Các đời Tổng thống ở Afghanistan: Nơm nớp sống

Định mệnh tang thương

Ông Burhanuddin Rabbani, người dân tộc Tadgik, sinh năm 1940 tại tỉnh Badakhshan ở vùng đông bắc Afghanistan. Từ năm 1963, ông bắt đầu giảng dạy về môn Luật Hồi giáo ở Trường Đại học Tổng hợp Kabul . Sau đó, ông đi nghiên cứu về triết lý đạo Hồi tại Trường Đại học Tổng hợp Al Azhar ở Cairo , Ai Cập…

Sau cuộc đảo chính quân sự tháng 7/1973 do hoàng tử, cựu Thủ tướng trong chính phủ hoàng gia Mahammed Daout Kham cầm đầu, buộc vua Mohammed Zahir Shah, lúc đó đang ở Italia, phải tuyên bố thoái vị, ông Rabbani đã sang sống lưu vong tại thành phố Peshewar của Pakistan .

Năm 1978, ông Rabbani trở về Afghanistan . Khi quân đội Xô viết sang thực thi nhiệm vụ quốc tế của mình ở Afghanistan , ông Rabbani đã tham gia lực lượng Mujahideen và trở thành một trong những thủ lĩnh. Đã có thời điểm dưới quyền ông Rabbani có tới hơn 20 nghìn quân.

Tới đầu những năm 90 của thế kỷ trước, ông Rabbani đã vượt lên trên các đối thủ khác trong lực lượng Mujahideen và đảm nhận cương vị Tổng thống Afghanistan trong giai đoạn từ tháng 6/1992 tới tháng 12/2001. Tuy nhiên, trong suốt giai đoạn này tại Afghanistan đã hoành hành nội chiến dữ dội.

Người lên thay thế ông Rabbani là đương kim Tổng thống Hamid Karzai. Trong những năm gần đây, ông Rabbani giữ chức Chủ tịch Hội đồng Hòa giải Tối cao, tổ chức có nhiệm vụ xây dựng và duy trì các quan hệ ngoại giao giữa các phe phái và lực lượng thù địch nhau ở Afghanistan.

Kẻ khủng bố là một trong hai đại diện của phong trào Taliban, tới gặp để thương thuyết với ông Rabbani. Y đã giấu quả bom ở trong tấm khăn quấn đầu theo kiểu tín đồ Hồi giáo. Và khi tiến lại gần chỗ ông Rabbani đứng, y đã làm cho bom nổ. Ông Rabbani bị chết tại chỗ, bốn nhân vật thân cận với ông bị thương, trong đó có một "phó tướng" của ông cũng như trợ lý của đương kim Tổng thống Hamid Karzai…

Đa phần chết uổng

Ông Rabbani không phải là người duy nhất trong số các nhà lãnh đạo tối cao ở Afghanistan trong lịch sử đương đại có kết thúc hẩm hiu như thế. Vị Tổng thống Afghanistan đầu tiên trong thời hiện đại là hoàng tử Mohammed Daout Kham cũng bị bắn chết sáng 28/4/1978 cùng với 18 thành viên của gia đình mình trong một trận đấu súng với lực lượng đảo chính. Xác tất cả những người này đã được chôn trong một ngôi mộ chung nằm ở phía đông thủ đô Kabul .

Ông Mohammed Daout sinh năm 1909 (theo nguồn tư liệu khác, năm sinh của ông có thể là năm 1908) trong một gia đình hoàng tộc của người Pushtun (cha ông là anh em họ vua Mohammed Nadir Shah, trị vì trong giai đoạn từ tháng 10/1929 tới tháng 11/1933), ngoài 20 tuổi đã đeo quân hàm tướng. Ông được vua Zahir Shah (lên ngôi từ tháng 10/1933) đưa lên làm Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc phòng từ tháng tháng 9/1953 và đã ngồi trên vị trí này tới gần 10 năm.

Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, cả chủ quan lẫn khách quan, nên dần dà ông Mohammed Daout đã dần xa rời tư tưởng quân chủ. Đặc biệt là sau khi ông bị mất chức tháng 3/1963, ông ngày một trở nên gần gụi hơn với trào lưu cực tả. Và đêm 16 rạng ngày 17/7/1973, hoàng tử  Mohammed Daout đã tiến hành đảo chính quân sự và trở thành nguyên thủ quốc gia, lập nên một chính phủ với sự có mặt của nhiều sĩ quan trẻ.

Mặc dầu vậy, do không giải quyết được các mâu thuẫn trầm kha trong xã hội Afghanistan hồi đó, rốt cuộc ông  Mohammed Daout đã bị các cựu đồng minh của mình lật đổ bằng một cuộc đảo chính quân sự khác vào cuối tháng 4/1978. Bắt đầu một giai đoạn mới đầy rắc rối và thương vong trong lịch sử nước Afghanistan thời hiện đại mà cho tới nay, những hệ lụy đau lòng của nó vẫn đang tiếp diễn.

