Bẫy giết người của IS trong… cuốn kinh Koran

Tội ác không chỉ đến từ những loạt đạn đại bác, những tràng súng máy hay những vụ hành hình bằng cách chặt đầu theo luật Hồi giáo hà khắc Sharia, mà đến từ một trong những vật linh thiêng nhất đối với tín đồ đạo Hồi: Cuốn Kinh Koran.

Chỉ chưa đầy 9 tháng kể từ khi binh sĩ Iraq và lực lượng người Kurd dưới sự yểm trợ của không quân Mỹ chiếm lại thành phố Ramadi - và gần đây nhất là thành phố Fallujah từ tay các chiến binh thuộc tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng IS,  thì không ít người dân Ramadi, Fallujah lại phải tiếp tục hứng chịu những thương tật đau đớn.

Lần này, tội ác không đến từ những loạt đạn đại bác, những tràng súng máy hay những vụ hành hình bằng cách chặt đầu theo luật Hồi giáo hà khắc Sharia, mà đến từ một trong những vật linh thiêng nhất đối với tín đồ đạo Hồi: Cuốn Kinh Koran.

Một cuốn kinh Koran với chất nổ giấu bên trong.
Một cuốn kinh Koran với chất nổ giấu bên trong.

Mặc dù đã bị đẩy lùi khỏi thành phố Ramadi, nhưng một số tay súng IS cải trang trà trộn trong dân chúng vẫn tiếp tục tiến hành những hoạt động "thánh chiến" bằng cách vứt lại hàng trăm cuốn kinh Koran ở những bụi cây, thảm cỏ, lề đường, trong những nhà thờ Hồi giáo và trên bàn ăn, giường ngủ của những căn nhà tại các khu dân cư.

Ông Abu Musab al Zarqa, cư dân thành phố Ramadi kể với phóng viên của tờ Daily News: "Khi IS rút đi, vợ tôi nhìn thấy một cuốn kinh Koran nằm trên lề đường. Với tất cả lòng sùng kính, bà ấy nhặt nó lên, lau sạch bụi bám trên trang bìa rồi mở nó ra nhưng bất ngờ cuốn kinh phát nổ. Sức mạnh của vụ nổ không làm vợ tôi chết nhưng bà ấy bị nát cả hai bàn tay".

Rahmatullah, người có đứa con trai thiệt mạng vì kinh Koran kể tiếp: "IS khoét ở giữa cuốn kinh một cái lỗ rồi nhồi thuốc nổ và kíp nổ vào. Lúc con tôi mở cuốn kinh ra, dây bẫy giật đứt chốt hãm, đập vào kíp nổ. Do con tôi để cuốn kinh gần sát mặt nên nó chết thảm".

Theo Đại tá Steve Warren, thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ, hiện điều hành các hoạt động của không quân Mỹ ở Iraq thì IS đang thực hiện một chiến thuật giết người mới - không những ở thành phố ở Ramadi mà cả ở thành phố Fallujah, nơi vừa được quân đội Iraq giải phóng.

Đó là gài chất nổ vào kinh Koran rồi đặt nó ở những chỗ dễ nhìn thấy nhất. Đại tá Steve Warren nói: "Mục tiêu của IS nhắm vào tất cả những người theo đạo Hồi không theo ý thức hệ của Nhà nước Hồi giáo tự xưng, kể cả dân thường lẫn binh sĩ Iraq. Đã có nhiều thương vong xảy ra khi người ta thu nhặt những bộ kinh này".

Là cuốn sách có ảnh hưởng vô cùng mạnh mẽ với cộng đồng người theo đạo Hồi trên thế giới, kinh Koran (Qur'an theo tiếng Arab) là sự ghi chép chính xác những lời dạy của đức Allah (thượng đế tối cao). Chính vì vậy, bất cứ sự phỉ báng hoặc có những hành vi xúc phạm đối với cuốn kinh này như xé rách, ngồi lên kinh, đặt nó ở những nơi "ô uế" như nhà tắm…, đều bị Hồi giáo xem là kẻ thù.

