“Thấy tôi là nức nở…”
- Nhà báo Gordon: Khi “Sa hoàng tương lai” Boris bị đuổi khỏi chức Bí thư Thành ủy Moskva, những vệ sĩ riêng của ông ấy theo đúng quy chế phải rời bỏ ông ấy và chuyển sang phía bên kia chiến tuyến. Nhưng ông đã hành xử như một người quân tử và ở lại với ông ấy, đưa ông ấy đi trên cái xe Niva của mình. Vì sao? Vì ông cảm nhận trước được viễn cảnh hay chỉ đơn giản thông cảm với vị sếp bị hắt hủi?
- Trung tướng Korzhakov: Ông Yeltsin bị cách chức Bí thư Thành ủy Moskva vào tháng 11-1987, nhưng phải tới tháng 2-1988 mới bị loại ra khỏi Bộ Chính trị. Quá ê chề thành đổ bệnh, ông ấy đã phải nhập viện một thời gian. Rồi sau đó người ta đề nghị ông ấy nhận chức Phó Chủ tịch Ủy ban Xây dựng Nhà nước và vẫn để cho ghế Ủy viên BCH TW Đảng.
- Một cách lưu đày nhẹ nhõm?
- Thì đại loại như thế, nhưng khi ông ấy phải ra khỏi Bộ Chính trị thì cũng thôi là nhân vật được nằm trong diện có vệ sĩ, tức là về mặt hình thức thì tôi phải chia tay với ông ấy. Tôi nhớ, sếp Plekhanov tới chỗ chúng tôi và ra lệnh: “Hãy nộp lại vũ khí. Tạm thời thì ai về nhà nấy, rồi chúng tôi sẽ triệu tập lại sau”.
Trong giai đoạn đó giữa tôi với ông Yeltsin vẫn còn những quan hệ nằm ngoài công vụ: thỉnh thoảng gọi điện thoại cho nhau, tới nhà nhau chơi… Cũng không ai phải chở ai đi - tôi quay về cơ quan xin làm chân trực ban. Tôi hài lòng với lịch làm việc khi ấy: cứ ba ngày thì một ngày phải trực, vì hai ngày còn lại thì tôi được ở trong khu Prostokvashino của tôi (đấy là quê ngoại của ông Korzhakov, cách Moskva 90 km, nơi ông này hiện nay vẫn sống thường xuyên - TG). Tôi ít khi tới căn hộ trong nội thành và liên tục về đó để khỏi bận tâm tới công vụ. Tuy nhiên, tôi vẫn giữ liên lạc với ông Yeltsin. Ông ấy cũng hay tới chỗ tôi chơi nếu ngày nghỉ của hai người trùng nhau (mà với lịch làm việc của tôi khi ấy thì tôi có nhiều ngày nghỉ lắm). Tôi cũng đến trang trại công của ông ấy ở khu Uspenskoie… Ngày 1/2/1988 là ngày sinh nhật của ông Yeltsin và tôi với người đồng nghiệp cùng kíp của mình Victor Suzdeliev tới chúc mừng ông ấy. Ngoài hoa và quà mừng, chúng tôi còn mang theo chai rượu vang và đồ nhắm… Mọi việc rất tình cảm: trợ lý của Boris Nikolayevich chơi đàn ghi ta, chúng tôi hát và chén anh chén chú ở trụ sở Ủy ban Xây dựng Nhà nước cho tới sáng. Tất nhiên, trong phòng làm việc của “kẻ nổi loạn” có gắn máy nghe trộm và chúng tôi vô tình đã bị nó ghi lại. Dĩ nhiên là khi ấy chúng tôi không nghĩ rằng ông Yeltsin sẽ chuyển bại thành thắng được nên chỉ hát những câu động viên ông ấy đừng thối chí, mà cần bình tĩnh chịu đựng mọi thử thách vì cuộc sống vẫn tiếp diễn và không phải mọi thứ đều trở nên đen tối cả. Ít ra thì ông ấy cũng không bị đưa vào trại tập trung, không bị ném vào nhà giam Lefortovo.
- Sau vụ này ông bị thượng cấp gọi lên?
- Sau vài ngày thì bị gọi.
- Và bị sa thải?
