Đây là một trong những chuyên án có quy mô lớn với số lượng SGK giả thu giữ lớn nhất từ trước tới nay. Bước đầu, cơ quan công an xác định có hơn 40 đầu sách từ lớp 1 đến lớp 12 của Nhà xuất bản (NXB) Giáo dục bị làm giả, trong đó nhiều nhất là SGK, sách bài tập tiếng Anh.
Lộ diện cán bộ ngành giáo dục tham gia đường dây
Qua công tác nắm tình hình, CBCS Phòng An ninh Chính trị nội bộ, Công an tỉnh Bắc Ninh phát hiện một số nhà sách có biểu hiện bán SGK giả, trong đó có những nhà sách đã từng bị xử phạt hành chính về hành vi mua bán SGK giả nên đã báo cáo Giám đốc lập chuyên án đấu tranh. Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Đại tá Bùi Chiến Thắng, Phó Giám đốc Công an tỉnh Bắc Ninh, lực lượng chức năng đã điều tra, xác định đường dây sản xuất, in ấn SKG giả này rất lớn, hoạt động trên nhiều địa bàn từ Hà Nội, Bắc Ninh và nhiều địa phương khác, có cả xưởng in hàng nghìn mét vuông với các loại thiết bị, máy móc hiện đại.
Sau khi có đủ tài liệu, chứng cứ về việc phạm tội của các đối tượng, Phòng An ninh chính trị nội bộ chủ trì, phối hợp Phòng An ninh điều tra, Phòng 5, Cục An ninh chính trị nội bộ (Bộ Công an) và các đơn vị liên quan đã phá chuyên án, khám xét khẩn cấp 8 địa điểm, triệu tập làm việc với 12 đối tượng liên quan tại Bắc Ninh và Hà Nội. Qua khám xét xưởng in, kho chứa, các cửa hàng sách, lực lượng Công an phát hiện và thu giữ 2.300 thùng carton chứa hơn 185.000 bản sách giáo khoa tiếng Anh giả trị giá hơn 8 tỷ đồng; 27 bản kẽm dùng để in sách giả, máy in màu, hai ô tô tải và nhiều vật liệu, thiết bị phục vụ sản xuất, vận chuyển sách giả. Tổng giá trị tang vật bị niêm phong phục vụ điều tra ước tính khoảng 15 tỷ đồng.
Kết quả giám định xác định, toàn bộ tem nhãn in trên các bìa sách đều không phải của NXB Giáo dục. Toàn bộ hơn 2.300 thùng sách, với 185.000 quyển sách cơ quan chức năng thu giữ đều là sách giả. Cơ quan Công an xác định có hơn 40 đầu sách từ lớp 1 đến lớp 12 của Nhà xuất bản Giáo dục bị làm giả.
Kết quả điều tra ban đầu xác định: Ngô Thị Phương Lan (sinh năm 1976), trú tại Thanh Xuân (Hà Nội), Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Đầu tư Công nghệ in miền Bắc là đối tượng chủ mưu, tổ chức in ấn lượng SKG giả số lượng lớn này. Số sách này được phân phối cho Nguyễn Thị Tuyến (sinh năm 1989), chủ nhà sách Hằng Thắng và Tạ Ngọc Long (sinh năm 1998), chủ nhà sách Phú Thịnh, đều trú tại phường Bắc Giang (tỉnh Bắc Ninh). Sau đó, các đối tượng tiếp tục tiêu thụ sách giả đến nhiều đại lý, trường học trên địa bàn Bắc Ninh và Hà Nội.
