Cuộc chiến với tội phạm trên thế giới “ảo” (bài cuối)

Ở nước ta, tội phạm sử dụng công nghệ cao (TPCNC) cũng gây nhiều bất ổn về an ninh, trật tự an toàn xã hội; cần những biện pháp cấp bách để ngăn chặn, đẩy lùi.

Ngày một tinh vi hơn, hoạt động xuyên quốc gia

Theo Đại tá Nguyễn Ngọc Cương, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ không gian mạng trong bối cảnh chuyển đổi số được đẩy mạnh và kinh tế số phát triển và xuất hiện ngày càng nhiều hình thức kinh doanh xuyên quốc gia qua Internet.

Theo ghi nhận của Cục, trong 6 tháng đầu năm 2022, Bộ Công an đã phát hiện và xử lý 840 chuyên án, vụ việc liên quan đến lừa đảo, chiếm đoạt tài sản qua mạng. “Các vụ việc đã tăng 42% so với 6 tháng cuối năm 2021. Đây là con số đáng báo động”, ông Cương cảnh báo.

Đặc biệt Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao dự báo tình hình an ninh mạng 6 tháng cuối 2022 đến đầu năm 2023 chiều hướng gia tăng.

Cụ thể, hacker sẽ gia tăng các cuộc tấn công có chủ đích, chiếm quyền điều khiển nhằm vào các hệ thống thông tin trọng yếu. Mục tiêu tấn công của hacker vào các hệ thống thông tin trọng yếu không chỉ nhằm đánh cắp thông tin cá nhân, khách hàng, mà còn chiếm đoạt các thông tin quan trọng của các cơ quan, tổ chức Nhà nước và doanh nghiệp.

Đáng chú ý, hoạt động lừa đảo, chiếm đoạt tài sản của tội phạm mạng có diễn biến ngày càng phức tạp với nhiều hình thức tinh vi hơn, có tính chất xuyên quốc gia. Tình trạng mua bán dữ liệu gia tăng và diễn biến phức tạp khiến cho tình trạng lừa đảo qua không gian mạng cũng gia tăng. Các hoạt động tổ chức đánh bạc, đánh bạc trên không gian mạng xuất hiện liên tục.

Một xu hướng đang nở rộ hiện nay là hoạt động cho vay tín dụng đen trên mạng với lãi suất cao để thu lời bất chính tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Theo thống kê của Bộ Công an, hiện đang tồn tại trên 200 ứng dụng cho vay trực tuyến tại Việt Nam.

Các hoạt động vi phạm pháp luật trên Thương mại điện tử (TMĐT) trong hai năm gần đây liên tục gia tăng khi các hoạt động mua/bán trên các sàn TMĐT ngày càng trở nên phổ biến hơn. Các đối tượng sử dụng mạng xã hội, sàn TMĐT để rao bán hàng giả, hàng nhái, vũ khí trái phép.... gây nhiều bức xúc trong xã hội.

Còn theo Thượng tá Phạm Đức Hà, Phó Trưởng phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Công an thành phố Hà Nội), thời gian qua trên địa bàn TP Hà Nội cũng như nhiều tỉnh thành trong cả nước đã xuất hiện một số người nước ngoài cấu kết với đối tượng trong nước thành lập công ty trá hình cho vay tài chính, tín dụng phi ngân hàng để hoạt động trái pháp luật, gây bức xúc trong dư luận.

Trước thực tế đó cơ quan chức năng đã liên tục đưa ra cảnh báo về các trang web trục lợi tài chính, đồng thời phổ biến kiến thức an toàn thông tin giúp người dân nâng cao cảnh giác, không cung cấp thông tin cá nhân, thông tin tài khoản ngân hàng trong một số trường hợp cụ thể để tránh trở thành nạn nhân của các đối tượng xấu. Khi có kiến thức cơ bản về an toàn thông tin, người dân cũng có thể nhận diện các hình thức “tín dụng đen” để cảnh giác và phòng tránh.

Ông Nguyễn Minh Đức - Nhà sáng lập, Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần An toàn thông tin CyRadar nhấn mạnh, trong vài năm trở lại đây, tình hình lừa đảo trực tuyến trở nên vô cùng phức tạp với những con số thiệt hại ngày càng lớn, từ các thẻ cào mệnh giá vài trăm ngàn đồng nạp cho kẻ giả mạo đến hàng trăm triệu đồng chuyển khoản ngân hàng vì tin rằng người thân đang gặp sự cố khẩn cấp. Thực tế, đã có những nạn nhân bị thiệt hại lên đến hàng tỷ đồng vì rơi vào bẫy lừa đảo qua email, điện thoại hoặc các hình thức lừa đảo trực tuyến như kêu gọi đầu tư tài chính online.

