Cuộc tranh chấp dai dẳng quyền sở hữu kho báu thành Troy

Kho báu của đức Vua Priam, hiện hữu trong bộ trường ca nổi tiếng “Iliad” của thi sĩ Hy Lạp cổ đại Homer, từng được lưu giữ ở Berlin (Đức), đã bị người Nga “tịch thu” làm chiến lợi phẩm khi Thế chiến II kết thúc, hiện đang là tâm điểm của một vụ scandal văn hóa - chính trị nổi cộm tại châu Âu thời hậu Chiến tranh lạnh.

Heinrich Schliemann (1822-1890) là nhà buôn, chủ doanh nghiệp và người mê thám hiểm. Ông sinh trưởng tại phần đất nghèo khó nhất ở tỉnh Mecklenburg-Schwerin thuộc Vương quốc Phổ. Năm 1873, ông lấy cô vợ thứ 2 Sophia Engastromenos (1852-1932) người Đức gốc Hy Lạp. Khi cơ ngơi đã vững vàng, Schliemann bắt đầu đầu tư cho những hoạt động thám hiểm, khảo cổ nhằm thỏa mãn thú đam mê riêng của mình.

Doanh nhân H. Schliemann - người có công khám phá kho báu thành Troy.
Doanh nhân H. Schliemann - người có công khám phá kho báu thành Troy.

Dựa trên những tư liệu sưu tập được và trên các cơ sở khoa học, Schliemann đã tìm thấy trên ngọn đồi Hissarlik ở vùng tây bắc bán đảo Tiểu Á thuộc Thổ Nhĩ Kỳ kho báu huyền thoại của đức Vua Priam - như lời đồn đại suốt nhiều thế kỷ trước đó, được thế giới biết tới dưới cái tên "kho báu thành Troy" theo truyền thuyết Hy Lạp cổ đại. Lúc đầu nhà thám hiểm đem những hiện vật vừa tìm thấy được về kinh thành Athens của Hy Lạp, rồi sau ông lại di chúc: "Đây là tặng phẩm dành cho nhân dân Đức và kho báu này nên được bảo quản tại thủ đô Berlin".

Trước đó, từng đề nghị tặng các hiện vật thuộc kho báu Troy cho người Hy Lạp, là "nơi đã cưu mang phần đời còn lại của tôi", như nguyên văn lời nhà thám hiểm lúc sinh thời; thậm chí ông còn đòi xây một tòa bảo tàng đặc biệt ở Athens với điều kiện là bảo tàng phải mang tên "Slimannio" (họ Schliemann phiên âm theo tiếng Hy Lạp).

Mặt nạ của Agamemnon thuộc bộ sưu tập Troy, trưng bày tại Bảo tàng Khảo cổ học Quốc gia Hy Lạp.
Mặt nạ của Agamemnon thuộc bộ sưu tập Troy, trưng bày tại Bảo tàng Khảo cổ học Quốc gia Hy Lạp.

Nhưng Bộ trưởng Văn hóa Hy Lạp Ioanis Vlasopulos lúc ấy đã cự tuyệt lời đề nghị tâm huyết của vị doanh gia đam mê khảo cổ học người Đức, bằng "một câu xanh rờn": "Mặc kệ ngài Heinrich Schliemann cùng mớ đồ vật đào được dưới lòng đất của mình và xin hãy để cho chúng ta yên!". Sau câu tuyên bố "hùng hồn" này, người Hy Lạp chính thức để "vuột" mất quyền sở hữu hợp pháp đối với kho báu thành Troy - theo thông lệ quốc tế về các hiện vật gắn với truyền thuyết và huyền thoại.

Bà Sophia - phu nhân của H. Schliemann thường đeo đồ trang sức do chồng khai quật được.
Bà Sophia - phu nhân của H. Schliemann thường đeo đồ trang sức do chồng khai quật được.

Bị giới chức Hy Lạp phớt lờ, H. Schliemann cho xây căn nhà bảo quản kho báu thành Troy ở Athens do kiến trúc sư Ernst Schiller thiết kế năm 1881. H. Schliemann đã sống những năm gần cuối đời mình chính tại đây. Người Thổ Nhĩ Kỳ cũng từng nêu ra yêu sách về kho báu thành Troy, bởi địa điểm khai quật kho báu nằm trên đất Thổ Nhĩ Kỳ; nhưng doanh gia Schliemann lúc tiến hành khai quật kho báu đã bồi thường cho giới chức ở kinh đô Istanbul 50.000 đồng quan vàng là một món tiền rất lớn hồi đó, cùng với thỏa thuận công nhận quyền sở hữu của ông. Chính quyền Istanbul khi ấy thậm chí còn cho phép Schliemann được quyền tiếp tục thám hiểm cũng như khai quật hiện vật khảo cổ trên khắp đất nước Thổ Nhĩ Kỳ nữa.

