Chuyên gia tâm lý học tham gia cố vấn cho cơ quan tình báo

Theo một tài liệu mật dài 42 trang đề ngày 10/3/2011 của nữ tiến sĩ tâm lý học Mandeep K. Dhami bị rò rỉ, chuyên gia này đã cung cấp cho JTRIG (Đội Tình báo nghiên cứu mối đe dọa chung) của Cơ quan Tình báo tín hiệu Anh (GCHQ) những lời khuyên huấn luyện tâm lý, những kết quả nghiên cứu cá nhân liên quan đến tâm lý với mục đích giúp cải thiện và tăng tính hiệu quả của đơn vị tình báo.

Các chiến dịch của JTRIG được đánh giá là “bẩn” và mục tiêu không chỉ là bọn khủng bố, chiến binh nước ngoài, tội phạm và hacker mà còn bao gồm cả dân thường. Sau khi tài liệu mật của Mandeep Dhami - được công bố vào tháng 6 vừa qua, bà đã bị một số đồng nghiệp chỉ trích dữ dội về vấn đề đạo đức.

Những quan điểm trái chiều

Tài liệu của Mandeep Dhami mang tựa đề "Hỗ trợ khoa học hành vi cho tính hiệu quả trong các chiến dịch HUMINT (tình báo con người) trực tuyến của JTRIG". Trước đây, Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA) cũng từng đau đầu về cáo buộc các thành viên của mình dính líu sâu vào chương trình tra tấn tù nhân gây tranh cãi của Cục Tình báo trung ương Mỹ (CIA) dưới thời Tổng thống George W. Bush sau ngày 11/9/2001.

3 năm sau, sau khi một số hình ảnh của vụ bê bối tra tấn ở nhà tù Abu Ghraib gây chấn động thế giới, APA thừa nhận họ có tham gia vào những cuộc điều tra của chính quyền Mỹ. Một sự thay đổi trong quy tắc đạo đức của APA được thông qua lần đầu tiên vào tháng 8/2012 cho phép các nhà tâm lý học đáp ứng yêu cầu của luật pháp trong những vụ việc mà về nguyên tắc có thể không phù hợp với các chuẩn mực đạo đức.

Nữ tiến sĩ Mandeep K. Dhami (Ảnh trái) và tiến sĩ Stephen Soldz.

Nữ tiến sĩ Mandeep K. Dhami (Ảnh trái) và tiến sĩ Stephen Soldz.

Sau đó, Bộ Tư pháp của chính quyền Tổng thống George W. Bush cho lưu hành tài liệu về tra tấn (lúc đó còn nằm trong bí mật) nhấn mạnh: Các nhà điều tra có thể tránh bị truy tố về tội sử dụng hình thức tra tấn nếu họ tin tưởng vào "sự cố vấn của các chuyên gia" sẽ không dẫn đến "tác hại tâm thần kéo dài". Mandeep Dhami là thành viên Phân hội 9 (Hội Nghiên cứu tâm lý và các vấn đề xã hội) của APA trong khoảng thời gian biên soạn bản tài liệu cố vấn. Một đại diện của Phân hội 9 APA cho biết: Dhami ngưng đóng hội phí vào năm 2013 cho nên không còn được coi là thành viên của APA nữa.

Vai trò cố vấn cho JTRIG của Dhami mặc dù khác hẳn với APA, song việc hợp tác với Cơ quan tình báo Anh của bà cũng làm dậy lên làn sóng chỉ trích và bất bình trong giới đồng nghiệp. Một số chuyên gia tâm lý học, như tiến sĩ Stephen Soldz, thẳng thắn chỉ trích GCHQ và vai trò cố vấn của Mandeep Dhami là "cực kỳ vô đạo đức", "vi phạm nghiêm trọng" chuẩn mực đạo đức của ngành tâm lý học. Stephen Soldz là đồng sáng lập Liên minh Tâm lý học đạo đức và là đồng tác giả 2 báo cáo về vai trò của các chuyên gia y tế trong chương trình tra tấn của CIA.