Người lên cầm quyền ở Afghanistan sau ông Mohammed Daout là ông Nur Muhammad Taraki (sinh năm 1917), cũng thuộc tộc người Pushtun. Ông Muhammad Taraki là nhà văn, nhà báo, Tổng Bí thư Đảng Nhân dân Cách mạng Afghanistan trong giai đoạn 1965-1967 và 1977-1979.

Lên cầm quyền, ông đã tiến hành một chính sách tả khuynh ở Afghanistan nhưng cũng như người tiền nhiệm đã bị hạ sát, không thể giải quyết nổi các mâu thuẫn ăn quá sâu vào lòng xã hội nên rốt cuộc cũng bị lật đổ vào tháng 10/1979 và sau đó, bị bí mật hạ sát.

Số phận người lên thay ông Muhammad Taraki là ông Hafizullah Amin (sinh năm 1929, người Pushtun - Ghilzai) cũng hẩm hiu không kém. Sau khi thu được vào tay mình hầu hết các chức vụ quan trọng nhất trong bộ máy quyền lực ở Afghanistan, ông Amin đã bộc lộ xu hướng độc tài trong cách điều hành quốc sự nên càng làm cho tình hình đất nước trở nên căng thẳng. Rốt cuộc là ông đã bị hạ sát trong một cuộc tấn công của lực lượng đặc nhiệm Xôviết ngày 27/12/1979.

Ông Babrak Karmal (sinh năm 1929, cũng người Pushtun) đã lên thay ông Hafizullah Amin làm Chủ tịch Hội đồng cách mạng Afghanistan và ngồi ở vị trí này đến tháng 11-1986. Ông là người duy nhất may mắn trong đội ngũ các nhà lãnh đạo Afghanistan giai đoạn này vì đã rời được khỏi chức vụ tương đối suôn sẻ và qua đời một cách tự nhiên vào ngày 3/12/1996 tại một bệnh viện ở Moskva. Bệnh thận đã hành hạ ông những năm cuối đời.

Ông Mohammad Najibulah làm Tổng thống Afghanistan từ cuối năm 1986 tới tháng 4/1992. Tuy nhiên, ông không được may mắn như người tiền nhiệm Babrak Karmal. Giai đoạn cầm quyền của ông Mohammad Najibulah là lúc tình hình đã biến đổi quá mạnh mẽ ở Liên Xô, quốc gia bảo trợ hàng đầu cho chế độ mà ông lãnh đạo.

Việc các đơn vị quân đội Xôviết rút khỏi Afghanistan trung tuần tháng 5/1988 đã khiến cho chế độ của ông Mohammad Najibulah ngày một suy yếu. Và tới tháng 4/1992, ông Mohammad Najibulah đã buộc phải "bỏ của chạy lấy người" khi lực lượng Mujahideen chiếm được Kabul và cướp lấy chính quyền. Cùng đường, ông đã phải vào tá túc tại trụ sở của phái bộ LHQ ở Kabul suốt 4 năm liền.

Ngày 27/9/1996, phong trào Taliban đã tràn ngập thủ đô Afghanistan và tiện thể xông vào trụ sở phái bộ LHQ ở đây để bắt ông Mohammad Najibulah cùng người em trai là tướng Shahpur Ahmadzai, chỉ huy cơ quan an ninh, đang tá túc ở đó. Ba tiếng sau, hai người đã bị Taliban sát hại sau khi tra tấn cực kỳ dã man. Những tay súng Taliban tàn bạo còn buộc xác ông vào xe jeep để kéo lê trên mặt đất trên đoạn đường dài 2 km tới quảng trường Aryana gần dinh Tổng thống Arg. Chúng đã treo hai cái xác đầm đìa máu đỏ lên trước cổng dinh Tổng thống…

Cẩn tắc trước tai họa

Những sự cố đẫm máu trên không thể không khiến ông Hamid Karzai phải thêm phần cảnh giác. Tuy nhiên, theo chứng nhận của nhà tài phiệt làm báo người Nga Evgueni Lebedev, Chủ tịch Hãng Independent  Print Ltd. và cũng là người đang nắm giữ tờ báo Anh nổi tiếng The Independent, trong bài viết in trên ấn phẩm này mới đây, khi trả lời phỏng vấn trong Dinh Tổng thống của mình ở thủ đô Kabul, ông Hamid Karzai luôn tỏ ra  rất bình thản.