Một trong những bức ảnh hiếm hoi cuối cùng về sự hiện diện của kho báu thành Troy.
Một trong những bức ảnh hiếm hoi cuối cùng về sự hiện diện của kho báu thành Troy.

Cho tới năm 1945, kho báu thành Troy gồm gần 10.000 hiện vật vẫn không có sự tranh chấp về quyền sở hữu, bởi sau khi H. Schliemann mất, mọi hiện vật đều được chuyển về Berlin theo nguyện ước của ông, mà không gặp bất cứ một sự phản kháng nào từ phía Athens cả.

Nhưng một trong những nguyên nhân chính tạo ra sự tranh chấp là do tính hào phóng của Schliemann, khi quyết định chia ra một phần kho báu tặng cho người Hy Lạp, người Thổ Nhĩ Kỳ và cả người Nga nữa vì Schliemann từng sống một thời gian dài tại Saint Petersburg và bà Ekaterina Lyschin, vợ đầu của ông, là người Nga. Tháng 5-1945, khi Hồng quân Liên Xô tiến vào Berlin trong tâm thế của người chiến thắng chủ nghĩa phát xít Đức, phần quý nhất thuộc kho báu Troy đã biến mất! Từ  đó bộ sưu tập khảo cổ độc nhất vô nhị này được coi là… mất tích(!). Cho tới thời "cải tổ và công khai" cuối thập niên 80 do Mikhail Gorbachev khởi xướng, chuyện kho báu thành Troy mới được "khai quật" lại qua những tài liệu lưu trữ mật.

Theo đó, vào đầu tháng 7-1945, thực thi lệnh từ Điện Kremlin, một chuyến phi cơ quân sự đặc biệt đã chuyển toàn bộ kho báu thành Troy thuộc "các chiến lợi phẩm bí mật cần phải được lưu giữ" từ Berlin về Moscow, rồi được bảo quản dưới hầm ngầm Viện Bảo tàng Puskin, là một trong những viện bảo tàng nghệ thuật lớn nhất thế giới.

Đỉnh cao của các sự kiện là lời tuyên bố của Tổng thống Nga Boris Yeltsin (1931-2007), trong chuyến công du duy nhất tới Hy Lạp trong nhiệm kỳ của ông vào cuối thập niên 90: "Tôi sẵn sàng mang tới Athens những hiện vật thành Troy, để tham gia cuộc triển lãm quy mô quốc tế về nền văn minh Hy Lạp cổ đại”. Hiển nhiên là B.Yeltsin muốn lấy lòng người Hy Lạp, nhưng sau lại… quên  không giữ  lời.

Trong khi bà Irina Antonova, người từng giữ chức Giám đốc Viện Bảo tàng Puskin hơn nửa thế kỷ (từ năm 1961-2013), đồng thời cũng là thành viên thuộc một Hội đồng Văn hóa cấp Liên bang mới được thành lập nhằm "bàn giao những hiện vật từng bị tịch thu", đáp lại những đòi hỏi gắt gao của phía Đức với lập luận: "Bao giờ các ngài trả lại phòng Hổ phách (căn phòng nổi tiếng thuộc Cung điện Ekaterina gần Leningrad, bị quân phát xít Đức lấy đi hồi đầu Thế chiến II) cho chúng tôi, lúc ấy chúng ta hẵng bàn tới quyền sở hữu kho báu của Vua Priam".

Giới chức Ankara "té nước theo mưa" một mực đòi xem xét lại những thỏa thuận đã ký với nhà thám hiểm khảo cổ H. Schliemann trong thế kỷ XIX, đồng thời khẳng định: "Kho báu thành Troy phải thuộc sở hữu của người Thổ Nhĩ Kỳ vì nó được tìm ra trên đất Thổ Nhĩ Kỳ. Nếu Moscow không trả, Thổ Nhĩ Kỳ sẽ đâm đơn kiện Liên bang Nga lên Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) ở The Hague, Hà Lan"…

Cuối cùng, tới lượt các hậu duệ con cháu đông đảo của doanh nhân H. Schliemann lên tiếng. Tuy họ không có tham vọng về quyền sở hữu kho báu bởi thực tế là họ chẳng thể có đặc quyền ấy, nhưng nhân danh cha ông, họ muốn cho mọi việc được rạch ròi. Như một người chắt ngoại của nhà thám hiểm lừng danh còn quả quyết: "Tôi biết chính xác vùng đất mà ông cố mình đã tìm ra kho báu, nó hoàn toàn không phải thuộc lãnh địa do Ankara quản lý"(?!). Còn một người chắt khác thì khăng khăng đòi trả lại kho báu cho Berlin "thể theo ý nguyện của H. Schliemann lúc sinh thời"…

Quyền sở hữu kho báu thành Troy huyền thoại vẫn chưa ngã ngũ. Một vài nhà phân tích am hiểu cho rằng Thổ Nhĩ Kỳ, Hy Lạp và Đức càng cãi nhau bao nhiêu đi chăng nữa, càng tạo cơ hội cho Nga được giữ kho báu bên mình… vô thời hạn!