Tuy nhiên, vẫn có một số ý kiến bảo vệ hoạt động hỗ trợ cho các chiến dịch tâm lý, cho rằng đó là trách nhiệm cần thiết để giúp ngăn ngừa chiến dịch mang tính bạo lực của các cơ quan tình báo. Trong khi đó, Công ty luật Schillings của Anh được thuê đại diện cho Dhami thì: "Công việc của thân chủ chúng tôi là tập trung giúp đỡ GCHQ hiểu một cách chính xác ngành khoa học tâm lý và áp dụng nó có trách nhiệm". Về phía mình, Đại học Middlesex cũng lên tiếng bênh vực cho Dhami, cho rằng bà luôn hành động tuân theo những tiêu chuẩn của Hội Tâm lý học Anh (BPS).

Các chuyên gia tâm lý học được Dhami nhắc đến không chỉ trích chuyên gia này mà chỉ khẳng định họ không kiểm soát được việc bà sử dụng nguồn tài liệu của họ. Chuyên gia tâm lý học Susan Fiske phát biểu: "Bất cứ ai cũng có thể mua sách của tôi. Khi viết một cuốn sách giáo khoa, thì nó đã thuộc về quần chúng và bất cứ ai cũng có thể sử dụng. Tôi không kiểm soát được những gì sẽ xảy ra sau khi cuốn sách được xuất bản". Joseph Forgas, giáo sư tâm lý học Đại học New South Wales ở Australia, cũng có tác phẩm được nêu trong tài liệu của Dhami. Ông phản ứng: "Bất cứ ai cũng có thể sử dụng nghiên cứu đã xuất bản. Nếu có vấn đề đạo đức ở đây, thì trách nhiệm thuộc về chính quyền bởi lẽ họ phải giám sát các hoạt động như thế".

Những chiến thuật gây tranh cãi của JTRIG

Trong tập tài liệu này, Mandeep Dhami cố vấn cho JTRIG cách cải thiện phương pháp hoạt động để đạt được các kết quả mong muốn, như ứng dụng các lý thuyết cũng như nghiên cứu về bộ môn tâm lý học. Tài liệu của Dhami còn liệt kê các yêu cầu huấn luyện đặc biệt dành cho đội ngũ nhân viên JTRIG.

Tài liệu mật về chương trình "Royal Concierge".
Tài liệu mật về chương trình "Royal Concierge".

Sự tồn tại của JTRIG lần đầu tiên được NBC News nêu ra vào tháng 2/2014 thông qua những hồ sơ mật của Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) bị Edward Snowden tiết lộ. JTRIG của GCHQ chịu trách nhiệm về một số chiến thuật gián điệp gây tranh cãi nhất của chính quyền Anh. JTRIG cũng dính líu đến các nỗ lực chống các nhóm chính trị được coi là "cực đoan", hoạt động của người Hồi giáo trong các trường học, tội phạm buôn lậu ma túy, lừa đảo trực tuyến và gian lận tài chính. Các tài liệu rò rỉ từ Edward Snowden cho thấy JTRIG nhanh chóng phát triển những "mưu đồ bẩn thỉu" như sử dụng mỹ nhân kế để làm mất uy tín các đối tượng mục tiêu, tiến hành những cuộc tấn công từ chối dịch vụ DDOS để đánh sập các chatroom trên Internet, đẩy mạnh tuyên truyền trên các mạng xã hội.

JTRIG còn hợp tác với các cơ quan khác bao gồm: Sở Cảnh sát London, Cơ quan Phản gián MI-5, Cơ quan Chống tội phạm có tổ chức (SOCA), Cơ quan Biên giới, Thuế và Hải quan (HMRC), Cơ quan Tình báo và Trật tự công cộng Quốc gia (NPOIU). Theo tài liệu rò rỉ từ Edward Snowden, các nhiệm vụ chính của JTRIG bao gồm "cung cấp thông tin tình báo cho các vụ xét xử ở tòa án", giám sát "các nhóm cực đoan trong nước như là English Defence League bằng cách tiến hành chiến dịch tình báo con người", "kiềm chế, răn đe hay ngăn ngừa tội phạm và hacker", và "răn đe, phá vỡ hay làm suy yếu hoạt động tiêu thụ dữ liệu đánh cắp hoặc phim ảnh khiêu dâm trẻ em".