- Đúng vậy. Đối với tôi thì đó là cả một thảm kịch: tôi vào ngành an ninh từ năm 1968 và phục vụ ở đó tới 20 năm, tôi không còn biết làm việc gì khác nữa. Hơn nữa, tôi đã luôn ở trong đội ngũ chiến sĩ thi đua, vậy mà bỗng nhiên chẳng có lý do gì vẫn bị sa thải. Tôi không thể ngờ rằng chỉ vì vài ba câu động viên nhau như vậy mà có thể bị đuổi việc. Mà tôi tiếp xúc đâu phải với kẻ thù của nhân dân. Và khi người ta trách tôi thì tôi đã biện minh: “Nào, các cậu, ông ấy là Ủy viên Trung ương mang hàm Bộ trưởng cơ mà, tại sao tôi lại không thể ngồi với ông ấy một buổi được?”.
Sau khi bị sa thải, mọi sự trở nên đơn giản hơn và tôi đi làm cho tư nhân nên tôi với ông Yeltsin còn gặp gỡ nhau thường xuyên hơn. Mọi sự tiếp tục như thế cho tới mùa thu, khi ông ấy dường như bị mưu sát bằng cách xô xuống khỏi cầu. Chính khi ấy đã có quyết định phải bảo vệ Yeltsin và một khi đã bảo vệ thì phải có người lái xe chở ông ấy đi.
- Tôi vẫn nhớ cảnh từ trên diễn đàn Đại hội Đại biểu Nhân dân Liên Xô vang lên lời phát biểu dường như là kẻ thù đã định mưu sát ông Yeltsin bằng cách đẩy ông ấy từ trên cầu xuống. Nhưng vài năm sau thì một số người cũng từng là Ủy viên Trung ương Đảng lại khẳng định với tôi rằng, mọi việc đã không diễn ra như thế. Mà thực ra chuyện là thế này: hình như ông Yeltsin đã tới chỗ nhà cô bồ của mình, một cô đầu bếp ở trang trại chính phủ thuộc khu Uspenskoie, và ném viên đá nhỏ vào cửa sổ nhà cô ta. Thế nhưng, rủi là lúc đó trong nhà cô ấy lại có một cậu bồ nên cậu ta nổi cơn ghen, ra gây gổ với ông Yeltsin, xô ông ấy vào một vũng nước. Và rồi ông Yeltsin đã kể lại với mọi người rằng ông ấy bị kẻ thù xô ngã xuống khỏi cầu. Chuyện gì đã thực sự xảy ra?
- Thật đáng tiếc hoặc thật may mắn là ngoài ông Yeltsin thì chẳng thể còn ai nữa có thể làm sáng tỏ câu chuyện này. Cái ông Bakatin, khi đó là Bộ trưởng Bộ Nội vụ, đã phụ trách vụ việc này nhưng ông ấy cũng đánh lận con đen mọi sự nên chẳng ai biết rõ chuyện gì. Không một giả thuyết nào có chứng cứ thuyết phục cả. Đúng, bộ y phục mà ông Yeltsin mang lúc đó đã bị ướt và lấm, còn có cả rong rêu bám vào nhưng không ai xác định là rong rêu ấy có nguồn gốc từ đâu: từ vũng nước hay từ sông.
Sáng ngày hôm sau, khi tôi tới nơi mà theo lời ông Yeltsin, ông ấy đã bị xô xuống sông thì tôi thấy: nếu bị ngã xuống từ cầu thì khó ai có thể toàn mạng được vì cầu cao tới 6 m, mà sông thì lại rất nông - cùng lắm chỉ sâu độ một mét!
- Mà ông Yeltsin lại cao và nặng như thế!
- Ông ấy còn kể là suýt nữa thì ông ấy chết đuối, may mà kịp gỡ cái bao tải mà bọn xấu đã chụp lên người ông ấy rồi xô xuống sông. Ông ấy bảo, khi chân ông ấy chạm phải đáy sông thì ông ấy đã kiễng chân lên để thở… Và cứ thế, như chú thỏ nhảy lò cò vào bờ, như trong trò chơi buộc bao tải vào chân và thi nhảy đường xa và chỉ lên tới bờ rồi thì mới tháo được cái bao tải đó ra khỏi người. Bây giờ thì đố ai xác định được sự thật!..Tôi nghĩ, có lẽ đã chẳng có ai xô ông ta xuống sông, đó chẳng qua chỉ là một sự bốc phét.
- Có đúng là tối hôm đó ông đã bị đánh thức dậy bởi hồi chuông gọi từ bà Naina Iosifovna (vợ ông Yeltsin): “Anh Sasha ơi, chúng tôi đang lo lắng quá, Boris Nikolayevich đã bị mất tích rồi!?”.