Q.Phú (theo The Observer)

Các tin khác

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Một báo cáo mới từ Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) xác nhận con số gây sốc khi mỗi năm có hơn 6.000 tỷ USD tiền bẩn được “rửa” trên phạm vi toàn cầu. Đằng sau con số khổng lồ ấy, một vấn đề đáng lo ngại là hệ thống tài chính thế giới đang bị bào mòn bởi một thế hệ tội phạm mới được trang bị trí tuệ nhân tạo, sử dụng tiền mã hóa và những kẽ hở pháp lý xuyên biên giới.

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Một sĩ quan Lực lượng Biên phòng Anh cùng một quan chức thương mại Hồng Kông tại London đã bị tòa án kết tội liên quan hoạt động gián điệp và theo dõi những người bất đồng chính kiến dưới vỏ bọc “cảnh sát ngầm”.

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Trong nhiều năm, phụ nữ trong các tổ chức thánh chiến thường được nhìn nhận như “cô dâu thánh chiến”, họ vừa đảm nhiệm hậu cần hoặc thực hiện đánh bom liều chết. Tuy nhiên, hiện nay cách nhìn này không còn chính xác.

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Thượng úy Vasily Lovchikov bất ngờ nhận lệnh triệu tập tới sở chỉ huy quân đoàn ở Blagoveschensk. Tại đây, ông có cuộc gặp riêng với một đại tá hải quân, người được cho là phái viên của Tổng cục Tình báo Bộ Tổng tham mưu (GRU) từ Moscow đến để tuyển chọn nhân sự cho Học viện Ngoại giao Quân sự. Trước sự ngỡ ngàng của Vasily về cơ hội đào tạo và làm việc ở nước ngoài, vị đại tá trực tiếp đưa ra lời đề nghị mời ông tham gia kỳ thi tuyển sinh.

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Một cuộc tình, một vụ bắt giữ vì lái xe trong lúc say rượu và quyết định đào tẩu của một sĩ quan KGB đã dẫn tới một trong những vụ trục xuất nhân viên tình báo lớn nhất thời Chiến tranh Lạnh. Tháng 9/1971, Anh trục xuất 105 quan chức Liên Xô bị nghi hoạt động tình báo; Moscow đáp trả bằng việc trục xuất 18 nhân viên ngoại giao Anh. Nhưng đằng sau vụ bê bối tưởng như bắt đầu từ một cuộc say rượu ấy là cả một chiến dịch phản gián đã được MI5 chuẩn bị từ nhiều năm trước.

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Dư luận quốc tế vẫn còn xôn xao trước tin Ủy ban Châu Âu (EC) ngừng mọi hoạt động viện trợ Sierra Leone từ ngày 1-10-2026. Trước đó Liên minh Châu Âu (EU) có kế hoạch viện trợ quốc gia Tây Phi 18 triệu euro vào năm 2026 và 20,5 triệu euro vào năm 2027. Lý do được EC đưa ra là chính phủ Sierra Leone từ chối trục xuất ông trùm ma túy Jos Leijdekkers về Hà Lan.

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Sau khi đột nhập liên tiếp 3 tiệm vàng lấy trộm tài sản có trị giá hơn 5 tỷ đồng, Nguyễn Duy Nhật (sinh năm 1966, trú tại phường Thanh Thủy, TP Huế, thời điểm gây án là bác sĩ khoa Đột quỵ, Bệnh viện Trung ương Huế) mới sa lưới Công an. Nhìn lại hành trình đột nhập 3 tiệm vàng để lấy trộm tài sản, mới thấy được vị bác sĩ đã lên kế hoạch từng chi tiết và phương thức, thủ đoạn như những tên “siêu trộm” chuyên nghiệp…

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Trong Thế chiến thứ nhất, người Anh đã sử dụng các tàu bẫy để chống lại tàu ngầm Đức. Bước sang Thế chiến thứ hai, Bộ Hải quân Anh quyết định khôi phục chiến thuật này. Liệu đây có phải là một quyết định sáng suốt? Câu trả lời đã được thể hiện qua trận hải chiến diễn ra vào ngày 29/6/1940 giữa một tàu ngầm Đức và một tàu bẫy của Anh.

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Từ lâu, dư luận biết khá nhiều về mối quan hệ đặc biệt giữa Giáo hội Scientology với cộng đồng tình báo Mỹ. Sâu xa Scientology còn có mối quan hệ phức tạp, bí mật với giới quyền lực và bộ máy tình báo phương Tây. Chủ đề đặc biệt này vừa được tạp chí trực tuyến Nga Lưu trữ Lịch sử gián điệp (EAH) cập nhật.