Các chiến dịch của JTRIG có lẽ bao trùm mọi khu vực trên toàn cầu, nhằm vào mọi quốc gia như Iran, Afghanistan và Argentina. Nhiều tài liệu của GCHQ tiết lộ sứ mạng của JTRIG còn vượt khỏi phạm vi an ninh quốc gia. Ví dụ, JTRIG trợ giúp  tình báo cho Ngân hàng Anh, Bộ Trẻ em, Học đường và Gia đình (DCSF) với báo cáo về tình trạng cực đoan hóa, các bộ về nông nghiệp và hoạt động liên quan đến cá voi, các tổ chức tài chính của chính quyền để có những quyết định đầu tư chính xác, các cơ quan cảnh sát để theo dõi tội phạm và các cơ quan chấp pháp... 

Một tài liệu PowerPoint năm 2010 của GCHQ còn tiết lộ JTRIG triển khai chương trình "Royal Concierge" (Người gác cổng Hoàng gia) thường xuyên giám sát những đăng ký giữ chỗ trước của hệ thống khách sạn để xác định nơi xuất phát của các nhà ngoại giao nước ngoài và gửi "cảnh báo hàng ngày đến bộ phận chuyên gia phân tích chịu trách nhiệm về các mục tiêu phức tạp của chính quyền".

Sự tồn tại của chương trình "Royal Concierge" được tạp chí Der Spiegel của Đức công bố lần đầu tiên vào năm 2013, cho thấy nhân viên JTRIG giám sát danh sách đăng ký đặt chỗ trước của ít nhất 350 khách sạn hạng sang trên khắp thế giới trong thời gian hơn 3 năm.

Theo tài liệu mật rò rỉ mà NBC News có được, JTRIG còn sử dụng kỹ thuật nghe lén những cuộc gọi điện thoại và bí mật giám sát mạng lưới máy tính trong các khách sạn. JTRIG còn sử dụng virus máy tính "Ambassadors Reception" để tấn công các mục tiêu. Ngoài ra, JTRIG chọn lọc các nhà báo để giúp lan truyền thông tin giả. Việc này cho thấy các cơ quan tình báo có thể bí mật giám sát những cuộc giao tiếp điện tử của các nhà báo và họ sẽ bị đặt vào vòng nguy hiểm nếu bị lợi dụng vào các chiến dịch tình báo.

Trang Thuần (tổng hợp)

Các tin khác

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Một báo cáo mới từ Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) xác nhận con số gây sốc khi mỗi năm có hơn 6.000 tỷ USD tiền bẩn được “rửa” trên phạm vi toàn cầu. Đằng sau con số khổng lồ ấy, một vấn đề đáng lo ngại là hệ thống tài chính thế giới đang bị bào mòn bởi một thế hệ tội phạm mới được trang bị trí tuệ nhân tạo, sử dụng tiền mã hóa và những kẽ hở pháp lý xuyên biên giới.

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Một sĩ quan Lực lượng Biên phòng Anh cùng một quan chức thương mại Hồng Kông tại London đã bị tòa án kết tội liên quan hoạt động gián điệp và theo dõi những người bất đồng chính kiến dưới vỏ bọc “cảnh sát ngầm”.

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Trong nhiều năm, phụ nữ trong các tổ chức thánh chiến thường được nhìn nhận như “cô dâu thánh chiến”, họ vừa đảm nhiệm hậu cần hoặc thực hiện đánh bom liều chết. Tuy nhiên, hiện nay cách nhìn này không còn chính xác.

