Các lệnh trừng phạt Thổ Nhĩ Kỳ tác động gì tới NATO?

Các biện pháp trừng phạt mà Mỹ áp đặt đối với Thổ Nhĩ Kỳ hồi trung tuần tháng 12 theo Đạo luật chống đối thủ thông qua trừng phạt (CAATSA) vì hành vi mua hệ thống phòng thủ tên lửa S-400 của Nga, cho thấy sự khác biệt ngày càng tăng về tư duy chiến lược giữa hai đồng minh trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Nguy cơ chia rẽ

Các lệnh trừng phạt nhắm vào Ủy ban Công nghiệp quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ (SSB) - cơ quan chuyên mua sắm quân sự của nước này cùng người đứng đầu là Giám đốc Ismail Demir và 3 quan chức cấp cao khác. Theo giới quan sát, căng thẳng giữa Mỹ-Thổ Nhĩ Kỳ đã gia tăng khi Washington thẳng tay gạt bỏ Ankara khỏi “Chương trình máy bay chiến đấu F-35” hồi tháng 7-2019 để thể hiện sự bất bình trước việc Thổ Nhĩ Kỳ khăng khăng rằng họ mua thiết bị phòng không của Nga chứ không phải của Mỹ.

“Rạn nứt trong quan hệ ngoại giao hiện có nguy cơ trở thành sự đối đầu do nhu cầu chiến lược của Thổ Nhĩ Kỳ khác với nhu cầu của Mỹ. Với tiềm năng ngày càng cứng rắn giữa Washington và Ankara, nguy cơ Thổ Nhĩ Kỳ rút khỏi NATO là rất lớn”, hãng AP nhận định.

Hệ thống phòng không S-400 của Nga mà Thổ Nhĩ Kỳ mua đã khiến Mỹ không bằng lòng.
Hệ thống phòng không S-400 của Nga mà Thổ Nhĩ Kỳ mua đã khiến Mỹ không bằng lòng.

Trên thực tế, bức tranh chiến lược đối với tất cả các thành viên NATO đã thay đổi đáng kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc. Được thiết kế để kiềm chế Liên Xô khi đó, NATO đã không ngừng tìm cách đổi mới tổ chức cũng như sứ mệnh của mình nhưng nguyên tắc sáng lập của nó thì không thay đổi. Mặc dù có rất ít nguy cơ NATO tan rã nhưng chắc chắn liên minh này sẽ bị giáng một đòn nặng nề nếu Thổ Nhĩ Kỳ rời đi.

Việc tách khỏi NATO đã có tiền lệ. Pháp từng rút khỏi cơ cấu chỉ huy của liên minh vào năm 1967 và chỉ tái gia nhập vào năm 2009. Đấy là chuyện của Pháp, còn với Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia đóng góp quân nhân lớn nhất của NATO sau Mỹ, thì hoàn toàn khác. Khi mối đe dọa về tầm ảnh hưởng rộng lớn của Nga đối với phương Tây giảm dần, ngoài NATO, Ankara ngày càng hướng đến những nhu cầu và mối quan tâm chiến lược của riêng mình. Cụ thể, Thổ Nhĩ Kỳ đã lên tiếng và nhấn mạnh rằng họ sẽ không dung thứ cho bất kỳ loại khu tự trị nào của người Kurd trước ngưỡng cửa của mình.

Ankara coi việc Mỹ ủng hộ Lực lượng Dân chủ Syria (SDF) do người Kurd lãnh đạo, một trong số ít các tổ chức vũ trang nước ngoài được Mỹ coi là có hiệu quả trong cuộc chiến chống Tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) là một nguy cơ và khiến mối quan hệ đồng minh chuyển biến theo chiều hướng xấu đi. SDF chủ yếu gồm các chiến binh của Đơn vị bảo vệ nhân dân (YPG) mà Thổ Nhĩ Kỳ coi là nhóm “khủng bố” có liên hệ với đảng Công nhân người Kurd (PKK) nằm ngoài vòng pháp luật.

“Thổ Nhĩ Kỳ phải lựa chọn. Họ muốn tiếp tục là một đối tác quan trọng trong liên minh quân sự thành công nhất lịch sử, hay thích mạo hiểm an ninh của mối quan hệ đối tác đó bằng cách đưa ra những quyết định liều lĩnh làm suy yếu liên minh của chúng ta?”, Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence cảnh báo Thổ Nhĩ Kỳ vào năm ngoái trong một cuộc họp của NATO. Nhận xét thẳng thừng này khiến Ankara tức giận.

