BRICS và động lực tăng trưởng

Sau gần một thập kỷ hình thành và phát triển, Khối các nền kinh tế mới nổi (BRICS) đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng. Cuộc khủng hoảng này, một mặt, có một số lý do cụ thể như suy thoái kinh tế ở 3 nước là Brazil, Nga, Nam Phi; hay như sự gia tăng mâu thuẫn giữa Trung Quốc với Ấn Độ hoặc giữa Trung Quốc với Brazil. Từ những mâu thuẫn đó mà nhiều sáng kiến, bao gồm các nhiệm vụ tăng cường tiếng nói của các nước đang phát triển và cải cách các thể chế quản trị toàn cầu, vẫn chỉ là khẩu hiệu.

Có lẽ điểm đặc trưng và minh chứng cho nhận định trên là cách tiếp cận BRICS của Brazil. Các cựu Tổng thống Lula da Silva và người kế nhiệm ông là Dilma Rouseff đã tham gia thành lập BRICS và hiểu rõ về cách thức hoạt động để đạt được mục tiêu chiến lược chính trong chính sách đối ngoại của nước này, đó là nắm lấy vai trò lãnh đạo nhóm các nước đang phát triển. Đồng thời, các nước thành viên BRICS cũng nhiều lần nhắc lại rằng nhóm này không nhằm chống lại bất cứ nước nào, không nhằm thay thế sự hợp tác với các nước phát triển, mà sẽ tạo điều kiện cho các nước đang phát triển hợp tác ở vị trí bình đẳng hơn. Vai trò tích cực của Brazil trong BRICS được củng cố hơn qua việc xây dựng các cơ chế hợp tác song phương với nhóm các nước đang phát triển, nơi quốc gia này đóng vai trò dẫn đầu, như Hội nghị cấp cao châu Phi - Nam Mỹ hoặc Diễn đàn Đông Á - châu Mỹ Latinh.

Tuy nhiên, sau thời gian tập trung, BRICS cần chuyển sang giai đoạn mở rộng và tăng trưởng mới. Cho tới nay, BRICS vẫn chưa cho thấy tiềm năng thực sự cho việc này, được thể hiện rõ ràng qua thất bại của nhóm trong cuộc chiến chống lại đại dịch COVID-19 vừa qua. Nhưng, các sự kiện ở Ukraine vào đầu năm 2022 tất nhiên sẽ là cú sốc và thử thách nghiêm trọng nhất cho sự thống nhất của khối. Khả năng thích ứng của BRICS với thực tế mới phụ thuộc vào việc cuộc khủng hoảng hiện tại là yếu tố thay đổi cuộc chơi hay là thách thức đối với hệ thống, nhưng không phải là mối đe dọa đối với hướng phát triển trước đó của BRICS.

BRICS và động lực tăng trưởng -0
Các nhà lãnh đạo BRICS tại Hội nghị Thượng đỉnh khối cuối tháng 6-2022.

Phản ứng cho kịch bản thứ nhất hoặc thứ hai sẽ khác nhau, mặc dù chúng rất khó dự đoán, vì các đường nét chính của thực tế mới này vẫn chưa thể hiện đầy đủ. Không quốc gia BRICS nào ủng hộ các biện pháp trừng phạt của phương Tây chống lại Nga nhưng cho tới nay điều này không có nghĩa là họ sẵn sàng mạnh dạn tăng cường hợp tác với Nga, bất chấp những mối đe dọa có thể hiểu được, chủ yếu là các biện pháp trừng phạt thứ cấp từ Mỹ và EU.