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Thượng úy Vasily Lovchikov bất ngờ nhận lệnh triệu tập tới sở chỉ huy quân đoàn ở Blagoveschensk. Tại đây, ông có cuộc gặp riêng với một đại tá hải quân, người được cho là phái viên của Tổng cục Tình báo Bộ Tổng tham mưu (GRU) từ Moscow đến để tuyển chọn nhân sự cho Học viện Ngoại giao Quân sự. Trước sự ngỡ ngàng của Vasily về cơ hội đào tạo và làm việc ở nước ngoài, vị đại tá trực tiếp đưa ra lời đề nghị mời ông tham gia kỳ thi tuyển sinh.

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Một cuộc tình, một vụ bắt giữ vì lái xe trong lúc say rượu và quyết định đào tẩu của một sĩ quan KGB đã dẫn tới một trong những vụ trục xuất nhân viên tình báo lớn nhất thời Chiến tranh Lạnh. Tháng 9/1971, Anh trục xuất 105 quan chức Liên Xô bị nghi hoạt động tình báo; Moscow đáp trả bằng việc trục xuất 18 nhân viên ngoại giao Anh. Nhưng đằng sau vụ bê bối tưởng như bắt đầu từ một cuộc say rượu ấy là cả một chiến dịch phản gián đã được MI5 chuẩn bị từ nhiều năm trước.

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Dư luận quốc tế vẫn còn xôn xao trước tin Ủy ban Châu Âu (EC) ngừng mọi hoạt động viện trợ Sierra Leone từ ngày 1-10-2026. Trước đó Liên minh Châu Âu (EU) có kế hoạch viện trợ quốc gia Tây Phi 18 triệu euro vào năm 2026 và 20,5 triệu euro vào năm 2027. Lý do được EC đưa ra là chính phủ Sierra Leone từ chối trục xuất ông trùm ma túy Jos Leijdekkers về Hà Lan.

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Sau khi đột nhập liên tiếp 3 tiệm vàng lấy trộm tài sản có trị giá hơn 5 tỷ đồng, Nguyễn Duy Nhật (sinh năm 1966, trú tại phường Thanh Thủy, TP Huế, thời điểm gây án là bác sĩ khoa Đột quỵ, Bệnh viện Trung ương Huế) mới sa lưới Công an. Nhìn lại hành trình đột nhập 3 tiệm vàng để lấy trộm tài sản, mới thấy được vị bác sĩ đã lên kế hoạch từng chi tiết và phương thức, thủ đoạn như những tên “siêu trộm” chuyên nghiệp…

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Trong Thế chiến thứ nhất, người Anh đã sử dụng các tàu bẫy để chống lại tàu ngầm Đức. Bước sang Thế chiến thứ hai, Bộ Hải quân Anh quyết định khôi phục chiến thuật này. Liệu đây có phải là một quyết định sáng suốt? Câu trả lời đã được thể hiện qua trận hải chiến diễn ra vào ngày 29/6/1940 giữa một tàu ngầm Đức và một tàu bẫy của Anh.

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Từ lâu, dư luận biết khá nhiều về mối quan hệ đặc biệt giữa Giáo hội Scientology với cộng đồng tình báo Mỹ. Sâu xa Scientology còn có mối quan hệ phức tạp, bí mật với giới quyền lực và bộ máy tình báo phương Tây. Chủ đề đặc biệt này vừa được tạp chí trực tuyến Nga Lưu trữ Lịch sử gián điệp (EAH) cập nhật.

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Điều gì đã khiến những liên lạc, thông tin về mục tiêu và các bước chuẩn bị bị cáo buộc trở thành đầu mối của một cuộc điều tra an ninh? Vụ truy tố Joshua Cammidge đang làm lộ những dấu vết dẫn tới một mắt xích trong nghi án tình báo tại Anh.

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Trung tâm Quan hệ Công chúng thuộc Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) vừa công bố các tài liệu đã được giải mật của Cục An ninh Liên bang Nga tỉnh Kursk, liên quan đến hồ sơ vụ án hình sự đối với Leonid Shevchenko, sinh năm 1922, kẻ bị kết án về tội phản quốc trong những năm chiến tranh và tội hoạt động gián điệp sau chiến tranh.