Phó Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Fuat Oktay đã phản pháo lại bằng dòng tweet: “Mỹ phải lựa chọn. Liệu họ muốn tiếp tục là đồng minh của Thổ Nhĩ Kỳ hay mạo hiểm tình bạn của chúng ta bằng cách hợp lực với những kẻ khủng bố để làm suy yếu khả năng phòng thủ của đồng minh NATO chống lại kẻ thù?”. Và chính trong bầu không khí ngày càng tồi tệ ấy, Thổ Nhĩ Kỳ đã nhận được và sau đó đã thử nghiệm hệ thống S-400 do Nga sản xuất.

Hệ thống phòng không Patriot của Mỹ, mặc dù đã được chứng minh khả năng chiến đấu nhưng kém hơn rõ rệt so với S-400 của Nga - một hệ thống có thể theo dõi mục tiêu nhiều gấp 3 lần Patriot và bắn hạ chúng ở khoảng cách gấp 5 lần. Điều này có nghĩa là nó vừa có thể phòng thủ nhưng cũng thực thi vùng cấm bay đối với máy bay đối phương và ở một mức độ hạn chế thì là tên lửa đạn đạo tầm ngắn.

Lần này, cũng chính Phó Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Fuart Oktay kêu gọi Mỹ đạt được tình bạn thay vì áp đặt các biện pháp trừng phạt: “Như mọi khi, chúng tôi sẽ tiếp tục đứng về phía lẽ phải, phù hợp với lợi ích của quốc gia. Chúng tôi không sợ lệnh trừng phạt đơn phương của Mỹ. Thổ Nhĩ Kỳ không nản lòng trước bất kỳ lệnh trừng phạt nào”.

Quan hệ đồng minh Thổ Nhĩ Kỳ - Mỹ ngày càng rạn nứt.
Quan hệ đồng minh Thổ Nhĩ Kỳ - Mỹ ngày càng rạn nứt.

Ảnh hưởng của Nga

Hãng CNN phân tích, các biện pháp trừng phạt nhằm vào ngành công nghiệp quốc phòng của Thổ Nhĩ Kỳ sẽ phần nào kìm hãm tổ hợp công nghiệp-quân sự đang phát triển nhanh chóng của nước này. Hợp tác giữa các công ty quốc phòng của Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ ít nhất sẽ bị đình trệ. Điều này có thể thúc đẩy Thổ Nhĩ Kỳ hình thành các sáng kiến hợp tác với các cường quốc quốc phòng công nghệ cao khác và ngày càng phụ thuộc ít hơn vào các thiết bị quân sự do Mỹ sản xuất cũng như đa dạng hóa đối tượng cung cấp vũ trang và tăng cường sản xuất vũ khí trong nước. Ước tính, các lệnh trừng phạt của Mỹ có thể ảnh hưởng tới 40% giá trị ngành công nghiệp quốc phòng của Thổ Nhĩ Kỳ.

Trong ngắn hạn, các lệnh trừng phạt sẽ ảnh hưởng mạnh đến lực lượng không quân của Thổ Nhĩ Kỳ. Thương vụ F-35 là một phần không thể thiếu của chiến lược hiện đại hóa không quân với các bộ phận của máy bay được chế tạo ở Thổ Nhĩ Kỳ. Hiện đã bị cấm tham gia chương trình, Ankakra đang tìm cách thiết kế máy bay phản lực tiên tiến của riêng mình nhưng còn lâu mới sản xuất được và bay thử nghiệm.

Trong khi đó, phi đội máy bay chiến đấu F-16 già cỗi - xương sống của lực lượng không quân Thổ Nhĩ Kỳ sẽ cần các bộ phận thay thế nhưng họ lại không thể mua được. Các máy bay cũ hơn, mặc dù được nâng cấp nhưng vẫn cần được bảo dưỡng nhiều hơn, điều này áp dụng cho phần lớn lực lượng không quân của Thổ Nhĩ Kỳ như máy bay tiếp dầu, máy bay vận tải và máy bay cảnh báo sớm (đều được mua từ Mỹ).

Bên cạnh đó, lực lượng không quân Thổ Nhĩ Kỳ cũng đang thiếu hụt phi công được đào tạo do cuộc đàn áp sau cuộc đảo chính năm 2016 vì bị coi là đồng lõa một phần trong nỗ lực này và số lượng lớn nhân viên có kinh nghiệm bị sa thải. Chưa hết, ngày càng hoạt động tích cực trên một số mặt trận, các máy bay phản lực của Thổ Nhĩ Kỳ đã tham gia bảo vệ các tàu hải quân và tàu thăm dò dầu khí của Thổ Nhĩ Kỳ trong cuộc đối đầu gần đây với Hy Lạp...

Do đó, giờ đây, Ankara sẽ phải cân nhắc mua máy bay tiên tiến từ các nước khác. Với Pháp chắc là khó bởi hai quốc gia này ngày càng mâu thuẫn. Pháp đang giúp Hy Lạp - láng giềng của Thổ Nhĩ Kỳ và là đối thủ trong khu vực, tái trang bị cho mình các máy bay chiến đấu Rafale tiên tiến, trang bị tên lửa Meteor tầm xa và có khả năng hoạt động cao.