Kịch bản đầu tiên là sự tái sinh của BRICS nhờ vào sự phát triển rộng rãi và mời các quốc gia tham gia, mà sẽ biến BRICS thành một tổ chức tương tự như G20, nhưng chỉ dành cho các nước đang phát triển. Sáng kiến này đã được nêu lên từ những năm đầu tiên thành lập BRICS. Trước hết, phương án mời một quốc gia Hồi giáo lớn để đưa BRICS trở thành một liên minh của nhiều nền văn minh đã được thảo luận. Hiện, Ai Cập có bày tỏ sự quan tâm đến việc tham gia BRICS và vào năm 2021, một đề xuất tương tự đã được đưa ra đối với Argentina. Đã có nhiều thảo luận về định dạng BRICS+ và quay trở lại ý tưởng “hội nhập trong hội nhập”. Phương án cuối cùng dường như không khả thi do xu hướng tâm lý tăng cao trong các tổ chức của khu vực Mỹ Latinh (CELAC, Mercosur) và Liên minh kinh tế Á – Âu (EAEU). Nhưng, với sự tham gia của các quốc gia mới với sức mạnh mới, câu hỏi về mục tiêu chiến lược, các giá trị, lý tưởng của BRICS và liệu tổ chức này có thể đóng góp thực sự vào sự phát triển của các nước tham gia hay không lại xuất hiện.

Kịch bản thứ hai là vai trò thống trị ngày càng tăng của Trung Quốc, sự phụ thuộc ngày càng lớn của các nước khác vào Trung Quốc và sự biến đổi của BRICS thành một “quỹ tương trợ lẫn nhau”, nơi Trung Quốc qua Ngân hàng Phát triển Mới (NDB) và các công cụ khác để hỗ trợ các quốc gia đối tác, thông qua đó thúc đẩy chương trình nghị sự và lợi ích của mình. Rõ ràng là khả năng tiếp cận các nguồn lực bổ sung của NDB đã thu hút những quốc gia sẵn sàng trở thành thành viên của BRICS.

Kịch bản thứ ba là tìm kiếm sự cân bằng trong khi vẫn duy trì cơ cấu thành viên, mục đích và nhiệm vụ hiện tại của BRICS. Để làm được điều này, Trung Quốc, Ấn Độ và Brazil cần xem xét lại cách tiếp cận của họ đối với quan hệ song phương, giải quyết các mâu thuẫn. BRICS nên thực hiện một số công tác để khắc phục những sai lầm sau đại dịch, cố gắng cùng nhau ứng phó với những thách thức nghiêm trọng hiện nay. Các nước BRICS chắc chắn có các nguồn lực để hành động hiệu quả, vì họ là các nhà sản xuất lương thực hàng đầu thế giới (ngoại trừ Nam Phi). Trong đó, dự án xây dựng hệ thống thanh toán BRICS Pay đang trở nên quan trọng hơn bao giờ hết trong điều kiện hiện tại.

Các thực tế địa chính trị mới chắc chắn sẽ làm thay đổi chương trình nghị sự của BRICS, khiến các sáng kiến trong lĩnh vực tài chính hoặc an ninh lương thực trở nên cấp thiết đối với tất cả các nước thành viên. Những sáng kiến này có thể trở thành động lực cho một giai đoạn phát triển mới của khối. Ngoài ra, nếu các sáng kiến thành công và có tiến bộ thực sự, đây sẽ là một yếu tố thu hút bổ sung đối với các nước thứ ba quan tâm đến việc tham gia các cơ chế toàn cầu mới độc lập với phương Tây. Cũng còn rất nhiều rủi ro trong quá trình này, bao gồm sự phản đối rõ ràng của các nước phương Tây thông qua việc gia tăng áp lực trừng phạt đối với các nước hợp tác với Nga. Tuy nhiên, những hạn chế nội tại cũng có thể có ảnh hưởng, nếu các quốc gia không thể đoàn kết hay loại bỏ tính ích kỷ dân tộc.

