Biến tướng của tín dụng công nghệ

Cho vay “kiểu grab”

Các dịch vụ cho vay tín dụng công nghệ hiện đang mọc nhan nhản trên mạng xã hội, trang website cũng như xuất hiện ở cột điện, bờ tường, gốc cây... tại khu dân cư, khu công nghiệp hay các trường đại học. “Cho vay kiểu Grab, chạm điện thoại để nhận tiền”, “Vay tiền không cần giấy tờ, không cần gặp mặt”... là những những lời rao quảng cáo phổ biến và được nhiều người biết đến.

Bắt đầu từ dòng quảng cáo trên nhóm “cho vay công nghệ”, chúng tôi đã thử đăng ký bằng app (ứng dụng) điện thoại theo hướng dẫn và chưa đầy 30 phút sau, khoản vay 5.000.000 đồng đã nhanh chóng được duyệt. Trên hồ sơ, chúng tôi chỉ cần nhấn vào nút “đồng ý” là sẽ hoàn thành bước cuối cùng để có tiền trong tài khoản. Thủ tục rất nhanh gọn, thuận lợi khiến chúng tôi có chút hoài nghi, nhưng khi hỏi thăm một số người đã từng vay theo cách này thì họ đều xác nhận đúng như vậy.

Tiền vào tài khoản nhanh chóng thì việc trả nợ cũng phải tương tự và đúng hẹn, đặc biệt là đầy đủ các khoản thuế phí, lãi suất. “Công ty có đầy đủ thông tin của người vay nên hãy thanh toán đúng hẹn”, bộ phận xét duyệt hồ sơ trả lời khi khách hàng hỏi về thủ tục trả nợ.  

Hiện nay, thị trường TP Hồ Chí Minh (bao gồm khu vực Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ) đang có sự hiện diện của hàng chục công ty cho vay công nghệ hoạt động như: Mosa, ATM Oline, Moneybank, Clickvay, Doctordong, Tima... Phần lớn các công ty này đều khẳng định họ đang quản lý hàng triệu người tham gia, khả năng được duyệt lên đến gần 100% số lượng đăng ký hợp lệ, đặc biệt thủ tục nhanh gọn và giải ngân nhanh nhất.

Anh L.P.H (30 tuổi, ngụ phường Dĩ An, TP Hồ Chí Minh) là tài xế xe công nghệ thường xuyên vay tín dụng công nghệ qua điện thoại. Anh cho biết, bản thân đã vay 2 lượt ở 2 app khác nhau, mỗi lần được giải ngân 6 triệu, thời hạn trả trong vòng 1-3 tháng. “Hồ sơ vay của tôi cũng rất đơn giản, chỉ cần điền họ tên, số điện thoại, căn cước công dân, tiếp đến là thông tin về công việc, số điện thoại nơi làm việc, người thân và cuối cùng là xác minh bằng ảnh chụp chân dung. Công ty tín dụng công nghệ sẽ xét duyệt và quyết định cho vay hay từ chối chỉ trong vòng 30 phút”, anh H. kể về thủ tục vay tín dụng công nghệ.

Với số tiền 6 triệu đồng, anh H. hoàn toàn có khả năng trả nợ cả gốc lẫn lãi trong vòng 3 tháng. Tuy lãi suất được thông báo là 17%/năm nhưng thực tế anh H. vay theo tháng và phải trả lên tới 20%/tháng. Từ 6 triệu, sau khi tất toán, anh H. phải trả 8,2 triệu đồng, bao gồm gốc 6 triệu, lãi 1,2 triệu cùng các khoản phí là 1 triệu. Hình thức này áp dụng cho mọi khoản vay và người vay bắt buộc phải trả, nếu không trả đúng hẹn thì sẽ bị đòi theo kiểu... tra tấn tinh thần.

“Tôi biết là lãi suất cao nhưng lúc bí bách vẫn phải vay để trang trải cuộc sống. Họ cho vay thuận lợi, không cần phải chứng minh hay gặp mặt, giải ngân tức thời khiến nhiều người tham gia vay. Nếu mình trả đúng hẹn và đủ lãi suất thì lần giải ngân sau sẽ được số tiền lớn hơn và thời gian lại càng nhanh hơn”, anh H. chia sẻ.

