Châu Á, OPEC và năng lượng hóa thạch

Hội nghị lần thứ 28 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu năm 2023 (COP28) đã bế mạc với thỏa thuận “chuyển đổi khỏi năng lượng hóa thạch”. Sau một cuộc tranh đấu kéo dài giữa những người ủng hộ và những người phản đối việc “loại bỏ dần” nguồn năng lượng này, các nhà đàm phán đã tìm ra một công thức ít ràng buộc hơn, cho phép đạt được sự đồng thuận.

Phải mất 28 hội nghị để tất cả các nguồn năng lượng hóa thạch được xem xét. Điều này cho thấy mức độ quan tâm của cộng đồng quốc tế khi đối mặt với biến đổi khí hậu. Thỏa thuận cuối cùng mà từng từ trong đó đã được đàm phán quyết liệt quy định thực hiện “sự chuyển đổi khỏi việc sử dụng năng lượng hóa thạch trong các hệ thống năng lượng một cách hợp lý, có trật tự và cân bằng, bằng cách thúc đẩy hành động trong thập kỷ quan trọng này, nhằm đạt được mức trung hòa carbon vào năm 2050 theo những khuyến nghị khoa học”. Ý tưởng tăng tốc này đến năm 2030 đáp ứng yêu cầu của Mỹ và châu Âu cũng như các khuyến nghị của Cơ quan năng lượng quốc tế (IEA).

1.jpg -0
Pháp gần như là quốc gia duy nhất ở châu Âu có tỷ lệ năng lượng hóa thạch và năng lượng hạt nhân ở mức tương đương.

Nhu cầu tăng tốc là rõ ràng khi mà lượng phát thải CO2 vẫn tiếp tục tăng 1,1% vào năm 2023, so với 0,9% vào năm 2022. Theo IEA, cần phải giảm 42% lượng phát thải CO2 vào năm 2030 để ở lại quỹ đạo tương thích với xu hướng nhiệt độ toàn cầu nóng lên giới hạn ở mức 1,5 độ C. Những tiến bộ trong hệ thống hỗn hợp năng lượng đã diễn ra rất chậm, và châu Á - Thái Bình Dương vẫn không dẫn đầu cuộc đua chậm chạp này, bất chấp sự phát triển nhanh chóng của những năng lượng mới ở Trung Quốc, Ấn Độ và các nơi khác.

Từ năm 1990, tỷ trọng năng lượng hóa thạch trong hệ thống hỗn hợp năng lượng toàn cầu chỉ giảm 5 điểm, từ 86,9% năm 1990 xuống còn 81,8% vào năm 2022. Trung Đông là nơi không phát triển chút nào và hầu như vẫn dựa vào năng lượng hóa thạch (98,5%). 1990 cũng là năm đánh dấu khu vực châu Á - Thái Bình Dương có một hệ thống hỗn hợp năng lượng thiên về năng lượng hóa thạch hơn mức trung bình của thế giới, tuy nhiên châu lục này đã phát triển nhanh hơn một chút theo hướng khử carbon, với tỷ trọng nhiên liệu hóa thạch giảm 6,4 điểm, tương đương với Bắc Mỹ, nhưng vẫn ở trên mức trung bình của thế giới. Châu lục duy nhất đang tiến bộ hơn đáng kể là châu Âu (giảm 12,7 điểm), song năng lượng hóa thạch vẫn chiếm ưu thế (chỉ có Pháp ở mức 50% nhờ năng lượng hạt nhân), bất chấp cam kết được đưa ra từ Hội nghị Kyoto 1997.

OPEC lần này đi đầu trong việc chống lại sự thay đổi. Bởi vì COP27 tập trung vào một nguồn năng lượng hóa thạch duy nhất là than đá, nên COP28 mở rộng phạm vi chuyển đổi năng lượng sang dầu mỏ và khí đốt. Các nước châu Á đã nấp sau sự phản kháng của các nước Trung Đông để tránh những công thức quá ràng buộc trong văn bản cuối cùng của Hội nghị.

