Chính phủ một số quốc gia dùng phần mềm gián điệp để trấn áp công dân đối lập

Một kiểu theo dõi, quấy rối và thậm chí trấn áp mạnh tay đối với những đối tượng hoạt động chống đối đang được một số quốc gia Trung Đông và Bắc Mỹ triển khai thông qua việc sử dụng phần mềm gián điệp để theo dõi, bẻ khóa đọc trộm e-mail, đột nhập tài khoản ngân hàng, cùng nhiều hành vi khác.

Trong 5 năm qua, Ahmed Mansoor, một nhà hoạt động đối lập ở Các Tiểu vương quốc Arập thống nhất (UAE), đã trải qua đủ thứ rắc rối: bị tù và bị mất việc làm, bị tịch thu hộ chiếu, bị mất xe, e-mail bị đọc trộm, bị theo dõi 24/24 giờ và tài khoản ngân hàng bị cướp sạch, thậm chí Mansoor còn bị đánh đập, mỗi tuần 2 lần.

Chuyên gia Bill Marczak.
Chuyên gia Bill Marczak.

Câu chuyện của Mansoor đang trở thành lời cảnh báo cho tất cả những ai bị xem là đối lập ở một số quốc gia, từ Trung Đông, châu Phi cho đến cả Bắc Mỹ. Họ có thể là những nhà báo, nhà hoạt động xã hội, hay chỉ đơn giản là kẻ chống đối chính quyền.

Trước đây, không nhiều quốc gia có khả năng tiếp cận các công cụ bẻ khóa phức tạp. Nhưng ngày nay, từ các quốc gia nhỏ bé và, giàu dầu mỏ như UAE, hay nghèo mà đông dân như Ethiopia, đều có thể được tiếp cận, mua các phần mềm gián điệp, hoặc thuê hay đào tạo các chuyên gia lập trình để tự mình phát triển công cụ gián điệp riêng. Không còn nhiều rào cản cho việc tham gia guồng máy do thám toàn cầu.

Hàng chục công ty chuyên về phần mềm gián điệp, như NSO Group và Cellebrite ở Israel, hay Finfisher ở Đức, Hacking Team ở Italia,… đã tham gia bán các phần mềm gián điệp cho các chính phủ nêu trên.

Một số công ty ở Mỹ đang tham gia huấn luyện cho các quan chức bảo vệ pháp luật và tình báo nước ngoài để tự viết code cho các công cụ của mình. Trong nhiều trường hợp, các công cụ này còn có khả năng vượt qua cả các hàng rào an ninh như mã hóa. Chính phủ một số quốc gia đã sử dụng chúng để theo dõi công dân đối lập với mình.

Một số khác sử dụng chúng để trấn áp, trừng phạt những kẻ chỉ trích, phê phán, bất kể ở trong hay ngoài lãnh thổ. "Bất kỳ quốc gia nào cũng đều có thể mua ngay phần mềm gián điệp hoặc thuê người xây dựng nó. Bây giờ, tiền bạc không còn là vấn đề nữa rồi" - nhận xét của Bill Marczak, chuyên gia theo dõi tình hình phổ biến phần mềm gián điệp trên thế giới thuộc Đại học Toronto, Canada.

Kiểm tra trường hợp của Mansoor, chuyên gia Marczak cho biết trước khi bị bắt giữ, Mansoor đã bị theo dõi bằng phần mềm gián điệp do hai công ty Finfisher và Hacking Team phát triển và bán cho Chính phủ UAE với giá rất rẻ, chỉ vài trăm ngàn đến vài triệu USD. Hai công ty này cũng bán các công cụ nghe lén điều khiển từ xa có thể biến máy vi tính và điện thoại di động thành phương tiện nghe lén chính chủ sử dụng chúng.

Sản phẩm của công ty Cellebrite, Israel.
Sản phẩm của công ty Cellebrite, Israel.

Năm 2011, giữa lúc phong trào "Mùa xuân Arập" đang bùng phát, Mansoor cùng 4 người nữa bị bắt vì tội "xúc phạm các nhà lãnh đạo" ở UAE, do đã kêu gọi quyền bầu cử rộng rãi. Họ nhanh chóng được thả nhờ áp lực quốc tế. Nhưng vấn đề rắc rối thật sự của Mansoor bắt đầu ngay sau khi anh được thả: Bị đánh đập và cướp xe, 140.000 USD trong tài khoản ngân hàng bị lấy sạch.

