Nhằm trao đổi, làm rõ vai trò cũng như đề xuất các giải pháp thúc đẩy ứng dụng công chứng điện tử gắn với xây dựng thị trường bất động sản minh bạch, an toàn và phát triển bền vững, ngày 30/7, Báo Công an nhân dân phối hợp với Hiệp hội công chứng viên Việt Nam tổ chức Tọa đàm “Công chứng điện tử - Minh bạch thị trường bất động sản”. Toạ đàm sẽ có sự tham dự của: Lãnh đạo Trung tâm dữ liệu quốc gia (Bộ Công an), Đại biểu Quốc hội, đại diện Toà án nhân dân TP Hà Nội, Viện nghiên cứu và đánh giá thị trường Bất động sản Việt Nam, đại diện Vụ Pháp chế (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) và các đơn vị liên quan
Bảo vệ bên yếu thế
Bất động sản là tài sản có giá trị lớn, thường gắn liền với toàn bộ tích lũy cả đời của người dân. Tuy nhiên, trong nhiều giao dịch, sự bình đẳng giữa các bên thường chỉ là hình thức. Một bên có thể chiếm ưu thế về thông tin, kinh nghiệm pháp lý và năng lực tài chính. Trong khi bên còn lại có thể lại là người cao tuổi, phụ nữ, người ở vùng nông thôn hoặc người ít hiểu biết pháp luật, luôn ở thế yếu.
Theo ThS Đào Duy An, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam, thực tế đã ghi nhận những vụ việc đáng tiếc, như trường hợp một cụ bà 81 tuổi tại Cần Thơ có nguy cơ mất trắng nhà đất do bị kẻ xấu giả mạo chữ ký để chuyển nhượng và thế chấp sau khi nhờ dịch vụ làm giấy tờ.
“Khi giao dịch chuyển dịch lên môi trường số, những người hạn chế về kỹ năng công nghệ dễ dàng trở thành mục tiêu của các thủ đoạn lừa đảo tinh vi như giả mạo căn cước điện tử hoặc bị ép buộc ký số mà không hiểu rõ hậu quả pháp lý”, ThS Đào Duy Anh nhận định.
Chức năng xã hội cốt lõi của công chứng viên là bảo đảm an toàn pháp lý, phòng ngừa tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Trong môi trường điện tử, vai trò này được nâng cấp thông qua các công cụ công nghệ hiện đại.
Theo các chuyên gia, công chứng điện tử sẽ giúp kiểm soát tính xác thực và ngăn chặn giả mạo. Công chứng điện tử cho phép công chứng viên kết nối trực tiếp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để xác minh danh tính chủ thể một cách tuyệt đối. Điều này giúp loại bỏ rủi ro như các nhóm lừa đảo chuyên nghiệp sử dụng căn cước giả để chiếm đoạt tài sản, một vấn nạn vốn rất khó kiểm soát bằng mắt thường trong giao dịch truyền thống.
Ngoài ra, việc kết nối hệ thống dữ liệu công chứng giúp phát hiện tức thì các tài sản đang bị ngăn chặn hoặc đã được giao dịch ở nhiều nơi khác nhau, chặn đứng hành vi lừa đảo trước khi tổn thất xảy ra.
Dễ dàng tra cứu, giảm chi phí cho người dân
Theo đánh giá của Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, không chỉ bảo vệ cá nhân, công chứng điện tử còn là mắt xích quan trọng để minh bạch thị trường bất động sản thông qua việc số hóa dữ liệu và liên thông thủ tục.
“Sự minh bạch bắt nguồn từ khả năng tra cứu. Văn bản công chứng điện tử theo quy định mới phải có mã QR, hoặc mã số tham chiếu để kiểm tra tính xác thực. Các cơ quan quản lý, ngân hàng và người dân có thể dễ dàng kiểm tra tình trạng pháp lý của giao dịch, từ đó loại bỏ các giao dịch "ma" hay tình trạng một tài sản bán cho nhiều người”, Hiệp hội Bất động sản Việt Nam phân tích.
Công chứng điện tử đóng vai trò là "đầu vào" sạch cho chuỗi thủ tục hành chính. Khi dữ liệu giữa cơ quan công chứng, cơ quan đăng ký đất đai và cơ quan thuế được kết nối hai chiều, mọi thông tin về quy hoạch, thế chấp, ngăn chặn sẽ được cập nhật thời gian thực.
Mô hình thí điểm tại Hà Nội đã cho thấy việc tái cấu trúc thủ tục đăng ký thế chấp theo hướng toàn trình điện tử có thể giảm đến 74% chi phí tuân thủ, tương đương tiết kiệm hơn 185 tỷ đồng mỗi năm.
Để công chứng điện tử thực sự trở thành công cụ bảo vệ bên yếu thế và minh bạch thị trường, các chuyên gia từ Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam khuyến nghị, cần đẩy nhanh việc liên thông cơ sở dữ liệu giữa công chứng, dân cư và đất đai để công chứng viên có thể "soi" rõ tình trạng pháp lý của thửa đất trước khi các bên đặt bút ký.
Cùng với đó, các văn bản hướng dẫn cần đảm bảo quy trình số hóa không làm suy giảm chức năng bảo vệ, đặc biệt là nghĩa vụ cảnh báo rủi ro của công chứng viên đối với người dân. Cần có giải pháp hỗ trợ cụ thể để nhóm dân cư hạn chế về công nghệ không bị bỏ lại phía sau, đảm bảo họ vẫn có thể tiếp cận an toàn các dịch vụ công trực tuyến. Các cơ quan đăng ký đất đai cũng cần thực hiện nghiêm việc tiếp nhận văn bản công chứng điện tử mà không đòi hỏi thêm bản giấy, tránh gây phiền hà và tốn kém cho người dân.
Công chứng điện tử không chỉ là việc chuyển đổi từ giấy sang bit dữ liệu, mà là sự chuyển đổi về tư duy quản lý và bảo vệ quyền công dân trên môi trường số. Khi mỗi giao dịch bất động sản được "số hóa" một cách chặt chẽ dưới sự giám sát của công chứng viên, thị trường sẽ trở nên lành mạnh hơn, niềm tin của người dân được củng cố, và quan trọng nhất, những người yếu thế nhất trong xã hội sẽ có thêm một "người gác cổng" bảo vệ tài sản của họ trong kỷ nguyên số.