Với tổng cộng 114 chương gồm 6.616 câu văn vần, về mặt tâm linh, người Hồi giáo tôn kính kinh Koran hơn tất cả mọi cuốn sách và mọi thứ vật chất khác. Khi đọc kinh, họ không được ngáp hay biểu lộ thái độ mệt mỏi, không được học và đọc kinh Koran trên máy tính hay điện thoại di động. Trước khi đọc kinh, phải vệ sinh thân thể và tay chân sạch sẽ. Phụ nữ đang trong thời kỳ kinh nguyệt được khuyến cáo không nên đọc kinh. Việc đưa ngón tay lên miệng thấm nước bọt để dễ lật các trang kinh bị coi là có tội…

Những cuốn kinh Koran có chất nổ vứt bừa bãi nhằm gây thương vong cho những ai nhặt nó lên.
Những cuốn kinh Koran có chất nổ vứt bừa bãi nhằm gây thương vong cho những ai nhặt nó lên.

Vẫn theo Đại tá Steve Warren, IS luôn tuyên truyền rằng chúng là những tín đồ Hồi giáo thuần khiết nhưng việc đặt chất nổ vào kinh Koran để giết người đã chứng tỏ chúng chỉ là những kẻ khủng bố vô luân. Hơn nữa, chúng còn phỉ báng đạo Hồi bằng cách đặt ra một cuộc thi, rằng bất cứ chiến binh nào học thuộc lòng kinh Koran thì phần thưởng sẽ là một cô gái người Yazidi cho người thắng cuộc làm nô lệ tình dục.

Trước đó, vào tháng 6-2015, sau khi quét sạch các phần tử của nhóm khủng bố Nhà nước hồi giáo tự xưng IS ở phía đông tỉnh Diyala, Iraq, lực lượng an ninh Iraq cũng đã tìm thấy hàng trăm cuốn kinh Koran có chất nổ do chúng để lại.

Theo nhận định của các chuyên gia quân sự Mỹ, đây là một trong những bước mà IS thực hiện để khẳng định sự tồn tại của chúng ở Iraq, cũng như gây hoang mang trong dân chúng, dẫn đến sự thờ ơ, xem thường kinh Koran khi họ thấy nó bị vứt bỏ lăn lóc ngoài đường vì họ không thể biết có bom ở bên trong hay không.

Đây không phải là lần đầu tiên IS tiến hành khủng bố bằng cách sử dụng kinh Koran, mà ngay từ tháng 5-2013, Asif Hanif, 21 tuổi, đã đánh bom tự sát bên ngoài nhà hàng Mike's Place, thủ đô Tel Aviv, Israel khiến 3 người Do Thái thiệt mạng và 55 người khác bị thương. Cùng thực hiện vụ khủng bố này còn có Omar Sharif, 27 tuổi, nhưng quả bom của y mang theo, giấu trong kinh Koran đã không nổ.

Cũng tháng 10 năm này, tại Afghanistan, thống đốc tỉnh Logar là ông Arsalah Jamal bị giết vào ngày đầu tiên của lễ Eid al-Adha khi ông đang phát biểu tại một thánh đường Hồi giáo ở quận Pul-e-Alam. Kẻ đánh bom tự sát đã cài thuốc nổ bên trong một cuốn kinh Koran rồi bước vào thánh đường như một tín đồ đi dự lễ.

Và không chỉ gài chất nổ vào kinh Koran, IS còn đặt chất nổ bên trong các tủ lạnh tại những ngôi nhà mà trước đây chúng đã dùng làm nơi đóng quân. Gia đình ông Mullah Mohammad có 6 người thì 5 người thiệt mạng vì cái bẫy này.

Nhiều can xăng, dầu đã bị gài chất nổ được quân đội Iraq thu gom.
Nhiều can xăng, dầu đã bị gài chất nổ được quân đội Iraq thu gom.

Con trai ông, người sống sót duy nhất kể lại: "Sau khi IS rút đi, cả nhà tôi bắt tay vào dọn dẹp các phòng. Lúc cha tôi mở tủ lạnh ra thì mẹ tôi, anh tôi và 2 đứa em gái cũng đang đứng quanh đó. Quả bom giấu trong tủ lạnh phát nổ, giết chết tất cả. Tôi khi ấy đang ở ngoài sân nên thoát chết".