Báo cáo mới nhất của Cục An toàn Thông tin, Bộ TT&TT cho thấy, tình hình an toàn thông tin tại nước ta tiếp tục diễn biến phức tạp. Các cuộc tấn công, gián điệp, tội phạm mạng gia tăng nhằm phá hoại hệ thống thông tin, đánh cắp dữ liệu ngày càng có tổ chức, tinh vi, gây hậu quả nghiêm trọng. Trong quý 1 năm 2022, Cục An toàn Thông tin đã ghi nhận, cảnh báo và hướng dẫn xử lý gần 3.700 cuộc tấn công mạng gây ra sự cố vào các hệ thống thông tin, tăng gần 3% so với quý 4 năm ngoái. Các đối tượng tấn công mạng lừa đảo thường xuyên phát tán mã độc, lừa đảo qua chat, qua email nhằm chiếm đoạt thông tin người dùng.

Chủ động trấn áp

Theo Công an TP Hà Nội, qua thực tiễn thực hiện công tác phòng ngừa, đấu tranh và điều tra các loại tội phạm sử dụng công nghệ cao, Cơ quan công an xác định các phương thức thủ đoạn các đối tượng thường sử dụng để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản cụ thể như sau:

Đối tượng sử dụng mạng xã hội như Zalo, Facebook, Telegram, Tinder... để kết bạn rồi làm quen với bị hại. Sau một thời gian quen biết, đối tượng giới thiệu, dụ dỗ, lôi kéo bị hại tham gia đầu tư tiền vào các sàn giao dịch điện tử.    Sau một thời gian, sàn giao dịch thông báo dừng hoạt động để bảo trì, hoặc lỗi không truy cập được, khách hàng không đăng nhập được để rút tiền hoặc bị mất hết tiền kỹ thuật số trong tài khoản, đồng thời các đối tượng cũng khóa các tài khoản Facebook, Zalo, Telegram, Tinder..

Đối tượng sử dụng phần mềm công nghệ cao (Voice over IP - gọi điện thoại qua mạng máy tính) có chức năng giả mạo đầu số, giả mạo số điện thoại rồi xưng là nhân viên bưu điện, thông báo bị hại đang nợ tiền cước điện thoại, có bưu phẩm gửi ở các bưu điện lâu ngày không đến nhận, thiếu nợ tiền ngân hàng... Đối tượng yêu cầu người bị hại chuyển tiền vào các tài khoản do các đối tượng chỉ định; hoặc chuyển tiền vào tài khoản của chính bị hại, rồi cung cấp thông tin tài khoản Internet banking, mã OTP cho các đối tượng.

Đối tượng lập tài khoản mạng xã hội (Facebook, Zalo...) hoặc chiếm quyền quản trị tài khoản mạng xã hội (hack) của người khác rồi nhắn tin cho người thân, bạn bè trong danh sách liên lạc của chủ tài khoản để vay, mượn tiền, hoặc nhờ chuyển tiền số lượng lớn vào tài khoản ngân hàng do đối tượng chỉ định, gửi thông báo lệnh chuyển tiền giả, kèm đường link trang web giả mạo ngân hàng, yêu cầu bị hại truy cập, điền các thông tin tài khoản ngân hàng, tài khoản Internet banking, mã OTP để kiểm tra, xác minh, qua đó các đối tượng chiếm quyền kiểm soát tài khoản Internet banking và chiếm đoạt toàn bộ số tiền có trong tài khoản ngân hàng của bị hại.

Đối tượng sử dụng các ứng dụng gửi tin nhắn qua mạng xã hội để gửi cho bị hại thông báo trúng thưởng tài sản hoặc tiền mặt có giá trị lớn. Sau đó yêu cầu bị hại nạp tiền qua thẻ điện thoại hoặc chuyển tiền qua tài khoản ngân hàng để làm thủ tục nhận thưởng. Việc chuyển khoản, nạp thẻ phải được thực hiện ngay (trong vòng 60 đến 90 phút) nếu không sẽ không được nhận và giải thưởng sẽ được chuyển cho người khác. Vì tâm lý muốn được nhận giải thưởng có giá trị lớn, nên người bị hại có tâm lý nôn nóng, chủ quan, lơ là, mất cảnh giác và chuyển tiền theo yêu cầu của các đối tượng.

Đối tượng giả danh nhân viên các Công ty viễn thông gọi điện tư vấn cho khách hàng để nâng cấp sim từ 3G lên 4G hoặc chuyển đổi từ sim vật lý sang eSim (sim điện tử)... Lợi dụng sự mất cảnh giác của bị hại, các đối tượng yêu cầu bị hại đọc mã OTP được gửi về máy điện thoại của bị hại, để chuyển kết nối số thuê bao của bị hại đến phôi sim điện thoại khác, đồng thời vô hiệu hóa sim điện thoại của bị hại đang sử dụng và chiếm đoạt số thuê bao này. Sau đó, các đối tượng thực hiện thao tác đăng nhập vào tài khoản ngân hàng, tài khoản Intemet banking, ví điện tử, thẻ tín dụng được đăng ký bởi số điện thoại vừa chiếm đoạt được, qua đó đổi mật khẩu và chiếm đoạt tài khoản, tiền trong tài khoản...