Ngọc Lan (Tổng hợp)

Các tin khác

Tác động của việc UAE rút khỏi OPEC

Tác động của việc UAE rút khỏi OPEC

Từ ngày 1/5, Các tiểu vương quốc Arab Thống Nhất (UAE) thống báo rút khỏi Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) và cơ chế OPEC+. Việc lựa chọn rút khỏi tổ chức sau gần 60 năm là thành viên ở thời điểm này được coi là cú sốc với “cartel dầu mỏ” do Saudi Arabia dẫn đầu bấy lâu nay, và cả với hệ thống cung ứng năng lượng thế giới.

Trung Đông: Các bên nỗ lực tháo gỡ bế tắc

Trung Đông: Các bên nỗ lực tháo gỡ bế tắc

Những ngày qua, Tổng thống Mỹ liên tục đưa ra nhiều thay đổi bất ngờ trong nỗ lực tháo gỡ bế tắc ở Iran. Sau khi cho rằng Iran vẫn chưa “trả giá đủ lớn”, ngày 5/5, ông đưa ra cái gọi là Dự án Tự do, để giúp các tàu và thủy thủ đoàn bị mắc kẹt thoát khỏi Vịnh Persic, nhưng cũng nhằm làm suy yếu sự kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz.

Một cuộc so găng ở độ cao 550km

Một cuộc so găng ở độ cao 550km

Bình minh ngày 24/2/2022 không chỉ được đánh dấu bằng tiếng xích xe tăng Nga gầm rú vượt qua biên giới Ukraine, mà còn bởi một “cú đánh bồi” lạnh lùng và vô hình trên không gian mạng. Đúng một giờ trước khi phát súng đầu tiên nổ ra, mã độc AcidRain đã âm thầm đánh sập mạng vệ tinh của Viasat, khiến hàng nghìn modem trở thành những khối nhựa vô dụng. Một phần hệ thống liên lạc chỉ huy của Ukraine lập tức tê liệt, 5.800 turbine điện gió ở Đức mất kết nối điều khiển từ xa, hàng chục nghìn thuê bao internet ở Pháp, Hungary, Hy Lạp và Ba Lan mất kết nối. Đó là buổi sáng khiến thế giới hiểu ra: bầu trời thấp không còn là vùng trung lập, mà đã trở thành chiến trường.

Vịnh Aden lại dậy sóng

Vịnh Aden lại dậy sóng

Một loạt tàu thương mại bị cướp biển khống chế trên vùng biển Somalia và vịnh Aden chỉ trong khoảng 2 tuần, từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5/2026. Đây là tốc độ leo thang chưa từng thấy kể từ thập kỷ trước - thời điểm hành lang hàng hải này trở thành nỗi kinh hoàng của ngành vận tải biển toàn cầu. Điều gì đã kéo “bóng ma hải tặc” trở lại, và tại sao đúng vào lúc này?

Những thông điệp từ nước Anh

Những thông điệp từ nước Anh

Giữa lúc quan hệ Anh - Mỹ đang trải qua thử thách nghiêm trọng, chuyến thăm kéo dài 4 ngày của Quốc vương Charles III tới Washington nhân kỷ niệm 250 năm ngày ký Tuyên ngôn Độc lập đã mang theo nhiều thông điệp quan trọng về “mối quan hệ đặc biệt” giữa hai bên.

Liên hợp quốc tìm người kế nhiệm Tổng Thư ký Antonio Guterres: Cuộc đua ngắn hay dài nhất?

Liên hợp quốc tìm người kế nhiệm Tổng Thư ký Antonio Guterres: Cuộc đua ngắn hay dài nhất?

Ngày 21 và 22/4 vừa qua, 4 ứng cử viên cho chức Tổng Thư ký Liên hợp quốc đã trải qua các phiên đối thoại trực tiếp trước Đại Hội đồng - sự kiện được ví như “một trong những cuộc phỏng vấn xin việc khắt khe nhất thế giới”. Cuộc đua thay thế ông Antonio Guterres, người kết thúc nhiệm kỳ ngày 31/12/2026, đang bước vào giai đoạn quyết định.

Colombia: “Hòa bình toàn diện” hay “chiến tranh toàn phần”?