Theo một sĩ quan quân đội Iraq ở Fallujah, sau cái chết của gia đình ông Mullah Mohammad, các binh sĩ được lệnh  tiến hành kiểm tra và đã phát hiện 76 chiếc tủ lạnh trong 62 ngôi nhà đều bị IS đặt chất nổ - trong đó một nhà hàng có 6 tủ lạnh thì cả 6 cái đều có chất nổ.

Ngoài việc gài chất nổ vào kinh Koran, trong tủ lạnh, trước khi tháo chạy khỏi Ramadi và Fallujah, các tay súng IS còn tạo ra những cái bẫy giết người khác.

Qasim, một sĩ quan an ninh Iraq cho biết: "Trong suốt thời gian IS nắm quyền kiểm soát Fallujah, xăng dầu chỉ được cấp phát một cách nhỏ giọt cho thường dân vì IS sợ họ dùng xe hơi bỏ trốn". Thế nên, trước khi tháo chạy khỏi Fallujah, các tay súng IS đã để rải rác ở những nhà kho, những vị trí mà chúng đóng quân, mỗi nơi một vài can đựng đầy xăng, dầu. Tất cả những chiếc can này đều đã được cài đặt chất nổ.

Sĩ quan Qasim nói tiếp: "Khi người dân mang những can xăng, dầu ấy về nhà, mở nắp ra để đổ vào xe thì nó phát nổ. Lượng chất nổ chỉ vừa đủ để xé rách lớp vỏ nhựa của chiếc can nhưng nó khiến xăng, dầu bốc cháy, tạo ra một quả cầu lửa, gây ra khá nhiều thương vong cho dân thường".

Nhằm giảm thiểu những thiệt hại gây ra bởi những hành vi khủng bố của IS, quân đội Iraq đã yêu cầu người dân ở hai thành phố Ramadi, Fallujah "không nhặt những cuốn kinh Koran nếu thấy nó bị vứt bỏ ở những nơi công cộng, không tự ý mở tủ lạnh tại những ngôi nhà mà trước đó đã từng là nơi ở của các tay súng IS. Không lấy những can xăng, dầu do IS bỏ lại" để quân đội có thời gian vô hiệu hóa những cái bẫy giết người này.

Ramadi là thủ phủ của tỉnh Albar, nằm cách thủ đô Baghdad, Iraq 110km. Nơi đây đã bị IS chiếm đóng từ tháng 5-2015. Đến ngày 23-12-2015, quân đội Iraq và liên minh người Kurd với sự yểm trợ của không quân Mỹ, đã chiếm lại thành phố này. Còn thành phố Fallujah, nằm cách thủ đô Baghdad khoảng 65km về phía tây - là thành phố đầu tiên ở Iraq rơi vào tay IS từ tháng 1-2014.

Đến ngày 26-6-2016, sau hơn 1 tháng giao tranh khốc liệt, quân đội Iraq và lực lượng dân quân người Shitte được sự yểm trợ của không quân Mỹ, đã quét sạch những tay súng IS ra khỏi Fallujah. Hiện tại, IS vẫn còn kiểm soát một vùng lãnh thổ khá lớn ở phía bắc và phía tây Iraq, trong đó có thành phố lớn thứ nhì Iraq là Mosul.

Cao Trí (theo Daily News)

Các tin khác

Những ác nhân mang danh “cha - mẹ”!

Những ác nhân mang danh “cha - mẹ”!

Đối với hầu hết các bậc cha mẹ, trẻ em là hạnh phúc của gia đình, là tương lai của xã hội nên cần dành tình yêu thương, che chở, chăm sóc, dạy dỗ tốt nhất. Tuy nhiên, vẫn còn những trường hợp lại xem thành viên nhỏ là gánh nặng, gây cản trở công việc làm ăn nên cứ mỗi khi gặp phải những vấp váp trong cuộc sống là trút những trận đòn roi, thậm chí dùng nhục hình lên cơ thể các cháu để xả giận.