Trung Quốc đã thể hiện mong muốn “mang tính xây dựng” trong giai đoạn chuẩn bị cũng như trong quá trình diễn ra COP28 bằng Bản tuyên bố chung với Mỹ vừa qua - được gọi là “Tuyên bố Sunnylands” - nhất trí rằng các nỗ lực phải tiếp tục tăng gấp 3 công suất năng lượng tái tạo vào năm 2030. Về phần mình, phái đoàn Ấn Độ đã yêu cầu giảm nhẹ mức độ trong Tuyên bố Glasgow (COP27) vào năm 2023 liên quan đến than đá. Trong văn bản cuối cùng của Hội nghị, cụm từ “loại bỏ dần” than đá đã được thay thế bằng “giảm dần”. Quan điểm này được tái khẳng định trong chuyến thăm Dubai của Thủ tướng Narendra Modi đầu tháng 12/2023 vừa qua. Còn Nhật Bản, chính sách của họ có tên là “Code GX” (nghĩa là “Chuyển đổi xanh”). Kế hoạch này nhấn mạnh đến những công nghệ được gọi là “than sạch”, đặc biệt chuyển qua quá trình thu hồi và lưu trữ carbon (CCS) do các nhà máy nhiệt điện thải ra hoặc đồng phát dựa trên amoniac và than đá. Nhật Bản, với công suất lắp đặt 54GW, có số lượng nhà máy nhiệt điện than lớn thứ 4 trên thế giới sau Trung Quốc, Ấn Độ và Mỹ. Và nước này vẫn đang có kế hoạch tăng công suất một cách hạn chế cho đến năm 2030.

Theo sáng kiến của Pháp và Mỹ, tuyên bố tăng gấp 3 lần công suất hạt nhân dân sự đến năm 2050 đã được thông qua bên lề COP28. Tuyên bố này được 23 quốc gia ký kết, trong đó có 9 quốc gia thành viên Liên minh châu Âu và 3 quốc gia châu Á - Thái Bình Dương là Nhật Bản, Hàn Quốc và Mông Cổ. Trung Quốc và Ấn Độ vẫn chưa ký tuyên bố này. Tỷ trọng năng lượng hạt nhân trong hệ thống hỗn hợp năng lượng toàn cầu đã giảm từ 6% năm 1990 xuống chỉ còn 4% vào năm 2022. Không có sự đồng thuận về sự hồi sinh của lĩnh vực này, nhưng có ý kiến cho rằng năng lượng hạt nhân có thể góp phần vào quá trình chuyển đổi năng lượng đang được ủng hộ.

Nhìn chung, sự thận trọng của các nước châu Á trong các cuộc tranh luận tại COP28 vừa phản ánh vấn đề chủ quyền, vừa phản ánh chủ nghĩa hiện thực liên quan đến những tham vọng trái ngược với chủ nghĩa tự nguyện của châu Âu. Văn bản cuối cùng của Hội nghị có giá trị chính là nhấn mạnh vai trò trung tâm của năng lượng hóa thạch trong hiện tượng nóng lên toàn cầu. Nó xác định một tầm nhìn và cố gắng thúc đẩy khả năng tăng tốc. Châu Á - Thái Bình Dương với 53% lượng phát thải khí nhà kính và mức tăng 90% kể từ năm 2015, sẽ có ý nghĩa quyết định trong việc biến mục tiêu này thành hiện thực.

Ngọc Lan

Các tin khác

NATO trước áp lực tái cấu trúc cơ chế họp cấp cao

NATO trước áp lực tái cấu trúc cơ chế họp cấp cao

Áp lực nội bộ gia tăng buộc NATO xem xét điều chỉnh cơ chế họp cấp cao, trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương xuất hiện nhiều khác biệt về ưu tiên chiến lược. Việc thay đổi nhịp thượng đỉnh đặt ra yêu cầu cân bằng giữa ổn định chính trị và hiệu quả điều phối dài hạn của liên minh.

Mỹ sẽ rút 5.000 quân khỏi châu Âu

Mỹ sẽ rút 5.000 quân khỏi châu Âu

Mối rạn nứt giữa Mỹ và các đồng minh NATO ở châu Âu ngày càng lớn thêm với việc Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ rút 5.000, và có thể nhiều hơn nữa, binh sĩ đóng tại Đức, sau khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz chỉ trích cách Mỹ xử lý xung đột Iran.

Tác động của việc UAE rút khỏi OPEC

Tác động của việc UAE rút khỏi OPEC

Từ ngày 1/5, Các tiểu vương quốc Arab Thống Nhất (UAE) thống báo rút khỏi Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) và cơ chế OPEC+. Việc lựa chọn rút khỏi tổ chức sau gần 60 năm là thành viên ở thời điểm này được coi là cú sốc với “cartel dầu mỏ” do Saudi Arabia dẫn đầu bấy lâu nay, và cả với hệ thống cung ứng năng lượng thế giới.

Trung Đông: Các bên nỗ lực tháo gỡ bế tắc

Trung Đông: Các bên nỗ lực tháo gỡ bế tắc

Những ngày qua, Tổng thống Mỹ liên tục đưa ra nhiều thay đổi bất ngờ trong nỗ lực tháo gỡ bế tắc ở Iran. Sau khi cho rằng Iran vẫn chưa “trả giá đủ lớn”, ngày 5/5, ông đưa ra cái gọi là Dự án Tự do, để giúp các tàu và thủy thủ đoàn bị mắc kẹt thoát khỏi Vịnh Persic, nhưng cũng nhằm làm suy yếu sự kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz.