- Không phải bà Naina mà là cô Tania (Tachiana, con gái ông Yeltsin) đã gọi tới mấy lần liền. Tôi đã cấp tốc ngồi vào xe Niva của mình và phóng như bay tới khu Uspenskoie, nơi mà ở thời điểm đó ông ấy đã tới được một trạm gác của cảnh sát giao thông.
- Và ông đã nhìn thấy những gì ở đó?
- Thấy gì ư? Một người đàn ông mặc cái quần đùi trắng đang nằm lăn lóc ra... Các cảnh sát viên mặc cho ông ấy một cái ào choàng ngắn bushlat và đặt ở bên cạnh một máy sưởi - ông ấy lúc đó tím tái cả người lên rồi. Và vừa trông thấy tôi là ông ấy nức nở khóc: “Anh Sasha, trông này, bọn họ đã làm tôi đến nông nỗi này đây…”. Tôi lập tức nhồi cho ông ấy uống ngay hết một cốc vại rượu samagon - ông ấy nuốt ngon lành, ăn kèm một quả táo và rồi lại nằm ngây ra trên phản. Tôi rót một cốc vại samagon thứ hai, chà người ông ấy đỏ lựng, đi vào chân ông ấy đôi tất lông cừu của tôi và cái áo len
“Uống đủ đô thì không biết sợ”
- Tôi không thể không hỏi ông về sự kiện xảy ra ở thời điểm bước ngoặt trong lịch sử Liên bang Xôviết, đó là cái gọi là chính biến tháng 8-1991. Tôi đã không chỉ một lần được nghe thấy là, mưu toan của các thành viên GKChP (Ủy ban Khẩn cấp Nhà nước) đã được thực hiện với sự biết trước và dưới quyền lãnh đạo của Mikhail Gorbachev...
- Mikhail Sergeyevich phủ nhận giả thuyết đó - ông ấy bảo rằng ông ấy đã không biết gì cả và đã không ngờ tới việc đó, thế nhưng những vị tướng và quan chức cao cấp từng tới gặp ông ấy trước và sau chính biến đã khẳng định điều ngược lại. Thôi thì mặc họ muốn nói gì thì nói nhưng như các sự kiện tiếp theo đã chỉ ra thì mọi việc đã diễn ra đúng như anh vừa nói.
- Mọi người khi đó đều tưởng rằng họ sẽ bắt ngay ông Yeltsin, bắt trước tiên. Các ông khi đó có nghĩ như thế không?
- Dĩ nhiên là thế, dù tất mọi sự xảy ra đã là bất ngờ với chúng tôi. Nhiều người sau này cứ kinh ngạc: “Tại sao các ông với nghề nghiệp của mình lại không lường trước được chuyện này?”. Không ai ngờ được rằng khi đó cái cơ quan của chúng tôi, Phòng An ninh của Chủ tịch Xôviết Tối cao LB Nga, lại chỉ nhỏ bé đến vậy. Biên chế của chúng tôi chẳng có mấy người, đảm bảo được việc bảo vệ nơi mà ông Yeltsin cư trú đã là cố gắng rồi, làm sao đối địch được với cả hệ thống KGB?
- Có phải đêm 18 rạng ngày 19/8/1991, ông Yeltsin đã ở
- Đúng thế, ở Ama Ata. Có lẽ, ông Nazarbayev (Nursultan Abishevich Nazarbayev, lãnh đạo
Tất nhiên chúng tôi đã chờ xem họ thông báo về việc cuộc đảo chính được tiến hành vì quyền lợi của ai. Tôi đã biết rất rõ những khó khăn đi kèm với quá trình thương lượng giữa các nước cộng hòa để tiến tới ký thỏa ước Novo-Ogarevo về một hình thức liên minh mới. Tuy nhiên thì rốt cuộc cũng đã đạt được một nhân nhượng lẫn nhau. Gorbachev gần như là đã chấp nhận mọi sự và chỉ sau hai ngày nữa sẽ diễn ra lễ ký chính thức Hiệp ước Liên bang mới.
Điều duy nhất khiến tôi hơi ngỡ ngàng là vì sao đấy cho tới thời điểm đó không hề có ai chuẩn bị cho lễ ký cả… Thông thường trong những trường hợp như thế thì trên báo chí phải có cả một chiến dịch tuyên truyền ầm ĩ. Thế mà mọi sự vẫn lặng như tờ. Có vẻ như ngày mai sẽ là ngày ký nhưng trong thời gian biểu của chúng tôi vẫn không ghi địa điểm sẽ diễn ra hoạt động này: ở Novo-Ogarevo hay Điện Kremli hay ở trong Cung Lễ Tân trên đồi Lênin. Không có một nhúc nhích gì theo hướng này và chính điều đó khiến tôi nghi ngờ và cũng gián tiếp chứng tỏ rằng Gorbachev đã biết trước về việc lễ ký sẽ không diễn ra.