Đào vàng online, vỡ mộng giấc mơ làm giàu xuyên biên giới

Đào vàng online, vỡ mộng giấc mơ làm giàu xuyên biên giới

“Đào vàng ảo, nhận vàng thật” là những lời mời gọi béo bở thu hút đông đảo thợ đào khắp nơi tìm về các “mỏ vàng” xuyên biên giới, nuôi dưỡng giấc mơ giàu sang. Thế nhưng, vàng đâu không thấy, chỉ thấy “vàng mắt” vì rơi vào bẫy lừa đảo…

Kẻ mạo danh và tấn bi kịch của niềm tin

Kẻ mạo danh và tấn bi kịch của niềm tin

Một người bán thịt nặng gần 100kg, gần như không biết tiếng Pháp, lại có thể khiến một người mẹ quý tộc tin rằng đó là đứa con trai thanh lịch của mình. Cuộc nhận mặt kỳ lạ tại Paris năm 1867 không chỉ mở đầu cho một trong những vụ mạo danh chấn động nhất lịch sử tư pháp Anh, mà còn phơi bày một nghịch lý tàn nhẫn: Đôi khi con người ta thèm khát một lời nói dối dễ tin hơn là chấp nhận một sự thật đã biến mất. Vụ việc vì thế không còn dừng lại ở một màn lừa đảo cá nhân mà trở thành điểm tụ của những bất mãn xã hội âm ỉ trong lòng nước Anh thời nữ hoàng Victoria.

Chiêu lừa tinh vi từ những “suất nội bộ giá rẻ”

Chiêu lừa tinh vi từ những “suất nội bộ giá rẻ”

Những lời chào mời “suất nội bộ giá rẻ” đang lan tràn trên mạng xã hội, được dàn dựng bằng kịch bản ngày càng tinh vi từ fanpage giả, giao dịch ảo đến giấy tờ giả, biến niềm tin của người mua thành công cụ để chiếm đoạt tài sản. Không ít nạn nhân chỉ nhận ra mình sập bẫy khi đã mất hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng và rơi vào vòng xoáy tranh chấp pháp lý kéo dài.

Bí hiểm người mẹ Mỹ khủng bố tin nhắn con gái

Bí hiểm người mẹ Mỹ khủng bố tin nhắn con gái

Một nữ sinh trung học ở Mỹ liên tục nhận được tin nhắn từ số điện thoại lạ khủng bố tinh thần, xúi giục tự tử trong hơn một năm, cho đến khi cảnh sát vào cuộc, phát hiện người gửi không phải ai khác, mà chính là mẹ cô?!

Israel thông qua dự luật tử hình đối với tội danh khủng bố

Israel thông qua dự luật tử hình đối với tội danh khủng bố

Quốc hội Israel (Knesset) vừa thông qua một trong những dự luật gây tranh cãi nhất thời gian gần đây: áp dụng án tử hình đối với tội giết người do khủng bố. Văn bản này tập trung vào các vụ án được xét xử bởi Tòa án quân sự ở Bờ Tây sông Jordan, đồng nghĩa với việc đối tượng chịu tác động chủ yếu là người Palestine, dù văn bản luật không trực tiếp đề cập đến quốc tịch hay nguồn gốc sắc tộc của bị cáo. Bài viết phân tích những khía cạnh pháp lý và tác động an ninh xung quanh dự luật này.

Bên trong những “nhà máy lừa đảo” xuyên quốc gia

Bên trong những “nhà máy lừa đảo” xuyên quốc gia

Ẩn sau những vụ lừa đảo trực tuyến liên tục gia tăng thời gian qua là một thực tế ít được nhìn thấy: hàng chục nghìn người bị dụ dỗ, cưỡng ép hoặc mua bán để làm việc trong những trung tâm lừa đảo. Đây không đơn thuần là những tụ điểm tội phạm nhỏ lẻ, mà đã tiến hóa thành một hệ thống vận hành khép kín, nơi ranh giới giữa thủ phạm và nạn nhân mỏng manh đến mức đáng sợ. Khi tội phạm công nghệ cao được tổ chức hóa theo quy mô tập đoàn, các quốc gia đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng kép: an ninh mạng và buôn bán người.

Cẩn trọng bẫy vàng giá rẻ trên mạng xã hội

Cẩn trọng bẫy vàng giá rẻ trên mạng xã hội

Giá vàng biến động mạnh không chỉ làm nóng thị trường mà còn kéo theo làn sóng lừa đảo trên mạng xã hội. Từ những tài khoản ảo rao bán “giá hời” đến fanpage “tích xanh” giả mạo thương hiệu lớn, hàng loạt cái bẫy được giăng ra nhằm đánh vào tâm lý muốn mua nhanh, mua rẻ của khách hàng, khiến không ít người lâm vào cảnh tiền thì mất mà vàng thì chẳng nhìn thấy đâu.