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Điều gì đã khiến những liên lạc, thông tin về mục tiêu và các bước chuẩn bị bị cáo buộc trở thành đầu mối của một cuộc điều tra an ninh? Vụ truy tố Joshua Cammidge đang làm lộ những dấu vết dẫn tới một mắt xích trong nghi án tình báo tại Anh.

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Trung tâm Quan hệ Công chúng thuộc Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) vừa công bố các tài liệu đã được giải mật của Cục An ninh Liên bang Nga tỉnh Kursk, liên quan đến hồ sơ vụ án hình sự đối với Leonid Shevchenko, sinh năm 1922, kẻ bị kết án về tội phản quốc trong những năm chiến tranh và tội hoạt động gián điệp sau chiến tranh.

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc, khả năng tác chiến chống tàu ngầm của Khối quân sự NATO đã suy yếu đáng kể do việc giảm đầu tư và thay đổi ưu tiên. Tuy nhiên, trước sự gia tăng các cuộc tuần tra bằng tàu ngầm của Nga - đặc biệt là các tàu lớp Borei và Yasen tiên tiến - gần biên giới các nước NATO và ở các vùng biển chiến lược như Biển Baltic, Bắc Cực, Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải đã khiến các đồng minh châu Âu lo ngại.

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Cách đây hơn 65 năm, rạng sáng ngày 24/1/1961, một vụ tai nạn máy bay kinh hoàng diễn ra, khiến máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ (USAF) văng ra hai trái bom nhiệt hạch xuống North Carolina nhưng chưa kích nổ. Sự may mắn tình cờ này đã cứu nước Mỹ khỏi thảm họa “gậy ông đập lưng ông”.

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Khuôn viên Nhà Trắng, Washington D.C., một ngày cuối tháng 7/1921. Trong bức ảnh chụp chính thức hôm đó, một người đàn ông trong lễ phục trắng đứng cạnh một người phụ nữ được báo chí Mỹ khi đó gọi là Công chúa Fatima của Afghanistan và đoàn tùy tùng, ngay sau cuộc tiếp kiến Tổng thống Warren G. Harding. Trên ngực người đàn ông ấy lấp lánh những tấm huân chương. Bức ảnh nhanh chóng xuất hiện trên báo chí Mỹ. Ít lâu sau, một lá thư khiếu nại gửi tới Bộ Ngoại giao Mỹ bắt đầu kéo sập vai diễn ấy. Người đàn ông trong ảnh không giữ bất kỳ chức vụ nào ở bộ trên, mà chỉ là một kẻ giả danh đến từ Brooklyn, chưa học xong trung học.

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Tháng 10/2001, Mỹ cùng các đồng minh mở chiến dịch quân sự tại Afghanistan với mục tiêu truy quét Al-Qaeda và buộc Taliban giao nộp Osama bin Laden. Chỉ trong vài tuần, chính quyền Taliban sụp đổ, Kabul thất thủ. Nhưng chiến thắng đấy không khép lại cuộc chiến. 20 năm sau, khi quân đội Mỹ và NATO rời Afghanistan, Taliban trở lại thủ đô. Từ một chiến dịch chống khủng bố có mục tiêu tương đối rõ, Washington đã bước vào cuộc chiến kéo dài hai thập niên. Vì sao một lực lượng từng bị đánh bật khỏi quyền lực lại có thể trở lại sau 20 năm?

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Đây là cuộc phỏng vấn đặc biệt diễn ra ngày 20/12/2009 giữa Anh hùng, Đại tá KGB Aleksei M. Kozlov với tờ Izvestia của Nga về hoạt động quy mô toàn cầu của “Cục S” hay còn gọi là “Cục tình báo bất hợp pháp” trong thời gian Chiến tranh Lạnh.

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Tháng 5/2026, tờ The New York Times (NYT) khẳng định rằng Israel và Mỹ có kế hoạch thay đổi chế độ tại Iran - và cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad sẽ là người lên lãnh đạo đất nước. Vào thời điểm đó, bài báo nghe có vẻ khá hoang đường. Nhưng mới đây, NYT đã tiến xa hơn nhiều. Trong một bài phóng sự điều tra mới, các nhà báo của NYT đã kể lại câu chuyện về chiến dịch kéo dài nhiều năm của tình báo Israel nhằm tiếp cận ông Ahmadinejad.

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Ngày 17/7/1944 đã xảy ra một thảm họa tồi tệ nhất trên đất Mỹ trong thời kỳ Thế chiến II. Mặc dù các cuộc điều tra không thể xác định được thủ phạm, nhưng rõ ràng một trong những nguyên nhân chính gây ra biến cố đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người này chính là chế độ phân biệt chủng tộc trong Lực lượng Hải quân Mỹ.