Xác định rõ mức độ nguy hiểm của TPCNC, Trung tướng Nguyễn Hải Trung, Giám đốc Công an thành phố Hà Nội đã chỉ đạo các đơn vị nghiệp vụ của Công an thành phố Hà Nội phối hợp chặt chẽ với công an các quận, huyện, thị xã trên địa bàn tập trung nghiên cứu, theo dõi, từ đó đưa ra các biện pháp khắc chế, điểm trúng “huyệt” từng “biến thể” tội phạm. Qua nhiều vụ việc, có thể thấy, người bị hại thuộc nhiều độ tuổi, trình độ học vấn, nghề nghiệp, khu vực sinh sống... chứ không còn chỉ tập trung vào người cao tuổi, phụ nữ trung niên nhẹ dạ cả tin, người dân thiếu kiến thức về kinh tế, công nghệ ở khu vực nông thôn.

Cũng theo thượng tá Phạm Đức Hà, cùng với việc tăng cường nâng cao nghiệp vụ, Công an thành phố Hà Nội đã và đang tiếp tục “đi trước, đón đầu” để dự báo, nhận diện và đấu tranh hiệu quả với loại tội phạm này. Người dân cần nâng cao cảnh giác, liên tục cập nhật thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng để hiểu về thủ đoạn của tội phạm. Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn, người dân cần thông báo ngay cho cơ quan công an biết để phối hợp giải quyết.

Đại tá Nguyễn Thế Hùng, Trưởng phòng Cảnh sát hình sự (Công an thành phố Hà Nội) chia sẻ, hiện Công an thành phố Hà Nội tiếp tục triển khai kế hoạch “Tăng cường phòng ngừa hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên địa bàn thành phố”, trong đó tập trung đấu tranh với tội phạm về công nghệ. Công an Hà Nội đã đăng thông tin cảnh báo về thủ đoạn lừa đảo sử dụng công nghệ cao qua mạng xã hội, trên các trang web của lực lượng công an và các phương tiện thông tin đại chúng, qua đó khuyến cáo người dân cảnh giác trước các thủ đoạn của TPCNC.

Những "tuyệt chiêu" phòng tránh

Để không bị các đối tượng tội phạm sử dụng công nghệ thông tin, mạng lưới viễn thông lừa đảo, dụ dỗ, Công an TP Hà Nội khuyến cáo những tuyệt chiêu để phòng tránh như sau:

Một là người dân không nên tin tưởng vào những lời yêu thương hay hứa hẹn, gửi tiền, quà của những đối tượng "lạ" trên mạng xã hội. Khi thấy người bạn bên "Tây" nhắn gửi quà và nộp tiền để nhận thì cần đặt ngay câu hỏi: "Họ đã chuyển cho mình một số tiền, quà lớn như vậy thì một số tiền phí nhỏ kia tại sao lại không lo được?". Rõ ràng đây là sự bất thường, hoặc là cái bẫy.

Hai là cần cẩn trọng trước mỗi lời mời mọc rủ rê tham gia đầu tư vào các sàn chứng khoán, tiền ảo... nhận lãi suất cao. Bởi nếu có những hình thức như vậy thật thì đối tượng sẽ âm thầm "ăn" trước chứ dễ gì chia sẻ cho người khác.

Ba là tuyệt đối không được cung cấp mật khẩu đăng nhập tài khoản trực tuyến cũng như mã OTP cho các đối tượng gọi điện đến dù là cán bộ ngân hàng, nhân viên công ty phát hành ví điện tử... Khi gặp trường hợp này, người dân cần chủ động liên hệ với bộ phận chăm sóc khách hàng của ngân hàng để được tư vấn và hướng dẫn cụthể.

Bốn là với những việc làm online, đòi phải đặt cọc, hoặc làm nhiệm vụ chốt đơn chuyển tiền ăn %... người dân cần phải kiểm tra kỹ lưỡng thông tin của nhân viên và công ty. Tuyệt đối không chuyển tiền cho người lạ khi chưa biết rõ họ là ai, công việc có hợp pháp không. Hết sức cảnh giác với những "việc nhẹ lương cao".

Đối với các trường hợp thông qua điện thoại tự xưng là cán bộ công an, tòa án... yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản ngân hàng để phục vụ thanh tra, điều tra thì đây đều là các hành vi bị pháp luật nghiêm cấm. Khi gặp trường hợp này, người dân phải bình tĩnh, đến ngay cơ quan công an nơi gần nhất để báo tin và đề nghị hỗ trợ xác minh hoặc chủ động từ chối chuyển tiền. Tuyệt đối không hoang mang lo sợ mà chuyển tiền...