Nga, hiện đang có lợi, là quốc gia duy nhất trên thực tế có thể giúp Thổ Nhĩ Kỳ giải quyết sự thiếu hụt này trong nhu cầu tương lai của lực lượng không quân ít nhất là cho đến khi các thiết kế riêng của Thổ Nhĩ Kỳ cho máy bay chiến đấu tiên tiến trong nước thành hiện thực. Mối quan hệ năng động giữa Ankara-Moscow là sự đan xen giữa cạnh tranh và hợp tác.

Huyền Chi

Các tin khác

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Cuộc xung đột Nga - Ukraine, hiện đã bước sang năm thứ 5, đang chứng kiến những chuyển dịch mang tính bước ngoặt khi thế bế tắc quân sự thúc đẩy các cường quốc tái khởi động kênh ngoại giao cấp cao. 4 năm giao tranh khốc liệt đã tiêu hao nguồn lực khổng lồ của cả hai bên trực tiếp tham chiến lẫn các quốc gia bảo trợ.

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6/10 tội danh trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) không chỉ thể hiện chính sách hình sự nhân đạo mà còn hướng tới phân hóa trách nhiệm hình sự, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm. Mục tiêu cuối cùng là giảm tội phạm, bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, hiệu quả, xây dựng xã hội an toàn hơn.

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Các chiến dịch truy quét ma túy ngày càng quyết liệt đang buộc những đường dây buôn lậu ở Nam Mỹ thay đổi phương thức hoạt động. Từ những con tàu chở hàng đến mạng lưới sông ngòi Amazon, các tuyến vận chuyển liên tục được mở rộng và cocaine vẫn tràn vào Bắc Mỹ, châu Âu với giá ngày càng rẻ.

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Chỉ còn một tuần trước vòng bỏ phiếu thứ hai, ngày 25/10, Thượng nghị sĩ cánh hữu Flavio Bolsonaro vẫn nhỉnh hơn Tổng thống Lula da Silva trong các cuộc thăm dò. Từ kết quả bất ngờ ở vòng 1 đến cuộc khủng hoảng của Tòa án Tối cao, nhiều yếu tố đang đưa gia tộc Bolsonaro trở lại gần quyền lực.

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Công tác vận động, thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo có vai trò quan trọng trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vi phạm pháp luật. Từ thực tế đó, Công an tỉnh Nghệ An triển khai nhiều cách làm sáng tạo, linh hoạt, bám sát thực tiễn từng địa bàn, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của Nhân dân. Qua đó, hạn chế thấp nhất nguy cơ mất an toàn có thể xảy ra, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần giữ vững an ninh, trật tự và bình yên ngay từ cơ sở.

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

Thâm hụt thương mại gần 360 tỷ euro mỗi năm buộc Liên minh châu Âu (EU) phải điều chỉnh quan hệ với Trung Quốc. Thỏa thuận sơ bộ tại Bắc Kinh mở hướng tháo gỡ, nhưng chưa giải quyết bất đồng về tiếp cận thị trường, trợ cấp và sức cạnh tranh công nghiệp.

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Không rời xa Mỹ, dè dặt với Trung Quốc, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron muốn châu Âu trở thành một cực quyền lực có khả năng tự quyết. Nhưng để “con đường thứ ba” vượt khỏi diễn đàn ngoại giao, châu Âu phải giải quyết bài toán khó hơn - biến ý chí chính trị thành sức mạnh thực tế.

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Dù đã được lực lượng Công an liên tục cảnh báo, song thời gian qua, chiêu trò lừa đảo mua bán “thiên thạch” với những siêu tính năng kỳ quái vẫn khiến không ít người sập bẫy. Từ những vật liệu rẻ tiền như than chì, nhựa đường, hạt xốp hay những viên đá thông thường, các đối tượng lừa đảo đã dùng thủ thuật đánh tráo tinh vi kết hợp với chiêu bài tâm linh để lừa đảo nạn nhân, chiếm đoạt số tiền lên đến hàng chục, hàng trăm tỷ đồng...

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Sau những gián đoạn nghiêm trọng của dòng chảy năng lượng, các nhà sản xuất Vùng Vịnh đang tìm cách trở lại thị trường châu Á. Nhưng, phục hồi xuất khẩu mới chỉ là bước đầu: cạnh tranh giá bán, chi phí vận tải và khác biệt về lợi ích đang quyết định liệu sự trở lại ấy có thể chuyển thành vị thế bền vững.