Mansoor không hề hay biết mình bị theo dõi cho đến một năm sau, khi Marczak phát hiện ra phần mềm gián điệp trong các thiết bị Mansoor sử dụng. Ngay sau đó, Marczak không mấy khó khăn truy ra nơi phát xuất phần mềm gián điệp, đó là Royal Group, một tập đoàn kinh tế thuộc gia đình Al Nahyan, một trong 6 gia tộc cai trị tại UAE. Vụ việc hiện vẫn đang trong quá trình điều tra bởi Chính phủ UAE.

Marczak tiếp tục truy tìm nguồn gốc của phần mềm gián điệp này. Các hóa đơn chứng từ giao dịch từ Công ty Hacking Team cho thấy trong cả năm 2015, UAE là khách hàng lớn thứ nhì của Hacking Team, chỉ sau Morocco. UAE đã trả cho Hacking Team 634.000 USD để mua phần mềm theo dõi 1.100 người. Các hóa đơn được công khai hóa vào năm 2015 sau khi chính Hacking Team bị bẻ khóa đột nhập, hàng ngàn e-mail nội bộ và hợp đồng giao dịch của công ty bị tung lên mạng Internet.

Hậu quả là đầu năm 2016, Hacking Team đã bị Bộ Kinh tế Italia rút giấy phép giao dịch toàn cầu. Phát ngôn viên của công ty đã xác nhận điều này. Hiện tại, Hacking Team không còn bán phần mềm gián điệp ra bên ngoài ranh giới châu Âu nữa, còn Tổng giám đốc công ty David Vincenzetti thì đang bị điều tra.

Một trường hợp khác, cuối năm 2015, Marczak tiếp đón một nhà báo tên là Rori Donaghy từ London, phóng viên của tờ báo điện tử Middle East Eye và là nhà sáng lập của cái gọi là Trung tâm Nhân quyền Các Tiểu vương Quốc Arập (ECHR) ở UAE.

Ông Donaghy yêu cầu Marczak kiểm tra giúp một số e-mail lạ mà ông nhận được từ một tổ chức ảo tên là Right to Fight (Quyền đấu tranh). Nội dung e-mail yêu cầu ông Donaghy nhấp chuột vào đường dẫn để đọc thông tin về một hội đồng nhân quyền gì đó. Kết quả kiểm tra, Marczak phát hiện e-mail chứa đầy phần mềm gián điệp được thiết kế linh hoạt, không giống như loại phần mềm lưu động mà ông đã quá quen mặt.

Kiểm tra sâu thêm một chút, Marczak phát hiện ra nó được triển khai từ không chỉ một mà đến 67 máy chủ khác nhau. Marczak cũng phát hiện, phần mềm đó đã nhử thành công hơn 400 người và sau khi nhấp chuột vào đường dẫn, họ đã không hề hay biết mình đã vô tình tự động tải mã độc về thiết bị của mình và bị theo dõi. Mở rộng hơn, Marczak còn phát hiện hàng chục người dùng Twitter ở UAE cũng đã bị theo dõi bởi cùng loại phần mềm gián điệp vừa nêu. Trong số đó, đã có ít nhất 3 người bị bắt giữ; một một người khác nữa thì bị buộc tội vắng mặt tội "xúc phạm các nhà lãnh đạo UAE".

Để hạn chế và giúp nhiều người UAE khác tránh bị theo dõi và bị bắt giữ, Marczak đã công bố lên mạng Internet thông tin về phần mềm gián điệp mà chính phủ UAE sử dụng.

Đồng thời, ông và phòng thí nghiệm Citizen Lab của ông còn xây dựng một công cụ gọi là Himaya, tiếng Arập có nghĩa là "Bảo vệ", để giúp người dùng Internet ở UAE nhận biết mình có bị theo dõi hay không. Riêng về Mansoor, ông vẫn tiếp tục thẳng thắn lên án việc chính phủ UAE sử dụng phần mềm gián điệp theo dõi công dân, nhưng hạn chế tiếp xúc nhiều người, vì lo ngại những người ông tiếp xúc cũng sẽ trở thành nạn nhân như ông.

Quốc Vương (theo New York Times)

Các tin khác

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

Nếu động cơ hơi nước thúc đẩy cách mạng công nghiệp, Internet mở ra kỷ nguyên kết nối toàn cầu thì trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình nền văn minh số của thế kỷ XXI. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, công nghệ này cũng bị các tổ chức tội phạm, mạng lưới lừa đảo và các nhóm cực đoan lợi dụng để gia tăng quy mô, mức độ tinh vi của các cuộc tấn công mạng, gian lận tài chính hay thậm chí là khủng bố.

