Bất động sản là tài sản có giá trị lớn, thường gắn liền với toàn bộ tích lũy cả đời của người dân. Tuy nhiên, trong nhiều giao dịch, sự bình đẳng giữa các bên thường chỉ là hình thức. Một bên có thể chiếm ưu thế về thông tin, kinh nghiệm pháp lý và năng lực tài chính. Trong khi bên còn lại có thể lại là người cao tuổi, phụ nữ, người ở vùng nông thôn hoặc người ít hiểu biết pháp luật, luôn ở thế yếu.
Theo ThS Đào Duy An, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam, thực tế đã ghi nhận những vụ việc đáng tiếc, như trường hợp một cụ bà 81 tuổi tại Cần Thơ có nguy cơ mất trắng nhà đất do bị kẻ xấu giả mạo chữ ký để chuyển nhượng và thế chấp sau khi nhờ dịch vụ làm giấy tờ.
“Khi giao dịch chuyển dịch lên môi trường số, những người hạn chế về kỹ năng công nghệ dễ dàng trở thành mục tiêu của các thủ đoạn lừa đảo tinh vi như giả mạo căn cước điện tử hoặc bị ép buộc ký số mà không hiểu rõ hậu quả pháp lý”, ThS Đào Duy Anh nhận định.
Theo các chuyên gia, công chứng điện tử sẽ giúp loại bỏ rủi ro như các nhóm lừa đảo chuyên nghiệp sử dụng căn cước giả để chiếm đoạt tài sản, một vấn nạn vốn rất khó kiểm soát bằng mắt thường trong giao dịch truyền thống.
Theo đánh giá của Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, công chứng điện tử đóng vai trò là "đầu vào" sạch cho chuỗi thủ tục hành chính. Khi dữ liệu giữa cơ quan công chứng, cơ quan đăng ký đất đai và cơ quan thuế được kết nối hai chiều, mọi thông tin về quy hoạch, thế chấp, ngăn chặn sẽ được cập nhật thời gian thực.
Để công chứng điện tử trở thành công cụ bảo vệ bên yếu thế và minh bạch thị trường, các chuyên gia cho rằng, cần đẩy nhanh việc liên thông cơ sở dữ liệu giữa công chứng, dân cư và đất đai để công chứng viên có thể "soi" rõ tình trạng pháp lý của thửa đất trước khi các bên đặt bút ký.
Cùng với đó, cần có giải pháp hỗ trợ cụ thể để nhóm dân cư hạn chế về công nghệ không bị bỏ lại phía sau, đảm bảo họ vẫn có thể tiếp cận an toàn các dịch vụ công trực tuyến. Các cơ quan đăng ký đất đai cũng cần thực hiện việc tiếp nhận văn bản công chứng mà không đòi hỏi thêm bản giấy, tránh gây phiền hà và tốn kém cho người dân.