Điều đáng nói trong vụ án này là các đối tượng từng có tiền án về tội sản xuất hàng (sách giả) là Ngô Thị Phương Lan và Nguyễn Thị Tuyến nhưng vì lợi nhuận từ việc sản xuất kinh doanh sách giả quá lớn nên chúng đã quay lại con đường phạm tội. Bước đầu, các đối tượng khai nhận, việc sản xuất, mua bán sách giả đem lại lợi nhuận rất cao vì không phải mất tiền bản quyền, không phải chịu thuế, sử dụng giấy, mực in… kém chất lượng nên giá thành rất thấp. Theo đó, chúng đầu tư xưởng in, xưởng gia công, nhiều kho hàng. Tại đây, chúng thuê nhiều lao động để làm việc.
Để tránh bị phát hiện, xưởng in, kho hàng… được các đối tượng xây dựng ở nơi hẻo lánh, xa khu dân cư. Những bản kẽm (bản nội dung để in sách) chúng mua từ những hội nhóm trên mạng xã hội. Sách sau khi in xong, Lan đã phân phối cho các nhà sách với giá rất rẻ, chiết khấu có thể từ 60% đến 70% giá bìa. Đáng chú ý là các nhà sách không chỉ bán trực tiếp, bán qua mạng xã hội mà các kênh bán hàng không chính thống đã “vươn tay” đến các trường học. Theo đó, một số đối tượng trong ngành giáo dục vì lợi nhuận đã mua sách giả để bán lại cho học sinh với giá sách thật.
Tại cơ quan Công an, Ngô Thị Phương Lan tỏ ra ân hận và thừa nhận sách giả có lỗi nên sẽ ảnh hưởng đến việc học của học sinh (!) Còn Nguyễn Thị Tuyến thì cho rằng, cô ta quay lại con đường sản xuất, mua bán sách giả vì loại sản phẩm này “không ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng”(?) Ngoài khởi tố 3 đối tượng trên, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Bắc Ninh đã xác định có nhiều đối tượng tham gia đường dây, trong đó có cả cán bộ ngành giáo dục tỉnh Bắc Ninh đã tiếp tay đưa những cuốn sách giả vào trong trường học với số lượng lớn. Các đối tượng này sẽ tiếp tục bị xử lý.
Nhiều kẽ hở trong việc phân phối sách đến học sinh
Không như sự “lý giải” rất vô lương tâm của Nguyễn Thị Tuyến, đó là SGK giả không ảnh hưởng đến sức khỏe của người sử dụng bởi vì điều ảnh hưởng, điều mất, thiệt thòi của học sinh sử dụng sách giả là tri thức, là niềm tin đối với xã hội và cả đối với những người trong ngành giáo dục - những người được tôn vinh lại vì lợi tiền mà nhắm mắt nhẫn tâm đưa sách giả đến tay các em.
Theo Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho biết, SKG giả đang được sản xuất với thủ đoạn in ấn tinh vi, hoạt động mua bán ngày càng biến hóa muôn hình vạn trạng, thậm chí số lượng sách giả, sách lậu trên thị trường còn lớn gấp hơn hàng chục lần số lượng sách của đơn vị này phát hành ra. Điều đáng nói ở đây là khi sử dụng sách giả, học sinh sẽ không thể truy cập và sử dụng online các giá trị, tư liệu, tiện ích bổ sung, hỗ trợ trong quá trình học tập. Điều này gây ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình tiếp thu kiến thức của học sinh, nhưng do được chào bán với mức chiết khấu cao, giá rẻ hơn rất nhiều so với sách thật cho nên sách giả vẫn tạo sức hấp dẫn với các bậc phụ huynh, nhất là các phụ huynh ở vùng nông thôn và miền núi. Khi ấy, thiệt hại luôn thuộc về phụ huynh và học sinh, chưa kể sách giả còn làm hỗn loạn thị trường, ảnh hưởng về kinh tế đối với nhà xuất bản, gây thất thu ngân sách nhà nước.