- Với tư cách là một người giàu kinh nghiệm và lão luyện trong các trò ném đá giấu tay, ông đã cảm thấy gì khi hay tin về chính biến? Không hề sợ hãi chút nào?
- Cũng chẳng có thì giờ để suy nghĩ về việc này vì trước khi đó tôi đã chỉ có một nhiệm vụ duy nhất: bảo vệ ông Yeltsin. Quyết định bảo vệ ông ấy đã được đưa ra từ năm 1988 mà lúc đó đã là năm 1991, tức là tôi đã có ba năm thực hiện nhiệm vụ này. Thoạt tiên chỉ có một mình tôi là vệ sĩ nhưng khi ông Boris Nikolayevich được bầu làm Chủ tịch Xôviết Tối cao Nga thì chúng tôi đã có thể tập hợp thành một phòng bảo vệ với những vũ khí nhất định…
- Boris Nikolayevich đã tỏ ra sợ hãi?
- Không, ông ấy đã rất bình tĩnh, có cảm giác như chính ông ấy cũng chưa hình dung ra hết được chuyện gì đang diễn ra. Đơn giản ông ấy đã bị Nursultan Abishevich chuốc rượu quá nhiều, rồi lúc lên máy bay còn uống thêm kha khá nữa… Về tới nhà thì ông ấy đã say bí tỉ và khi tôi đánh thức ông ấy vào lúc bảy giờ rưỡi: “Báo thức rồi!” thì ông ấy đã líu ríu nói: “Báo thức cái gì? Chính biến cái gì? Các cậu bịa ra chuyện gì vậy?”.
- Những nhân viên an ninh nổi bật trong quá khứ khi trò chuyện với tôi đã khẳng định rằng, cả Gorbachev lẫn Yeltsin đều cực kỳ hãi các lực lượng sức mạnh.
- Ông Gorbachev thì có lẽ đã cực kỳ hãi chứ còn ông Yeltsin thì đã rất cố gắng kết thân với các lực lượng này. Khi còn là lãnh đạo ở thành phố
- Cuối cùng thì Yeltsin có hiểu ra được rằng ông ấy có thể bị bắt giữ không?
- Dĩ nhiên. Mà đó là sự thật vì đã có một nhóm của lực lượng A túc trực ở ngay bên cạnh, trong rừng, chỉ cần có mệnh lệnh.
- Lực lượng A, đó là đơn vị Alfa?
- Cái tên Alfa là do các nhà báo nghĩ ra cho họ, còn tên gọi chính thức của lực lượng này là A, thuộc Tổng cục 7 KGB.
- Có thật là đại diện của đại sứ quán Mỹ, đóng ở gần Nhà Trắng (khi đó là trụ sở của chính quyền CHLB Nga) đã đưa ra đề nghị để ông Yeltsin tới ẩn náu ở chỗ họ không?
- Chính tôi đã tiến hành thương thảo với họ về chuyện này, không phải với đích thân đại sứ mà với nhân vật thứ hai hoặc thứ ba gì đấy và đã thương thảo không chỉ một lần. Và chúng tôi đã đạt được thỏa thuận rõ rằng, trong trường hợp nếu Nhà Trắng bị tấn công, các cửa sau của đại sứ quán phải luôn luôn để ngỏ. Chuyện này kéo dài trong ba ngày - nếu có gì xảy ra thì hoàn toàn có thể chạy vào đó.
- Tại sao ông Yeltsin lại không tận dụng cơ hội này?
- Chúng tôi đã thống nhất với ông ấy, nếu xảy ra tấn công thì sẽ có hai con đường. Thứ nhất, chui xuống tầng hầm Nhà Trắng, dưới đó có cả một công trình tránh bom hiện đại khổng lồ, có khả năng bảo vệ trước bất cứ một loại bom nào. Có thể ẩn náu dưới đó vài ba tuần mới phải tìm đường thoát ra ngoài. Phương án thứ hai - chọn đại sứ quán Mỹ, nơi có thể tá túc tới cả năm và từ đó sẽ thông báo đi khắp thế giới về những việc diễn ra ở nước Nga (với tôi thì phương án thứ hai hấp dẫn hơn). Tôi đã báo cáo với ông Yeltsin về cả hai phương án và ông ấy đã đáp: “Tùy các cậu quyết định!”.