Một cuộc so găng ở độ cao 550km

Một cuộc so găng ở độ cao 550km

Bình minh ngày 24/2/2022 không chỉ được đánh dấu bằng tiếng xích xe tăng Nga gầm rú vượt qua biên giới Ukraine, mà còn bởi một “cú đánh bồi” lạnh lùng và vô hình trên không gian mạng. Đúng một giờ trước khi phát súng đầu tiên nổ ra, mã độc AcidRain đã âm thầm đánh sập mạng vệ tinh của Viasat, khiến hàng nghìn modem trở thành những khối nhựa vô dụng. Một phần hệ thống liên lạc chỉ huy của Ukraine lập tức tê liệt, 5.800 turbine điện gió ở Đức mất kết nối điều khiển từ xa, hàng chục nghìn thuê bao internet ở Pháp, Hungary, Hy Lạp và Ba Lan mất kết nối. Đó là buổi sáng khiến thế giới hiểu ra: bầu trời thấp không còn là vùng trung lập, mà đã trở thành chiến trường.

Vịnh Aden lại dậy sóng

Vịnh Aden lại dậy sóng

Một loạt tàu thương mại bị cướp biển khống chế trên vùng biển Somalia và vịnh Aden chỉ trong khoảng 2 tuần, từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5/2026. Đây là tốc độ leo thang chưa từng thấy kể từ thập kỷ trước - thời điểm hành lang hàng hải này trở thành nỗi kinh hoàng của ngành vận tải biển toàn cầu. Điều gì đã kéo “bóng ma hải tặc” trở lại, và tại sao đúng vào lúc này?

Những thông điệp từ nước Anh

Những thông điệp từ nước Anh

Giữa lúc quan hệ Anh - Mỹ đang trải qua thử thách nghiêm trọng, chuyến thăm kéo dài 4 ngày của Quốc vương Charles III tới Washington nhân kỷ niệm 250 năm ngày ký Tuyên ngôn Độc lập đã mang theo nhiều thông điệp quan trọng về “mối quan hệ đặc biệt” giữa hai bên.

Liên hợp quốc tìm người kế nhiệm Tổng Thư ký Antonio Guterres: Cuộc đua ngắn hay dài nhất?

Liên hợp quốc tìm người kế nhiệm Tổng Thư ký Antonio Guterres: Cuộc đua ngắn hay dài nhất?

Ngày 21 và 22/4 vừa qua, 4 ứng cử viên cho chức Tổng Thư ký Liên hợp quốc đã trải qua các phiên đối thoại trực tiếp trước Đại Hội đồng - sự kiện được ví như “một trong những cuộc phỏng vấn xin việc khắt khe nhất thế giới”. Cuộc đua thay thế ông Antonio Guterres, người kết thúc nhiệm kỳ ngày 31/12/2026, đang bước vào giai đoạn quyết định.

Colombia: “Hòa bình toàn diện” hay “chiến tranh toàn phần”?

Colombia: “Hòa bình toàn diện” hay “chiến tranh toàn phần”?

Thỏa thuận hòa bình mang tính bước ngoặt năm 2016 giữa Chính phủ Colombia và lực lượng nổi dậy lớn nhất ở Mỹ Latin đã thành công ở một số khía cạnh: Lực lượng vũ trang Cách mạng Colombia (FARC) đồng ý hạ vũ khí và bạo lực từng tàn phá đất nước đã giảm đáng kể.

Chiến tranh hiện đại và sự phụ thuộc trí tuệ nhân tạo

Chiến tranh hiện đại và sự phụ thuộc trí tuệ nhân tạo

Cuộc xung đột diễn ra tại Trung Đông cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng cao của quân đội Mỹ và Israel vào trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực quân sự, đặc biệt là trong việc xác định mục tiêu và lập kế hoạch tấn công.

Vận tải biển tránh Hormuz, chọn lối Panama

Vận tải biển tránh Hormuz, chọn lối Panama

Hormuz bị phong tỏa đẩy chuỗi cung ứng toàn cầu vào thế đảo lộn, khiến các hãng vận tải đổ dồn qua kênh đào Panama và chấp nhận trả phí ưu tiên cao chưa từng có để tránh rủi ro chậm trễ.

Khi UAE rời khỏi OPEC...

Khi UAE rời khỏi OPEC...

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) thông báo, kể từ ngày 1/5, nước này rời khỏi Tổ chức Các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) sau 60 năm là thành viên, giáng một đòn nặng nề vào tổ chức này, trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng nguồn cung lớn nhất lịch sử.

