​

LTS: Trong làn sóng của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự bùng nổ mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu không còn chỉ là nguồn tài nguyên hỗ trợ mà đã trở thành tài nguyên chiến lược quốc gia - “hạ tầng mềm” của mọi hạ tầng, “dòng máu” nuôi dưỡng nền kinh tế số. Quốc gia nào làm chủ được dữ liệu, bảo đảm vững chắc an ninh dữ liệu, quốc gia đó sẽ nắm giữ lợi thế cạnh tranh và chủ động định hình tương lai phát triển.

Tại Việt Nam, kinh tế số đang khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng quan trọng, chiếm khoảng 14,02% GDP vào năm 2025 (tương đương hơn 72 tỷ USD). Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số một cách bền vững, một câu hỏi mang tính căn cốt được đặt ra: Niềm tin số sẽ được xây dựng trên nền tảng nào? Câu trả lời nằm ở một trụ cột then chốt: An ninh dữ liệu.

Bởi lẽ, không có an ninh dữ liệu thì không thể có minh bạch; không có minh bạch thì không thể có niềm tin; và thiếu niềm tin, tăng trưởng bền vững chỉ là mục tiêu xa vời.

Báo Công an nhân dân trân trọng giới thiệu tới bạn đọc loạt bài: “An ninh dữ liệu - nền tảng của niềm tin, động lực của phát triển.”

Khi hệ thống dữ liệu quốc gia từng bước hoàn thiện, đặc biệt là cơ sở dữ liệu dân cư và định danh điện tử, môi trường an ninh dữ liệu đang tạo ra những chuyển biến mang tính cấu trúc đối với khu vực doanh nghiệp. Từ góc nhìn của doanh nghiệp và chuyên gia, có thể thấy rõ một mối liên hệ xuyên suốt: An ninh dữ liệu càng vững chắc, chi phí xã hội càng được cắt giảm, niềm tin thị trường càng được củng cố, qua đó mở rộng dư địa cho đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Một trong những thay đổi rõ nét nhất mà cộng đồng doanh nghiệp cảm nhận được trong thời gian gần đây là sự chuyển dịch từ mô hình “quản lý hồ sơ” sang “quản lý dữ liệu”. Nếu trước đây, mỗi thủ tục hành chính gần như là một “lát cắt độc lập”, yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại nhiều lần cùng một thông tin, thì nay, với việc kết nối và khai thác dữ liệu, nhiều khâu đã được giản lược đáng kể.

Đại diện một doanh nghiệp logistics hoạt động tại khu vực Hải Phòng cho biết, trước đây mỗi lô hàng xuất nhập khẩu phải trải qua nhiều bước xác minh thủ công. Hồ sơ doanh nghiệp, thông tin người đại diện, giấy tờ liên quan đều phải nộp lại và đối chiếu nhiều lần. Có những thời điểm cao điểm, việc hoàn thiện hồ sơ có thể kéo dài 2-3 ngày, thậm chí lâu hơn nếu phát sinh sai sót. Điều đó không chỉ làm chậm tiến độ giao hàng mà còn kéo theo chi phí lưu kho, lưu bãi rất lớn.

Sự thay đổi bắt đầu rõ rệt khi các hệ thống dữ liệu được kết nối, đặc biệt là việc khai thác cơ sở dữ liệu dân cư và định danh điện tử. Thông tin doanh nghiệp và cá nhân được xác thực nhanh chóng, giảm bớt các khâu trung gian. Nhiều thủ tục trước đây mất vài ngày nay chỉ còn tính bằng giờ.

Trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, tác động này còn sâu sắc hơn. Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) và Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank) là những đơn vị tiên phong triển khai eKYC (định danh điện tử). Trước đây, việc xác minh khách hàng có thể mất 1-2 ngày với nhiều bước đối chiếu thủ công, nhưng nay nhiều giao dịch được thực hiện trong vài phút. Điều này không chỉ nâng cao trải nghiệm khách hàng mà còn giúp ngân hàng tiết giảm đáng kể chi phí vận hành.

Ở lĩnh vực thương mại điện tử, các nền tảng như Shopee, Tiki hay Lazada cũng ghi nhận hiệu quả rõ rệt khi áp dụng các giải pháp xác thực dữ liệu. Tình trạng đơn hàng ảo, gian lận thông tin giảm đáng kể, giúp tối ưu chuỗi vận hành và giảm chi phí hoàn trả.

Không chỉ các lĩnh vực dịch vụ, ngay cả doanh nghiệp sản xuất cũng đang hưởng lợi từ môi trường dữ liệu minh bạch hơn. Tại Tổng công ty May 10, việc số hóa hồ sơ lao động và tích hợp dữ liệu với các hệ thống quản lý đã giúp doanh nghiệp giảm đáng kể thời gian xử lý thủ tục nhân sự, bảo hiểm và tiền lương. Trước đây, mỗi đợt rà soát hồ sơ có thể mất nhiều ngày, nay chỉ cần vài giờ với dữ liệu đã được chuẩn hóa.

Tương tự, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khi triển khai các dịch vụ điện trực tuyến dựa trên dữ liệu khách hàng đồng bộ đã giúp rút ngắn thời gian tiếp nhận, xử lý yêu cầu. Doanh nghiệp không còn phải nộp nhiều loại giấy tờ như trước, trong khi cơ quan cung cấp dịch vụ cũng giảm được áp lực xử lý thủ công.

Những thay đổi này cho thấy, cải cách thủ tục hành chính khi gắn với dữ liệu không chỉ dừng lại ở việc “làm nhanh hơn”, mà quan trọng hơn là “làm đúng ngay từ đầu”. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và xác thực, rủi ro sai sót giảm xuống, quy trình vận hành trở nên ổn định hơn.