Khi vang lên những loạt đạn làm chết ba chàng trai thì ở tầng năm Nhà Trắng đã nghe thấy rất rõ mọi thứ. Có cảm giác như pháo nổ ở khắp mọi nơi như trong đêm giao thừa vì đã có rất nhiều vũ khí rơi vào tay người dân. Ông Rutskoi (Aleksandr Rutskoi, Phó Tổng thống của ông Yeltsin lúc đó) đã xử lý công việc rất tốt: tất cả những vũ khí thuộc về Nhà Trắng đã được phân phát cho mọi người, cộng thêm với nhiều vũ khí không rõ chở từ đâu về. Và mọi người đã thi nhau xả súng…
Và rồi tôi đánh thức ông Yeltsin: “Chúng ta phải đi ra thôi!”. Ông ấy khi đó vẫn mặc nguyên y phục để ngủ và mau lẹ khoác thêm cái áo ngoài rồi đi. Tôi đã đưa ông ấy, lúc đó vẫn còn ngái ngủ, vào xe rồi cho mở cổng và ra lệnh cho cấp dưới gỡ ba chướng ngại vật nằm chình ình giữa đường. Boris Nikolayevich giật mình: “Chúng ta đang đi đâu vậy?” - “Sao lại đi đâu?”. Tới đại sứ quán Mỹ!”. Ông ấy lập tức cự lại ngay: “Không sứ quán sứ kiếc gì cả” - “Thế thì chúng ta xuống tầng hầm nhé?” - “Được, đi thôi!”.
- Ông nghĩ thế nào, khi ấy linh tính của ông ấy đã thức giấc ư?
- Ai mà biết được… Đơn giản là ông ấy không muốn đi tới đại sứ quán Mỹ mặc dù chúng tôi đã thiết lập được những mối quan hệ tuyệt vời với ông đại sứ.
- Ông Yeltsin khi đó có vẻ như một con gấu Nga hùng mạnh, một hiệp sĩ can trường dũng cảm.
- Khi uống đủ đô, ông ấy thực sự là người không biết sợ là gì.
- Ai đã là nhà tư tưởng của chính biến? Chủ tịch KGB Kriuskov?
- Hiển nhiên là như thế. Đó là một người rất thông minh, rất mạnh mẽ… Tuy nhiên, việc gì mà lại phải đảo lộn lại lịch sử?
- Có đúng sự thật là, trước khi xảy ra chính biến vài ngày, ông Yeltsin đã tới gặp ông Kriuskov ở trụ sở KGB trên phố Lubianka và khi chìa tay ra bắt tạm biệt thì ông ấy có nói với ông rằng, “Aleksandr Vasilievich, tôi rất mong ông bảo vệ cho tốt ông Boris Nikolayevich!?”.
- Đúng là có chuyện như thế. Xảy ra ngay trước chuyến thăm chính thức
- Đồng chí Kriuskov ấy chơi trò đòn xóc hai đầu ư?
- Tôi không thể nói như thế được. Tôi cũng có nghe rằng việc tôi bị sa thải khỏi KGB là theo lệnh của ông ấy, nhưng tôi không nghĩ rằng ông ấy đã theo dõi việc tôi đã chén chú chén anh với ông Yeltsin hay đi xông hơi như thế nào. Đó đơn giản chỉ là những mối quan hệ bình thường của cánh mày râu, không có gì đặc biệt cả… Boris Nikolayeivch khi đó đã rất yêu tôi, gọi tôi là người anh em. Tôi đã không cự nự gì và nói: “Đó là quyền của ông, ông là người hơn tuổi. Ông cho tôi làm anh em cũng được mà cho làm bạn cũng được”. Chẳng gì thì tôi cũng kém ông ấy tới 19 tuổi…
Tất nhiên, ông Kriuskov đã theo dõi những chuyện như thế, nhưng có một chi tiết thú vị như thế này. Tôi từng kết thân với chỉ huy địa bàn Afghanistan, anh Vladimir Stepanovich Redkoborod, người mà sau vụ bắt giữ ông Plekhanov, đã được tôi vận động để làm lãnh đạo Tổng cục 9. Với anh ấy thì tôi luôn cởi mở vì tôi coi những người từng cùng mình qua chiến trường
- Những thước phim thời sự quay cảnh ông Yeltsin leo lên xe tăng để phát biểu trước người dân Moskva được coi là biểu tượng của chiến thắng từ phía phe dân chủ trước chính biến.