Colombia: “Hòa bình toàn diện” hay “chiến tranh toàn phần”?

Thỏa thuận hòa bình mang tính bước ngoặt năm 2016 giữa Chính phủ Colombia và lực lượng nổi dậy lớn nhất ở Mỹ Latin đã thành công ở một số khía cạnh: Lực lượng vũ trang Cách mạng Colombia (FARC) đồng ý hạ vũ khí và bạo lực từng tàn phá đất nước đã giảm đáng kể.

Chiến tranh hiện đại và sự phụ thuộc trí tuệ nhân tạo

Chiến tranh hiện đại và sự phụ thuộc trí tuệ nhân tạo

Cuộc xung đột diễn ra tại Trung Đông cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng cao của quân đội Mỹ và Israel vào trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực quân sự, đặc biệt là trong việc xác định mục tiêu và lập kế hoạch tấn công.

Vận tải biển tránh Hormuz, chọn lối Panama

Vận tải biển tránh Hormuz, chọn lối Panama

Hormuz bị phong tỏa đẩy chuỗi cung ứng toàn cầu vào thế đảo lộn, khiến các hãng vận tải đổ dồn qua kênh đào Panama và chấp nhận trả phí ưu tiên cao chưa từng có để tránh rủi ro chậm trễ.

Khi UAE rời khỏi OPEC...

Khi UAE rời khỏi OPEC...

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) thông báo, kể từ ngày 1/5, nước này rời khỏi Tổ chức Các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) sau 60 năm là thành viên, giáng một đòn nặng nề vào tổ chức này, trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng nguồn cung lớn nhất lịch sử.

Quốc hội gỡ “khó” từ đất đai đến thuế: Mở lối cho dòng chảy nguồn lực

Quốc hội gỡ “khó” từ đất đai đến thuế: Mở lối cho dòng chảy nguồn lực

Chỉ với 12 ngày làm việc, nhưng Kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khóa XVI đã thực hiện rất nhiều nhiệm vụ quan trọng: đó là, tập trung kiện toàn bộ máy Nhà nước, bầu các chức danh lãnh đạo cao cấp; kịp thời thể chế hóa nhiều chủ trương, chính sách thành pháp luật để triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; đồng thời, quyết định các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh và đối ngoại, trong đó có nhiều nhiệm vụ gấp rút, cấp bách; thông qua 9 luật và 31 nghị quyết.

Những lá phiếu giữa đống đổ nát Gaza

Những lá phiếu giữa đống đổ nát Gaza

Cuộc bầu cử đầu tiên của người Gaza sau hơn 2 thập kỷ, diễn ra tại thành phố Deir al-Balah hôm 26/4, đã chứng kiến thắng lợi nghiêng về những ứng viên được cho là có liên hệ với Chính quyền Palestine (PA). Nhưng, đằng sau kết quả ấy vẫn là những câu hỏi thực chất chưa có lời đáp về năng lực quản trị và vai trò của PA trong một cục diện mà họ hầu như bị gạt ra ngoài lề.

Eo biển Hormuz và “cơn địa chấn” năng lượng

Eo biển Hormuz và “cơn địa chấn” năng lượng

Những chuyến tàu dầu bắt đầu khựng lại ở eo biển Hormuz, khi cuộc xung đột Iran nổ ra đang khiến cả thế giới như nín thở. “Chúng ta đang đối mặt với mối đe dọa an ninh năng lượng lớn nhất trong lịch sử”, ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đã thốt lên như vậy và nó không phải là lời nói quá.

EU chính thức phê duyệt gói vay 90 tỷ euro cho Ukraine

EU chính thức phê duyệt gói vay 90 tỷ euro cho Ukraine

Liên minh châu Âu (EU) hôm 23/4 đã phê duyệt gói vay 90 tỷ euro để giúp Ukraine đáp ứng các nhu cầu kinh tế và quân sự trong 2 năm, theo tuyên bố của Síp, Chủ tịch luân phiên của EU. Đồng thời, phê duyệt một loạt biện pháp trừng phạt mới đối với Nga.