Quốc hội gỡ “khó” từ đất đai đến thuế: Mở lối cho dòng chảy nguồn lực

Quốc hội gỡ “khó” từ đất đai đến thuế: Mở lối cho dòng chảy nguồn lực

Chỉ với 12 ngày làm việc, nhưng Kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khóa XVI đã thực hiện rất nhiều nhiệm vụ quan trọng: đó là, tập trung kiện toàn bộ máy Nhà nước, bầu các chức danh lãnh đạo cao cấp; kịp thời thể chế hóa nhiều chủ trương, chính sách thành pháp luật để triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; đồng thời, quyết định các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh và đối ngoại, trong đó có nhiều nhiệm vụ gấp rút, cấp bách; thông qua 9 luật và 31 nghị quyết.

Những lá phiếu giữa đống đổ nát Gaza

Những lá phiếu giữa đống đổ nát Gaza

Cuộc bầu cử đầu tiên của người Gaza sau hơn 2 thập kỷ, diễn ra tại thành phố Deir al-Balah hôm 26/4, đã chứng kiến thắng lợi nghiêng về những ứng viên được cho là có liên hệ với Chính quyền Palestine (PA). Nhưng, đằng sau kết quả ấy vẫn là những câu hỏi thực chất chưa có lời đáp về năng lực quản trị và vai trò của PA trong một cục diện mà họ hầu như bị gạt ra ngoài lề.

Eo biển Hormuz và “cơn địa chấn” năng lượng

Eo biển Hormuz và “cơn địa chấn” năng lượng

Những chuyến tàu dầu bắt đầu khựng lại ở eo biển Hormuz, khi cuộc xung đột Iran nổ ra đang khiến cả thế giới như nín thở. “Chúng ta đang đối mặt với mối đe dọa an ninh năng lượng lớn nhất trong lịch sử”, ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đã thốt lên như vậy và nó không phải là lời nói quá.

EU chính thức phê duyệt gói vay 90 tỷ euro cho Ukraine

EU chính thức phê duyệt gói vay 90 tỷ euro cho Ukraine

Liên minh châu Âu (EU) hôm 23/4 đã phê duyệt gói vay 90 tỷ euro để giúp Ukraine đáp ứng các nhu cầu kinh tế và quân sự trong 2 năm, theo tuyên bố của Síp, Chủ tịch luân phiên của EU. Đồng thời, phê duyệt một loạt biện pháp trừng phạt mới đối với Nga.

Châu Âu và cuộc chiến Trung Đông

Châu Âu và cuộc chiến Trung Đông

Châu Âu đang ở vị thế vô cùng khó xử trong cuộc xung đột Mỹ/Israel - Iran. Họ vừa không phải là bên ra quyết định có ảnh hưởng đến cuộc chiến, vừa không phải là bên trung gian hòa giải có ảnh hưởng đáng kể. Châu Âu chỉ là bên ngoài cuộc, bất lực trong việc can thiệp và là nạn nhân gánh chịu những tổn thất không ngừng lan rộng.

Nước Anh và những trăn trở kéo dài từ một cuộc “ly hôn”

Nước Anh và những trăn trở kéo dài từ một cuộc “ly hôn”

10 năm sau “cuộc ly hôn” thế kỷ, nước Anh vẫn chưa tìm thấy bình yên hậu Brexit. Giữa những hệ lụy kinh tế kéo dài và một nghịch lý là làn sóng mong muốn quay lại EU ngày càng dâng cao trong dư luận, Thủ tướng Keir Starmer đứng trước bài toán nan giải: làm sao để thực hiện lời hứa về một “nước Anh toàn cầu” mà không làm ngơ trước sự đảo chiều tư tưởng của công chúng.

Sự mệt mỏi bắt đầu len lỏi ở Điện Capitol

Sự mệt mỏi bắt đầu len lỏi ở Điện Capitol

Những dấu hiệu mệt mỏi, mất kiên nhẫn đang len lỏi trong hàng ngũ Đảng Cộng hòa trước diễn biến ngày càng khó kiểm soát của cuộc chiến với Iran. Giữa áp lực kinh tế, sức ép cử tri và toan tính chính trị, liệu tín hiệu từ các nghị sĩ có thể thúc đẩy Nhà Trắng tiến nhanh hơn đến thỏa thuận chấm dứt chiến sự?

Mỹ - Iran: Ngừng bắn và những kịch bản

Mỹ - Iran: Ngừng bắn và những kịch bản

Cùng với thỏa thuận ngừng bắn, cả Washington và Tehran đã đưa ra những tuyên bố chiến thắng trái ngược nhau. Kể từ ngày 28/2, ước tính Mỹ và Israel đã thực hiện hơn 13.000 cuộc tấn công vào các mục tiêu tại Iran, ban đầu chủ yếu nhắm vào các đơn vị quân sự, sau đó mở rộng thành 800 cuộc không kích nhằm vào các cơ sở hạ tầng công nghiệp quốc phòng trọng yếu, bao gồm đường sắt, đường bộ và cầu.