát hành tác phẩm đó.

Năm 2010, Saviano đã hoàn thành cuốn sách mới của mình Nhan sắc và địa ngục (La bellezza e l’inferno). Cũng trong năm 2010, Saviano đã được trao giải thưởng Sách châu Âu nhờ tác phẩm đó… Anh đã không thể đích thân nhận giải thưởng này…

Năm nay, Saviano lại không thể đến nhận giải thưởng Harold Pinter, cũng vì lý do an ninh. Anh đã gửi tới ban tổ chức thư cảm ơn và nhấn mạnh rằng, “những câu văn chữ viết tố cáo” đã trở nên quá nguy hiểm cho những thế lực lúc nào cũng muốn ẩn trốn trong bóng tối...