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc, khả năng tác chiến chống tàu ngầm của Khối quân sự NATO đã suy yếu đáng kể do việc giảm đầu tư và thay đổi ưu tiên. Tuy nhiên, trước sự gia tăng các cuộc tuần tra bằng tàu ngầm của Nga - đặc biệt là các tàu lớp Borei và Yasen tiên tiến - gần biên giới các nước NATO và ở các vùng biển chiến lược như Biển Baltic, Bắc Cực, Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải đã khiến các đồng minh châu Âu lo ngại.

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Cách đây hơn 65 năm, rạng sáng ngày 24/1/1961, một vụ tai nạn máy bay kinh hoàng diễn ra, khiến máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ (USAF) văng ra hai trái bom nhiệt hạch xuống North Carolina nhưng chưa kích nổ. Sự may mắn tình cờ này đã cứu nước Mỹ khỏi thảm họa “gậy ông đập lưng ông”.

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Khuôn viên Nhà Trắng, Washington D.C., một ngày cuối tháng 7/1921. Trong bức ảnh chụp chính thức hôm đó, một người đàn ông trong lễ phục trắng đứng cạnh một người phụ nữ được báo chí Mỹ khi đó gọi là Công chúa Fatima của Afghanistan và đoàn tùy tùng, ngay sau cuộc tiếp kiến Tổng thống Warren G. Harding. Trên ngực người đàn ông ấy lấp lánh những tấm huân chương. Bức ảnh nhanh chóng xuất hiện trên báo chí Mỹ. Ít lâu sau, một lá thư khiếu nại gửi tới Bộ Ngoại giao Mỹ bắt đầu kéo sập vai diễn ấy. Người đàn ông trong ảnh không giữ bất kỳ chức vụ nào ở bộ trên, mà chỉ là một kẻ giả danh đến từ Brooklyn, chưa học xong trung học.

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Tháng 10/2001, Mỹ cùng các đồng minh mở chiến dịch quân sự tại Afghanistan với mục tiêu truy quét Al-Qaeda và buộc Taliban giao nộp Osama bin Laden. Chỉ trong vài tuần, chính quyền Taliban sụp đổ, Kabul thất thủ. Nhưng chiến thắng đấy không khép lại cuộc chiến. 20 năm sau, khi quân đội Mỹ và NATO rời Afghanistan, Taliban trở lại thủ đô. Từ một chiến dịch chống khủng bố có mục tiêu tương đối rõ, Washington đã bước vào cuộc chiến kéo dài hai thập niên. Vì sao một lực lượng từng bị đánh bật khỏi quyền lực lại có thể trở lại sau 20 năm?

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Đây là cuộc phỏng vấn đặc biệt diễn ra ngày 20/12/2009 giữa Anh hùng, Đại tá KGB Aleksei M. Kozlov với tờ Izvestia của Nga về hoạt động quy mô toàn cầu của “Cục S” hay còn gọi là “Cục tình báo bất hợp pháp” trong thời gian Chiến tranh Lạnh.

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Tháng 5/2026, tờ The New York Times (NYT) khẳng định rằng Israel và Mỹ có kế hoạch thay đổi chế độ tại Iran - và cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad sẽ là người lên lãnh đạo đất nước. Vào thời điểm đó, bài báo nghe có vẻ khá hoang đường. Nhưng mới đây, NYT đã tiến xa hơn nhiều. Trong một bài phóng sự điều tra mới, các nhà báo của NYT đã kể lại câu chuyện về chiến dịch kéo dài nhiều năm của tình báo Israel nhằm tiếp cận ông Ahmadinejad.

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Ngày 17/7/1944 đã xảy ra một thảm họa tồi tệ nhất trên đất Mỹ trong thời kỳ Thế chiến II. Mặc dù các cuộc điều tra không thể xác định được thủ phạm, nhưng rõ ràng một trong những nguyên nhân chính gây ra biến cố đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người này chính là chế độ phân biệt chủng tộc trong Lực lượng Hải quân Mỹ.