Châu Âu và cuộc chiến Trung Đông

Châu Âu và cuộc chiến Trung Đông

Châu Âu đang ở vị thế vô cùng khó xử trong cuộc xung đột Mỹ/Israel - Iran. Họ vừa không phải là bên ra quyết định có ảnh hưởng đến cuộc chiến, vừa không phải là bên trung gian hòa giải có ảnh hưởng đáng kể. Châu Âu chỉ là bên ngoài cuộc, bất lực trong việc can thiệp và là nạn nhân gánh chịu những tổn thất không ngừng lan rộng.

Nước Anh và những trăn trở kéo dài từ một cuộc “ly hôn”

Nước Anh và những trăn trở kéo dài từ một cuộc “ly hôn”

10 năm sau “cuộc ly hôn” thế kỷ, nước Anh vẫn chưa tìm thấy bình yên hậu Brexit. Giữa những hệ lụy kinh tế kéo dài và một nghịch lý là làn sóng mong muốn quay lại EU ngày càng dâng cao trong dư luận, Thủ tướng Keir Starmer đứng trước bài toán nan giải: làm sao để thực hiện lời hứa về một “nước Anh toàn cầu” mà không làm ngơ trước sự đảo chiều tư tưởng của công chúng.

Sự mệt mỏi bắt đầu len lỏi ở Điện Capitol

Sự mệt mỏi bắt đầu len lỏi ở Điện Capitol

Những dấu hiệu mệt mỏi, mất kiên nhẫn đang len lỏi trong hàng ngũ Đảng Cộng hòa trước diễn biến ngày càng khó kiểm soát của cuộc chiến với Iran. Giữa áp lực kinh tế, sức ép cử tri và toan tính chính trị, liệu tín hiệu từ các nghị sĩ có thể thúc đẩy Nhà Trắng tiến nhanh hơn đến thỏa thuận chấm dứt chiến sự?

Mỹ - Iran: Ngừng bắn và những kịch bản

Mỹ - Iran: Ngừng bắn và những kịch bản

Cùng với thỏa thuận ngừng bắn, cả Washington và Tehran đã đưa ra những tuyên bố chiến thắng trái ngược nhau. Kể từ ngày 28/2, ước tính Mỹ và Israel đã thực hiện hơn 13.000 cuộc tấn công vào các mục tiêu tại Iran, ban đầu chủ yếu nhắm vào các đơn vị quân sự, sau đó mở rộng thành 800 cuộc không kích nhằm vào các cơ sở hạ tầng công nghiệp quốc phòng trọng yếu, bao gồm đường sắt, đường bộ và cầu.

Israel - Lebanon: Sự yên tĩnh mong manh

Israel - Lebanon: Sự yên tĩnh mong manh

0 giờ ngày 17/4, lệnh ngừng bắn tạm thời 10 ngày giữa Israel và Lebanon có hiệu lực. Dù rất mong manh nhưng lệnh ngừng bắn được xem là một trong những nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt chiến tranh, mang lại hòa bình lâu dài cho khu vực Trung Đông.

“Cây cầu Islamabad” và triển vọng hòa bình cuộc xung đột Mỹ - Iran

“Cây cầu Islamabad” và triển vọng hòa bình cuộc xung đột Mỹ - Iran

Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng Iran gây ra hiệu ứng khốc liệt với kinh tế thế giới, việc Washington và Tehran cùng chấp nhận thỏa thuận ngừng bắn tạm thời hôm 8/4 là “khoảng thở” quý giá cho toàn cầu. Đứng sau sự kiện này không phải những cường quốc phương Tây hay các nước Vùng Vịnh giàu có, mà là Pakistan - quốc gia đã khéo léo sử dụng vị thế đặc thù để kết nối hai đối thủ.