Nhìn ông ở đó, ít ai nghĩ rằng từ khi trở thành nguyên thủ quốc gia, ông đã từng bị mưu sát bốn lần. Mới đây nhất, ngày 12/7/2011, người em cùng cha khác mẹ của ông, Ahmed Wali Karzai, đã bị bắn chết ngay tại nhà riêng ở Kandahar (thành phố lớn thứ hai ở Afghanistan ). Còn cha ông thì đã bị ám sát từ năm 1999.

Mỗi khi ông Karzai có việc cần phải đi ra ngoài Dinh Tổng thống ở Kabul, tháp tùng ông có tới 7 cận vệ áo đen thuộc lực lượng đặc biệt với quân số 800 người, từng được CIA huấn luyện kỹ lưỡng, Lực lượng này có nhiệm vụ bảo vệ Tổng thống và bộ máy của ông khỏi mọi nguy hiểm có thể tới từ bên ngoài. Cũng theo lời kể của nhà tài phiệt Lebedev, để có được cuộc phỏng vấn với  ông Karzai, cần phải trải qua những thủ tục rất nhiêu khê về an ninh với những kiểm tra và lục soát kỹ lưỡng.

Đương kim Tổng thống Afghanistan bắt buộc phải sống trong nỗi lo âu thường trực rằng có thể có ai đó trong số những người thân cận quanh ông bỗng nhiên lại giở mặt đánh bom hoặc rút súng ra bắn như chuyện đã xảy ra với em trai ông, Ahmed Wali, người đã bị chính nhân viên cận vệ bắn chết khi ông này bước ra khỏi nhà tắm trong tư dinh của mình.

Dinh Tổng thống Arg của Tổng thống Afghanistan, theo mô tả của nhà tài phiệt Lebedev, nằm ở trung tâm thủ đô Kabul :

"Những bức tường đã trăm tuổi của nó được xây kèm theo những lầu cảnh giới có vũ khí không chỉ bảo vệ chủ nhân của nó khỏi phong trào Taliban mà còn làm cách ly ông khỏi nhân dân mà ông có phận sự quản lý. Có thể tiếp cận được với ông nhưng để làm việc này cần phải qua bốn cổng kiểm soát, nơi tạm giữ của bạn tất cả các tư trang (ví, bút, bao thuốc lá) và kiểm tra bạn bằng những chú chó nghiệp vụ.

Còn ở sâu trong Dinh Tổng thống là một bầu không khí bình yên ảm đạm. Những mảnh vườn con trồng toàn hoa hồng đỏ và hoa hồng phai. Ông Karzai sống ở đây cùng vợ, bác sĩ Zeenat. Hai người cưới nhau năm 1998. Đứa con trai duy nhất của họ năm nay mới lên 4 tuổi.

Trên cánh cửa văn phòng của ông vẫn còn hằn rõ vết đạn, đó là dấu tích từ thời quân đội Xôviết còn đóng ở đây và từ thời nội chiến. Trong phòng tiếp khách có vài bức tranh khung mạ vàng treo hơi xiêu vẹo vẽ cảnh suối chảy và mục súc chăn lạc đà…

Tôi ngồi chờ được tiếp không phải một mình. Bên cạnh tôi có đại sứ mới của Mỹ Ryan Crocker và tướng John Allen, Tư lệnh lực lượng quốc tế ở Afghanistan . Họ cũng chờ được tiếp. Ông Crocker có tờ giấy ghi sẵn những vấn đề mà ông ta muốn thảo luận với ông Karzai trước buổi trả lời phỏng vấn sắp tới cho kênh CNN…".

Trò chuyện với nhà báo người Nga, đại sứ Mỹ đã phải công nhận rằng, công việc mà ông Karzai đang đảm nhận là "khó khăn nhất trên thế giới".

Năm 2001, người Mỹ đưa ông Karzai lên lãnh đạo chính phủ chuyển tiếp ở Afghanistan . Có tin đồn rằng, ông từng cộng tác với các cơ quan an ninh Mỹ sau một thời gian "ve vãn" lực lượng Taliban (?!). Ông từng thu hút được sự ủng hộ của không chỉ tộc người Pushtun mà của cả các tộc người khác ở Afghanistan .

Thế nhưng, tình hình an ninh ở đây đang có vẻ xấu đi. Theo số liệu của LHQ, chỉ trong 6 tháng đầu năm nay tỉ lệ dân thường bị chết vô tội đã chiếm tới 15% tổng số nạn nhân. Taliban đang ngày càng trắng trợn ra tay ngay cả ở thủ đô Kabul … Tương lai của Tổng thống Afghanistan vì thế đang trở nên thiếu rõ ràng cùng với những diễn biến ngày một xấu đi trên chiến trường chống khủng bố trọng điểm này theo cái nhìn của phương Tây