- Đó là về sau người ta mới biến nó thành biểu tượng, chứ thực ra thì mọi sự xảy ra rất bình thường. Khoảng gần 11 giờ (hoặc muộn hơn một chút), ai đó đã tung ra ý tưởng: hãy ra trò chuyện cùng người dân. Thì mọi người cùng đi ra. Ở đó nhìn thấy xe tăng đang đậu gần nên mọi người đi về hướng đó. Và lúc ấy mới nảy sinh cái ý trèo lên xe tăng. Tôi thì không phải là lính thiết giáp, còn Boris Nikolayevich thì chưa bao giờ đứng cạnh loại trang bị này nên chúng tôi đã rất vất vả mới đẩy nhau leo lên được…
Quá mù ra mưa
- Cuộc chính biến đã đẩy Liên bang Xôviết tới tan rã và thực tế thì đã làm nó tan rã. Hiện giờ thì sự việc này người gọi là may, người coi là rủi. Ông từng trực tiếp tham gia quá trình và chứng kiến lễ ký Hiệp ước Belovezh chính thức cáo chung cho Liên bang Xôviết. Mọi việc đã diễn ra trước mắt ông. Khi kể với tôi về những ngày lịch sử đó, đại đa số các chính trị gia có mặt ở Belovexh những ngày đó đều nhấn mạnh rằng, ngay từ đầu thì không ai có ý định kết liễu Liên bang. Có đúng vậy không?
- Nói chung là đúng thế. Mọi người đều muốn duy trì một hình thức liên minh nào đó và nếu có một liên minh mới xuất hiện thì vẫn phải cùng nhau thực hiện chính sách quốc phòng, còn làm ăn kinh tế thì mỗi nước cộng hòa theo một cách riêng chút ít. Và thực sự là không ai ngờ được rồi mọi sự lại dẫn tới cuộc chia ly như thế.
- Theo những gì tôi biết, khi ba thủ lĩnh của ba nước cộng hòa (Nga, Ucraina và
- Đúng thế, tôi chứng nhận điều này.
- Trước khi ký văn bản định mệnh đó, các ông đã uống nhiều rượu phải không?
- Không thể tính được là đã uống bao nhiêu: cứ liên miên từ sáng tới đêm.
- Ai là người khởi xướng hiệp ước về phá hủy Liên bang?
- Đã không hề có cái gọi là một hiêp ước phá hủy Liên bang. Phương án cuối cùng của nó vẫn được viết theo giọng điệu mềm dẻo bình thường. Thực sự lúc đó chúng tôi không hề ngờ rằng Liên bang sẽ tan rã mà chỉ tính rằng sẽ thành lập ra một quốc gia mới với những quyền lợi được mở rộng của các nước cộng hòa. Tôi thường xuyên có mặt trong các cuộc thương lượng ở Novo-Ogarevo và tại đó mọi người đều như một thường xuyên yêu cầu: “Hãy cho chúng tôi quyền tự do lớn hơn, chúng tôi cần phải tự quản lý ngân sách của mình. Chúng tôi sẽ đóng góp kinh phí cho các nhu cầu chung: cho quốc phòng, cho chính phủ, cho nhu cầu hoạt động của Điện Kremli nhưng phần còn lại thì chúng tôi muốn tự định đoạt”. Họ muốn tự quyết định việc thương mại với nước ngoài, cần thì sẽ lập ra hàng rào thuế quan riêng nhưng không hề nghĩ tới việc đưa ra đồng tiền riêng…
- Khi đã quyết định xong, ông Yeltsin, Kravchuk và lãnh đạo
- Tôi không rõ họ đã nói gì cho ông Bush và tôi cũng không được nghe cuộc nói chuyện với ông Gorbachev. Phải sau này về Moskva mới phải giải trình với ông Gorbachev.
- Theo ông, liệu Liên bang Xôviết có tan rã không nếu như ông Yeltsin được đề nghị trở thành Tổng thống?
- Tôi nghĩ thì kiểu gì nó cũng tan rã, có điều muộn hơn một chút. Đơn giản là vì tất cả đều đã chán ngán cặp đôi Gorbachev và vợ của ông ấy. Chính bà Raisa đã can thiệp vào mọi công việc của chồng…