Trước đó, cơ quan CSĐT Bộ Công an cũng đã phát hiện, xử lý đường dây sản xuất, mua bán SGK giả rất lớn, thu giữ hàng triệu cuốn sách, gồm SGK, sách tham khảo từ lớp 1 đến lớp 12, đường dây hoạt động trải dài ở nhiều địa phương như Sơn La, Hòa Bình, Thái Nguyên, Phú Thọ, Nghệ An, Hà Tĩnh,... mức lợi nhuận các đối tượng thu được ước tính hàng chục tỷ đồng. Với thủ đoạn tinh vi, để trông giống như thật, số sách giả trong những vụ việc nêu trên đều được dán mã vạch và tem chống hàng giả giống y hệt sách thật. Các đối tượng còn liên kết với nhau theo đường dây khép kín, mỗi doanh nghiệp phụ trách một khâu, từ in ấn đến gia công, đóng gói, tiêu thụ.
Đại tá Bùi Chiến Thắng, Phó Giám đốc Công an tỉnh Bắc Ninh nhấn mạnh: “Hành vi sản xuất, buôn bán SKG giả không chỉ vi phạm pháp luật mà còn gây hậu quả lâu dài, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập, thi cử của học sinh và uy tín ngành giáo dục. Việc sản xuất và tiêu thụ SKG giả rất dễ, lại lợi nhuận cao nên các đối tượng đã lợi dụng để thực hiện hành vi phạm tội. Việc kiểm soát của các cơ quan chức năng của ngành giáo dục đối với việc phân phối, cung cấp lượng sách đến với các em học sinh chưa được chặt chẽ. Đây cũng chính là kẽ hở để các đối tượng lợi dụng. Công an tỉnh Bắc Ninh sẽ tiếp tục chỉ đạo các đơn vị tăng cường kiểm tra, kiểm soát thị trường sách, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bảo đảm môi trường giáo dục trong sạch”.
Được biết, SGK thật có một phần học liệu số, tức là tài liệu để học tập trên thiết bị điện tử, khi làm theo hướng dẫn thì các em học sinh có thể đăng nhập vào phần học liệu điện tử, có thể sử dụng trên máy tính, điện thoại. Còn sách giả thì không có mã thẻ cào hoặc thẻ cào để đăng nhập trên thiết bị điện tử không quét được, không đăng nhập được vào các trang học online. Bên cạnh đó, sách giả thường có giấy in mỏng, màu nhòe, dễ rách; gáy dán sơ sài, tem chống giả không rõ nét hoặc làm nhái, không có mã thẻ cào học online hoặc mã thẻ nhái không quét được, không đăng nhập được vào các trang học online.
Thượng tá Nguyễn Hồng Điệp, Trưởng phòng An ninh chính trị nội bộ, Công an tỉnh Bắc Ninh cho biết: “Tiếp tục đấu tranh các hành vi phạm tội trên, các đơn vị nghiệp vụ Công an tỉnh sẽ tăng cường kiểm tra, kiểm soát thị trường SGK, xử lý nghiêm các hành vi sản xuất, tiêu thụ sách giả. Sự vào cuộc đồng bộ từ cơ quan chức năng đến ý thức cảnh giác của người dân chính là giải pháp quan trọng để bảo vệ quyền lợi học tập của học sinh, hướng tới một năm học mới an toàn, chất lượng và hiệu quả".
Qua vụ việc trên, Công an tỉnh Bắc Ninh khuyến cáo người dân, đặc biệt là phụ huynh, không nên mua sách trôi nổi, không rõ nguồn gốc tại các điểm bán vỉa hè, chợ tạm hoặc trên mạng xã hội với giá rẻ bất thường. Sách giả thường có chất lượng in kém, nội dung sai lệch, thiếu trang… ảnh hưởng đến việc học tập của học sinh. Người dân nên chọn mua sách tại các nhà sách, đại lý chính hãng hoặc kênh phân phối chính thức của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn mua phải sách giả, cần báo ngay cho cơ quan Công an để kịp thời ngăn chặn, xử lý nhằm góp phần xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, an toàn.
Cần tăng chế tài xử phạt hành vi in lậu, buôn bán sách giáo khoa giả 