Cuộc chiến của niềm tin

Cuộc chiến của niềm tin

Có những thứ vũ khí không phát ra tiếng nổ. Nó không để lại hố bom, không làm rung cửa kính, cũng không hiện lên trên bản đồ quân sự. Nhưng, nó âm thầm đi vào điện thoại, bảng tin, nhóm chat, những cuộc tranh luận gia đình và cả lá phiếu của cử tri. Tin giả, trong hình hài mới của thời trí tuệ nhân tạo (AI), đang trở thành một thứ vũ khí như thế.

Phát động cao điểm thi đua 70 ngày đêm lập thành tích xuất sắc chào mừng kỉ niệm 70 năm Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát kinh tế

Những người gác cửa vùng kinh tế Đông bắc

Suốt hơn 45 năm xây dựng và trưởng thành, từ 14 cán bộ, chiến sĩ đầu tiên đến đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ đổi mới, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an tỉnh Quảng Ninh đã lặng lẽ giữ vững trận tuyến bảo vệ nền kinh tế, đấu tranh với tham nhũng, buôn lậu, hàng giả và tội phạm kinh tế, góp phần giữ gìn kỷ cương pháp luật, môi trường đầu tư và sự bình yên của nhân dân đất mỏ.

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Trong thế giới lượng tử, luật chơi của các điệp viên truyền thống hoàn toàn bị phá sản. Hãy tưởng tượng một bức thư mật được viết bằng các hạt ánh sáng. Chỉ cần một cái nhìn lén lút của mật thám, bức thư sẽ ngay lập tức tự hủy và phát tín hiệu báo động về trung tâm đầu não. Đó không phải là phép thuật, đó là Phân phối khóa lượng tử (QKD) - thứ đang giúp Bắc Kinh xây dựng một hệ thống thông tin liên lạc quốc phòng mà không một siêu máy tính nào của phương Tây có thể giải mã.

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Ma túy đá hay các chất ảo giác, muốn đưa vào cơ thể, người nghiện ngập luôn cần đến những “dụng cụ trung gian” - đó là những chiếc nỏ thủy tinh uốn lượn, những chiếc bình khò tinh vi. Lâu nay, dư luận thường chỉ chú ý đến các đường dây mua bán ma túy mà ít ai biết rằng, phía sau dòng chảy đen tối đó là một thị trường ngầm cung cấp “đồ chơi” cho việc sử dụng ma túy vô cùng béo bở. Những kẻ núp bóng sản xuất, cung cấp các vật dụng này đang trở thành nguồn tiếp tay cho làn sóng tội phạm ma túy biến tướng.

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

Hàng trăm UAV Ukraine tấn công Moscow đã khiến hệ thống phòng không Nga rơi vào tình thế quá tải. Đằng sau đó là một hệ sinh thái UAV tấn công tầm xa đang được Kiev phát triển, với chi phí thấp hơn tên lửa hành trình nhưng đủ sức buộc Moscow phải phân tán, tiêu hao và liên tục điều chỉnh năng lực phòng thủ.

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Đi khám phát hiện không có tinh trùng (vô tinh) người đàn ông bật khóc ngay khi bước ra cửa phòng khám. Anh nghĩ rằng cuộc đời mình không thể có con được nữa. Thất vọng, hoang mang khiến anh sợ làm lỡ duyên của vợ. Trước đây, y học đã nghiên cứu và tìm ra phương pháp nuôi cấy tinh tử thành tinh trùng, mang lại hy vọng có con cho những người đàn ông vô tinh. Nhưng hiện nay, nhờ sự tiến bộ của y học, công nghệ đã “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện được giấc mơ làm cha bằng mổ vi phẫu tinh hoàn tìm tinh trùng.

Đại tá Ngô Thuận Lăng, Trưởng Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hồ Chí Minh chia sẻ về vụ án.

Điều gì đẩy người trẻ vào vòng lao lý?

Những cuộc gọi, những buổi tư vấn trong vụ án "hợp đồng kỳ nghỉ" không chỉ khiến hàng nghìn người mất tiền mà còn đẩy nhiều nhân viên telesale ngoài 20 tuổi vướng vào vòng lao lý. Đằng sau những bản án là áp lực kiếm tiền, sự thiếu định hướng và những ranh giới pháp lý, đạo đức bị xóa nhòa, khiến không ít người trẻ trở thành mắt xích trong các đường dây lừa đảo.

Chợ tương tác ảo và hệ lụy khôn lường

Chợ tương tác ảo và hệ lụy khôn lường

Phía sau những tài khoản viral (mức độ nổi tiếng) tạo sóng gây bão trên mạng xã hội, là đội quân đếm like, câu view thời vụ. Ít ai ngờ, chợ like “ảo” và view “ma” này đã tiếp tay cho những chiêu trò lừa đảo tinh vi của tội phạm trên không gian mạng...