Là công nhân khu công nghiệp Sóng Thần (TP Hồ Chí Minh), anh N.V.T (33 tuổi, ngụ phường Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh) đăng ký dịch vay tín dụng công nghệ và được duyệt hồ sơ giải ngân 9 triệu. Theo thông tin bộ phận tín dụng thông báo, khoản vay của anh T. được duyệt lãi suất là 17%/năm, thời hạn 3 tháng, trả góp tính đều theo từng tháng. Một tháng sau, nhân viên đòi nợ của công ty gọi điện nhắc đến hạn trả nợ số tiền 4,1 triệu đồng. Anh T. tá hỏa tính lại thì phát hiện lãi suất phải trả là trên 17%/tháng. Công ty khẳng định đã tính đúng lãi suất 17%/năm như cam kết, nhưng số tiền thanh toán đội lên cao là do cộng phí, mà các khoản phí này đều đã được thông báo trên hợp đồng... do anh T. chưa đọc hết hợp đồng nên không nắm được.

“Tôi biết mình bị dính bẫy lãi suất nhưng không ngờ lại cao đến vậy. Họ trói mình trong hợp đồng và ràng buộc pháp lý về nợ xấu nên ai cũng lo ngại sau này sẽ không thể vay ở bất cứ đâu”, anh T. chia sẻ sau khi tất toán xong hoản nợ tín dụng công nghệ.

Đòi nợ kiểu “tín dụng đen”

Tâm lý biết lãi “cắt cổ” vẫn vay vì thủ tục nhanh hơn hẳn vay ngân hàng hay các tổ chức tín dụng khác, khiến cho hình thức vay tín dụng công nghệ trở thành mô hình được ưa chuộng hiện nay. Tuy nhiên, nếu không trả đúng hẹn hoặc có ý định “xù nợ” thì con nợ cũng bị tra tấn cho rệu rã tinh thần. Đó là trường hợp của chị T.H.L (28 tuổi, ngụ phường Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh). Chị L. vay tín dụng công nghệ 10 triệu đồng, hợp đồng trong vòng 3 tháng sẽ trả cả lãi và gốc là 15,2 triệu đồng.

Đến thời hạn trả nợ, chị L. chưa có tiền nên xin khất thêm một tháng nữa. Công ty đồng ý và yêu cầu chị L. xác nhận vào hồ sơ, cũng như ký vào hợp đồng mới. Chị L. làm theo các yêu cầu, đến ngày trả nợ, chị L. tất toán số tiền 15,2 triệu đồng nhưng phía công ty báo là chưa đủ, số tiền hiện tại là 19,3 triệu. Chị L. thắc mắc và được giải thích, chị bị phạt do trả không đúng hẹn, cộng với lãi phạt gấp đôi.

“Tôi không hiểu họ tính lãi phạt thế nào, cùng với các khoản phí được liệt kê mà hoa hết cả mắt. Họ nói tất cả đã có trong hợp đồng. Thú thực là hợp đồng quá dài và chữ lại nhỏ, tôi cũng không đọc hết”, chị L. kể rắc rối pháp lý khi vay tín dụng công nghệ.

Vì số tiền ngoài dự tính nên chị L. chưa thể lo đủ để trả. Lập tức, nhân viên đòi nợ của công ty liên tục gọi cho chị L. Ban đầu thì giải thích luật vay, nghĩa vụ trả nợ, sau đó là những lời cảnh cáo, hù dọa bằng “luật rừng”. Chị L. bị áp lực phải tắt đện thoại thì tại quán cà phê nơi chị L. làm việc, chủ quán nhận được cuộc gọi bêu riếu nhân viên, kèm theo những thông tin về nợ nần của chị L. Chỉ sau 3 ngày, chị L. bị tra tấn tinh thần đến mất ăn mất ngủ, buộc phải đi vay mượn để trả nợ.

“Tôi chỉ chậm trả nợ mấy ngày mà họ đưa hồ sơ của tôi lên danh sách đen, khiến tôi không thể vay tín dụng công nghệ ở các công ty khác. Nếu tôi muốn xóa dấu vết khoản nợ xấu này thì phải chờ qua 5 năm hoặc liên hệ với công ty để nộp một khoản đền bù”, chị L. buồn bã kể.

Những khoản vay dễ dàng và hết sức thuận tiện như vậy cũng kéo theo hệ lụy. Ngoài lãi suất cao, phương thức đòi nợ kiểu tra tấn tinh thần hoặc khủng bố người vay đang khiến nhiều người e ngại và cảm giác lo lắng. Rất nhiều khách hàng cho biết đã đau đớn phải trả các khoản phí, phạt... lãi suất lên đến hàng trăm phần trăm/năm, nhưng vẫn phải gồng gánh trả nợ, nếu không sẽ bị đòi nợ theo kiểu “tín dụng đen”.