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Thỏa thuận Pretoria từng chấm dứt cuộc chiến đẫm máu tại Tigray (Ethiopia) năm 2022, đứng trước nguy cơ sụp đổ, khi các lực lượng vũ trang tại đây tái giao tranh với quân đội chính quyền trung ương. Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở việc Ethiopia trở lại vòng xoáy xung đột, mà còn ở khả năng kéo theo những tác động rộng hơn tới vùng Sừng châu Phi.

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Tại tỉnh địa đầu cực Nam Tổ quốc, từ khu dân cư, xã phường đến từng cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục..., sự bình yên không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của một quá trình kiên trì xây dựng ý thức chấp hành pháp luật, phát huy sức mạnh nhân dân, chủ động phòng ngừa và xử lý từ sớm, từ xa nguy cơ phức tạp về an ninh, trật tự. Qua 5 năm thực hiện Thông tư 124 của Bộ Công an (2021-2026), Cà Mau đưa tiêu chí “An toàn về an ninh, trật tự” trở thành nội dung gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, góp phần củng cố vững chắc thế trận an ninh nhân dân, thế trận lòng dân ngay từ cơ sở.

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Từ nữ thị trưởng đầu tiên của Marrakesh đến người phụ nữ đầu tiên đứng đầu Chính phủ Morocco, Fatima Ezzahra El Mansouri đã đi qua một hành trình vươn lên bền bỉ trên chính trường suốt gần 2 thập niên. Nhưng, phía sau dấu mốc lịch sử ấy là những bài toán không đơn giản đang chờ bà giải trong nhiệm kỳ mới.

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

Trong tuần lễ cấp cao của Đại hội đồng Liên hợp quốc, ý tưởng lập một thiết chế quốc tế giám sát trí tuệ nhân tạo (AI) liên tục được nhắc đến, từ tuyên bố của nhóm nước do Phần Lan và Na Uy khởi xướng đến bài phát biểu của Singapore. Tất cả đều nhấn mạnh, quản trị AI đang trở thành một vấn đề cấp thiết của hợp tác và an ninh quốc tế.

Tiếp bước con đường vinh quang

Tiếp bước con đường vinh quang

40 năm ngày tựu trường là một dấu mốc đầy kỷ niệm đối với các học viên khóa D18 Học viện An ninh nhân dân. Một khóa học với hơn 200 người từ khắp mọi miền tổ quốc đã về dưới mái trường này, với một ý chí mãnh liệt và niềm tin vào con đường mình đã chọn, đó là trở thành người chiến sĩ Công an nhân dân.

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

Trong đợt mưa lũ vừa qua, tại các xã biên giới miền Tây xứ Nghệ, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ CAND dầm mình giữa suối làm cầu dân sinh hay căng dây kéo thuyền lúc nửa đêm, băng qua lũ dữ đưa người dân đi cấp cứu kịp thời đã trở thành biểu tượng cốt lõi của tinh thần “vì nhân dân phục vụ”. Những việc làm đó đã hiện thực hóa nội dung “Gần dân nhất” trong phong trào thi đua “Ba nhất” của lực lượng CAND.

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ở tuổi 75, sau 3 lần tranh cử tổng thống bất thành, ông Jean-Luc Melenchon bất ngờ trở thành đối thủ có khả năng thách thức bà Marine Le Pen ở vòng 2 bầu cử năm 2027. Một cuộc thăm dò cuối tháng 9 cho thấy ứng cử viên cánh tả này đang có nền tảng ủng hộ đáng kể, đặc biệt trong giới trẻ, dù khoảng cách giữa điều đó với việc giành được đa số cử tri vẫn còn rất xa.

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đánh cả đường dây, bắt đối tượng cầm đầu, truy xét tận cùng nguồn tài chính, tài sản do phạm tội mà có, không bỏ lọt tội phạm là những chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt của lãnh đạo Bộ Công an nhằm siết chặt “gọng kìm” tấn công tội phạm về ma túy với phương châm “triệt cung, xóa cầu”.

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Tại Sudan, cơn sốt vàng đang để lại một cái giá ngày càng lớn. Những bãi thải hóa chất làm suy kiệt đất canh tác, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng, trong khi hoạt động khai thác thủ công thiếu kiểm soát tiếp tục cung cấp sinh kế cho hàng nghìn người và là nguồn thu quan trọng cho các bên tham chiến.

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Còn hơn một tháng trước ngày 27/10, cuộc bầu cử Israel diễn ra trong một bản đồ chính trị chưa có câu trả lời rõ ràng về bên nào đủ sức tập hợp 61 ghế để thành lập chính phủ. Trong thế giằng co đó, AI đang nhanh chóng trở thành công cụ mới của chiến dịch tranh cử, trong khi hàng chục nghìn người Israel ở nước ngoài tìm cách trở về để bỏ phiếu.