Khi AI thành công cụ của tội phạm có tổ chức

Khi AI thành công cụ của tội phạm có tổ chức

Chúng không cần phá khóa, cũng không cần đột nhập máy chủ. Điều chúng cần đơn giản hơn nhiều: khiến bạn tin. Tin vào khuôn mặt người đồng nghiệp quen thuộc trên màn hình, tin vào giọng nói của “sếp” trong điện thoại, tin rằng mọi thứ vẫn đang vận hành đúng quy trình. Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), điểm yếu lớn nhất của hệ thống an ninh không còn nằm ở công nghệ, mà nằm ở nhận thức con người.

Giải mã vụ mất tích bí ẩn suốt 66 năm

Giải mã vụ mất tích bí ẩn suốt 66 năm

Một gia đình ở Mỹ rời nhà đi hái cây Giáng sinh rồi biến mất không dấu vết suốt 66 năm, cho đến khi chiếc xe của họ được kéo lên từ đáy sông, cùng câu trả lời mà cả một thế hệ đã chờ đợi.

Bóc gỡ đường dây giả danh cán bộ cấp cao để lừa đảo

Bóc gỡ đường dây giả danh cán bộ cấp cao để lừa đảo

Đối tượng sinh năm 1992 nhưng tạo dựng được vỏ bọc hoàn hảo trong vai “cán bộ Tổng cục 2, Bộ Quốc phòng” hoặc “Phó Vụ trưởng Ban Nội chính Trung ương, có bố là trung tướng quân đội” để tiếp cận lãnh đạo nhiều đơn vị ở tỉnh Bắc Ninh, thu thập thông tin liên quan đến công tác nhân sự của tỉnh, các chương trình, dự án trên địa bàn tỉnh, sau đó nhận xin việc, chạy dự án cho các cá nhân, công ty có nhu cầu tìm kiếm việc làm, đối tác kinh doanh hoặc huy động vốn đầu tư vào dự án rồi chiếm đoạt tài sản. Đặc biệt, trong đường dây còn có nhiều đối tượng giả danh cán bộ Cục Quản lý vốn, Bộ Tài chính; Thiếu tướng, cán bộ của Tổng cục 2, Bộ Quốc phòng..., có quan hệ mật thiết với các lãnh đạo, có thể xin được dự án đầu tư xây dựng. Bằng sự kiên trì, tỉ mỉ, tinh thông nghiệp vụ, cán bộ, chiến sĩ Phòng Cảnh sát hình sự, Công an tỉnh Bắc Ninh đã bóc gỡ đường dây lừa đảo trên, bắt giữ 5 đối tượng, thu nhiều tang vật liên quan đến việc phạm tội của chúng.

Ngăn chặn thuốc lá lậu - cần biện pháp từ gốc rễ

Ngăn chặn thuốc lá lậu - cần biện pháp từ gốc rễ

Thời gian qua, dù lực lượng chức năng rất quyết liệt vào cuộc nhằm ngăn chặn triệt để hành vi buôn lậu thuốc lá, song với những thủ đoạn ngày càng tinh vi, các đối tượng buôn lậu vẫn tìm mọi cách, lợi dụng các kẽ hở để đưa mặt hàng này vào tiêu thụ trong thị trường nội địa vì mức siêu lợi nhuận. Điều này không chỉ gây thất thu ngân sách nhà nước mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và trật tự an toàn xã hội.

Jonathan Wild: Ông trùm tội phạm đội lốt người thực thi công lý

Jonathan Wild: Ông trùm tội phạm đội lốt người thực thi công lý

Đầu thế kỷ XVIII, London từng tin rằng Jonathan Wild (1683-1725) là người giúp lập lại trật tự trong một thành phố đầy rẫy trộm cắp. Nhưng điều lịch sử sau này phơi bày lại hoàn toàn ngược lại: người đàn ông được tôn vinh là “Tổng Tư lệnh chống trộm” ấy thực chất lại là kẻ tổ chức và điều hành một trong những mạng lưới tội phạm tinh vi có tổ chức đầu tiên trong lịch sử nước Anh - mô hình mà nhiều nhà nghiên cứu coi là tiền thân của mafia hiện đại.