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Giữa môi trường tác chiến điện từ ngày càng phức tạp, nơi hàng trăm nguồn phát tín hiệu có thể xuất hiện đồng thời trên chiến trường, quân đội Mỹ đang tìm kiếm những công cụ mới để nâng cao năng lực nhận thức tình huống. Trong nỗ lực đó, các nhà khoa học thuộc Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Lục quân Mỹ (ARL) vừa trình diễn một cảm biến lượng tử thế hệ mới có khả năng xác định hướng của trường điện từ tần số vô tuyến trong không gian ba chiều.

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

Chiến trường tương lai có thể không còn được quyết định bởi số lượng UAV, mà bởi khả năng chúng tiếp tục chiến đấu khi bị "làm mù" và "cắt đứt liên lạc". Một công bố mới từ Trung Quốc về thuật toán AI HG-STR đang thu hút sự chú ý của giới quân sự khi tuyên bố giúp bầy UAV tự phối hợp truy tìm mục tiêu trong môi trường tác chiến điện tử phức tạp.

Bóng đen sau cánh cửa 37 quốc gia

Bóng đen sau cánh cửa 37 quốc gia

Tháng 2/2026, khi Palo Alto Networks công bố báo cáo về một chiến dịch gián điệp mạng quy mô toàn cầu, Pete Renals, Giám đốc Chương trình An ninh quốc gia của Unit 42, đã dùng một so sánh rất nặng. Ông nói với Recorded Future News rằng đây có thể là vụ xâm phạm hạ tầng chính phủ toàn cầu nghiêm trọng nhất do một nhóm được nhà nước hậu thuẫn thực hiện kể từ SolarWinds. So sánh ấy không ồn ào. Nhưng ai từng theo dõi SolarWinds năm 2020 đều hiểu nó nặng đến mức nào.

EU sẽ gia nhập “mặt trận” chip AI

EU sẽ gia nhập “mặt trận” chip AI

EU dự kiến tham gia sáng kiến chip AI do Mỹ khởi xướng, đánh dấu bước dịch chuyển đáng chú ý trong nỗ lực của phương Tây nhằm kiểm soát chuỗi cung ứng công nghệ chiến lược và kiềm chế tham vọng công nghệ của Trung Quốc.

Gián rít Madagascar - trinh sát toàn năng trong tương lai?

Gián rít Madagascar - trinh sát toàn năng trong tương lai?

Công nghệ điện tử - tự động hóa và trí tuệ nhân tạo phát triển, nhiều sản phẩm viễn tưởng bước ra khỏi phim ảnh để vào đời thực. Tiên phong có gián rít Madagascar “côn trùng người máy” đầu tiên của các nhà khoa học Đức.

Số phận của chiếc MQ1-Predator

Số phận của chiếc MQ1-Predator

Nhiệm vụ chính của máy bay không người lái MQ-1 Predator là ngăn chặn và tiến hành trinh sát vũ trang chống lại mục tiêu quan trọng, dễ bị phá hủy. Khi không thực hiện nhiệm vụ chính, MQ-1 sẽ cung cấp hoạt động trinh sát, giám sát và xác định mục tiêu để hỗ trợ chỉ huy Lực lượng Liên hợp.

Thế giới không thể lơ là trước cuộc chiến chống Ebola

Thế giới không thể lơ là trước cuộc chiến chống Ebola

Một “con bệnh” từ những cánh rừng châu Phi lại trỗi dậy, gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự mong manh của an ninh y tế toàn cầu. Virus Ebola, với tỷ lệ tử vong cao và khả năng gieo rắc nỗi kinh hoàng đang bùng phát trở lại. Một cuộc chiến mới với ngành y tế thế giới lại bắt đầu.

Nhân tố con người trong kỷ nguyên AI quân sự

Nhân tố con người trong kỷ nguyên AI quân sự

Xu hướng đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào lĩnh vực quân sự ngày càng tăng, nhưng cơ chế quản lý vẫn chưa rõ ràng. Dù mang lại nhiều lợi ích cho ngành tình báo và hậu cần, việc quá phóng đại năng lực AI dễ đẩy cao căng thẳng toàn cầu và gây ra những sai sót hệ thống. Trước thực trạng đó, bà Jacquelyn Schneider, Giám đốc Sáng kiến Mô phỏng Chiến tranh và Khủng hoảng tại Viện Hoover (Đại học Stanford), nhận định rằng kiểm soát an toàn từ khâu phát triển và nâng cao tư duy phản biện cho quân nhân là giải pháp cốt lõi.