Điển hình như trường hợp của bà L.M.H (ngụ phường Biên Hòa, Đồng Nai). Bà H. có con trai đang là sinh viên năm nhất, học tại một trường đại học ở TP Hồ Chí Minh. Gầy đây, bà H. nhận được những cuộc gọi lạ giới thiệu người của công ty cho vay công nghệ thông báo con trai bà đã vay của công ty số tiền 16 triệu đồng của 2 gói tín dụng. Kèm theo thông báo, họ gửi cho bà H. hợp đồng vay có đầy đủ thông tin của con trai. Bà H. toát mồ hôi khi biết số tiền con trai vay đã quá hạn hơn 6 tháng, hiện cả gốc và lãi là trên 80 triệu đồng.

Con trai bà H. cũng thừa nhận đã vay nợ để đầu tư tiền số nhưng bị lừa nên không còn khả năng trả nợ. “Tôi biết việc vay tín dụng mà vi phạm thì chắc chắn phiền phức, giờ phải cắn răng trả nợ nhưng tôi thắc mắc là tại sao số tiền vay tín dụng quá hạn đã lâu mà bây giờ công ty mới thông báo tới gia đình? Sau này tôi tìm hiểu và được biết, đó là chiêu kéo dài thời gian vi phạm nhằm “câu nhử, vỗ béo” người vay có lý lịch gia đình rõ ràng, cha mẹ có địa vị trong xã hội để tăng lãi phạt”, bà T. bật mí chiêu thức tinh vi trong mô hình vay tín dụng không thế chấp.

Ngoài những chiêu bài thu hồi nợ theo kiểu gây áp lực, tra tấn tinh thần, gọi điện cho người thân như trên. Để quản lý rủi ro trong quá trình cho vay - trả nợ, các công ty đã yêu cầu người vay cung cấp căn cước với đầy đủ thông tin đã được tích hợp, cùng với cung cấp nơi làm việc, đặc biệt, nếu khách hàng vay số tiền lớn thì sẽ phải cung cấp tài khoản iCloud (dịch vụ đám mây, cho phép lưu trữ, sao lưu và đồng bộ hóa dữ liệu như ảnh, video, danh bạ, ghi chú và tệp tài liệu trong điện thoại). Đây là một dạng thế chấp mới có khả năng kiểm soát và khống chế “con nợ” từ xa qua điện thoại.  

Cuối tháng 8/2025, Công an TP Đà Nẵng đã triệt phá đường dây cho vay nặng lãi có quy mô lớn. Chỉ trong vòng một năm, 2.598 người trên cả nước vay với 8.735 lượt vay, tổng số tiền giao dịch gần 44 tỷ đồng, thu lợi bất chính gần 9,6 tỷ đồng. Theo điều tra, đối tượng cho vay yêu cầu người vay đăng nhập tài khoản iCloud do chúng cung cấp vào iPhone, đồng thời cung cấp hình ảnh căn cước và giấy tờ cá nhân.

Tùy theo đời máy điện thoại iPhone mà các đối tượng cho các gói vay phù hợp từ 2 triệu đồng đến 13 triệu đồng, góp từ 100.000 đồng/ngày đến 430.000 đồng/ngày, thời gian góp từ 28 ngày đến 41 ngày, tương ứng lãi suất từ 235%/năm đến 608%/năm, cao gấp 11,7 đến 30,4 lần mức lãi cao nhất được phép trong giao dịch dân sự là 20%/năm.

Trường hợp người vay không trả tiền theo đúng hẹn, các đối tượng sẽ khóa tài khoản iCloud dẫn tới điện thoại iPhone của người vay sẽ không còn giá trị sử dụng nữa. Để tiếp cận người vay, các đối tượng sử dụng tài khoản iCloud bằng gmail, lập các tài khoản Facebook và tài khoản Zalo bằng các số điện thoại ảo, đăng bài lên mạng xã hội rao tin quảng cáo “cho vay nhanh - giải ngân liền tay”.

Sau khi thu thập đầy đủ thông tin, tài liệu về các đối tượng, phương thức hoạt động, công an TP Đà Nẵng đã đồng loạt khám xét các địa điểm hoạt động của nhóm đối tượng và triệu tập những người liên quan lên làm việc. Tại Cơ quan công an, các đối tượng khai nhận hành vi phạm tội của mình, trong đó 2 đối tượng Trần Đức Anh (29 tuổi, ngụ TP Hà Nội) và Trần Đức Nhân (24 tuổi, ngụ TP Hà Nội) cầm đầu và trực tiếp quản lý, điều hành hoạt động cho vay, giải ngân các gói vay, thu tiền hằng ngày.