Vụ án không có thi thể, không có hung thủ, không có sự thật

Vụ án không có thi thể, không có hung thủ, không có sự thật

Tháng 11/1938, Percy Waddington bước vào đồn cảnh sát Halifax với chiếc áo khoác bị rách toạc và lời khai run rẩy: ông vừa bị một kẻ lạ mặt dùng dao tấn công giữa phố. Các điều tra viên lắng nghe, ghi chép rồi bắt đầu đặt câu hỏi. Mười hai giờ sau, trong phòng thẩm vấn của cảnh sát, khi các câu hỏi đi vào chi tiết - vị trí, khoảng cách, hướng tấn công, Percy Waddington không còn giữ được câu chuyện của mình. Ông đổ sụp và thú nhận: vết rạch trên áo là do chính ông tạo ra. Đó là khoảnh khắc cả một cơn ác mộng kéo dài ba tuần của thị trấn Halifax bắt đầu sụp đổ. Nhưng để hiểu vì sao hàng nghìn người dân bình thường lại có thể bị cuốn vào một cơn loạn thần tập thể đến vậy, phải quay ngược thời gian về những ngày đen tối trước đó.

Bẫy lừa khi vay tiền qua app trên mạng xã hội

Bẫy lừa khi vay tiền qua app trên mạng xã hội

Gần đây thủ đoạn lừa đảo vay tiền nhanh không cần thế chấp qua app “đen” diễn biến phức tạp, bọn lừa đảo giăng sẵn bẫy yêu cầu người vay tải app về điện thoại theo đường link mà chúng cung cấp rồi giở trò, rằng người vay đã thao tác sai nên muốn nhận được tiền ngay phải nộp một số tiền nhất định... Do lơ là cảnh giác, hơn nữa lại trong tình huống cấp bách, người vay nhắm mắt làm theo và đến khi các đối tượng lừa đảo đánh sập trang thì mới biết mình đã bị lừa.

Phá án nhờ dữ liệu số

Phá án nhờ dữ liệu số

Một loạt vụ giết người trên bãi biển Gilgo ở Mỹ chỉ được giải mã khi dữ liệu số và DNA phả hệ lần đầu tiên hợp nhất những hồ sơ rời rạc nhiều thập kỷ thành một bản đồ tội ác thống nhất.

FBI: Tin tặc dùng Telegram phát tán mã độc

FBI: Tin tặc dùng Telegram phát tán mã độc

Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) vừa phát đi cảnh báo về làn sóng tấn công mạng gia tăng, trong đó các nhóm tin tặc bị phát hiện lợi dụng ứng dụng Telegram để phát tán mã độc trên diện rộng.

Cái kết đắng của những chủ trang hàng triệu theo dõi

Cái kết đắng của những chủ trang hàng triệu theo dõi

Chỉ một bài đăng trên fanpage đông người theo dõi có thể khiến một doanh nghiệp lao đao sau vài giờ. “review” không còn đơn thuần là chia sẻ trải nghiệm mà đã trở thành công cụ gây sức ép, thậm chí trục lợi, và rất dễ vi phạm pháp luật khi kẻ review sử dụng chính bài viết của mình để làm phương tiện tống tiền.

Khi “tấm lưới” chống rửa tiền trở thành bản đồ cho tội phạm

Khi “tấm lưới” chống rửa tiền trở thành bản đồ cho tội phạm

Trong khi các ngân hàng và cơ quan tài chính toàn cầu liên tục siết chặt những “tấm lưới” chống rửa tiền bằng trí tuệ nhân tạo (AI) và các thuật toán phân tích dữ liệu, một thực tế đang dần lộ rõ: các tổ chức tội phạm không chỉ tìm cách né tránh hệ thống, mà ngày càng học cách vận hành ngay bên trong hệ thống đó. Cuộc chiến chống rửa tiền vì thế không chỉ là cuộc đấu công nghệ. Ở tầng sâu hơn, đó là cuộc đấu về khả năng hiểu đối phương: hệ thống hiểu tội phạm đến đâu, khi tội phạm đang nghiên cứu hệ thống ngày càng kỹ hơn.