TS. Nguyễn Trí Hiếu, Viện trưởng Viện nghiên cứu và phát triển thị trường tài chính và bất động sản Toàn cầu nhận định rằng minh bạch dữ liệu là yếu tố then chốt giúp giảm chi phí giao dịch và rủi ro tín dụng. “Trong môi trường dữ liệu chưa được chuẩn hóa, chi phí lớn nhất của doanh nghiệp là chi phí xác minh và phòng ngừa rủi ro. Khi dữ liệu đã minh bạch, chi phí này giảm đi đáng kể, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động”, ông phân tích.

Ở góc độ thể chế, TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho rằng, cải cách gắn với dữ liệu là một bước chuyển mang tính nền tảng. “Nếu chỉ đơn thuần số hóa thủ tục mà không thay đổi cách quản lý dữ liệu thì hiệu quả sẽ rất hạn chế. Điều quan trọng là phải xây dựng được hệ thống dữ liệu đồng bộ, minh bạch và có khả năng chia sẻ, từ đó tạo ra lợi ích kinh tế thực”, chuyên gia này nhấn mạnh.

Đáng chú ý, khi dữ liệu trở thành “nguồn đầu vào” của các quyết định quản lý thì chất lượng dữ liệu sẽ quyết định chất lượng điều hành. Một hệ thống dữ liệu thiếu đồng bộ không chỉ làm tăng chi phí cho doanh nghiệp mà còn làm méo mó các tín hiệu thị trường. Ngược lại, dữ liệu minh bạch giúp giảm bất đối xứng thông tin, một trong những nguyên nhân lớn gây ra lãng phí và rủi ro trong nền kinh tế. Đây chính là giá trị cốt lõi mà môi trường an ninh dữ liệu mang lại, vượt xa phạm vi của cải cách hành chính thông thường.

Nếu cải cách thủ tục giúp giảm chi phí thì an ninh dữ liệu lại đóng vai trò quyết định trong việc củng cố niềm tin, yếu tố nền tảng của mọi hoạt động đầu tư và kinh doanh.

Trong nền kinh tế số, niềm tin không còn chỉ dựa vào các cam kết hay uy tín truyền thống mà ngày càng gắn chặt với độ tin cậy của dữ liệu. Một hệ thống dữ liệu an toàn, minh bạch sẽ giúp các giao dịch diễn ra trơn tru, giảm thiểu rủi ro và tạo cảm giác an tâm cho doanh nghiệp cũng như nhà đầu tư.

Đại diện Tập đoàn FPT cho biết, trong các dự án chuyển đổi số, yếu tố mà doanh nghiệp quan tâm hàng đầu không chỉ là công nghệ mà là khả năng bảo đảm an toàn dữ liệu. “Nếu dữ liệu không được bảo vệ tốt, chỉ một sự cố cũng có thể gây ra thiệt hại rất lớn, không chỉ về tài chính mà còn về uy tín”, đại diện doanh nghiệp này chia sẻ.

Ở góc độ đầu tư, nhiều báo cáo và phản ánh trên các kênh báo chí kinh tế cho thấy, môi trường kinh doanh minh bạch, thủ tục đơn giản và dữ liệu đáng tin cậy là những yếu tố quan trọng giúp Việt Nam duy trì sức hấp dẫn đối với dòng vốn FDI.

PGS.TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhấn mạnh rằng, nền kinh tế số không thể phát triển nếu thiếu một nền tảng dữ liệu đáng tin cậy. “Dữ liệu là tài nguyên mới, nhưng nếu không được bảo vệ và quản lý tốt, nó không tạo ra giá trị mà còn có thể trở thành rủi ro. An ninh dữ liệu vì thế là điều kiện tiên quyết để bảo đảm tăng trưởng thực chất”, ông nhận định.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp lớn tại Việt Nam đã coi an ninh dữ liệu là một phần trong chiến lược phát triển. Tập đoàn Vingroup khi triển khai các nền tảng số trong lĩnh vực bán lẻ, y tế, giáo dục đều đặt yêu cầu rất cao về bảo mật và quản trị dữ liệu. Điều này không chỉ nhằm bảo vệ hệ thống nội bộ mà còn để duy trì niềm tin của khách hàng và đối tác.

Trong lĩnh vực hàng không, Vietnam Airlines cũng từng nhấn mạnh vai trò của an toàn dữ liệu trong hệ thống đặt vé, quản lý khách hàng. Chỉ cần một sự cố rò rỉ dữ liệu cũng có thể ảnh hưởng đến hàng triệu khách hàng và gây tổn thất lớn về uy tín.

Ở khối doanh nghiệp vừa và nhỏ, dù nguồn lực hạn chế, nhưng nhận thức về an ninh dữ liệu cũng đang thay đổi rõ rệt. Nhiều doanh nghiệp công nghệ khởi nghiệp (startup) đã chủ động đầu tư vào các giải pháp bảo mật ngay từ đầu, coi đây là điều kiện để tham gia thị trường quốc tế.

Ở tầm vĩ mô, mối quan hệ giữa an ninh dữ liệu và tăng trưởng có thể nhìn nhận qua một chuỗi logic: Dữ liệu minh bạch giúp giảm chi phí giao dịch - chi phí giảm giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn - hiệu quả được nâng lên tạo ra niềm tin - niềm tin thúc đẩy đầu tư và đầu tư là động lực trực tiếp của tăng trưởng.

TS. Nguyễn Đình Cung từng lưu ý rằng, một nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh và bền vững phải dựa trên nền tảng thể chế minh bạch. Trong bối cảnh số hóa, minh bạch dữ liệu chính là biểu hiện cụ thể nhất của thể chế đó. Vai trò của việc bảo đảm an ninh dữ liệu vì thế không chỉ dừng lại ở phạm vi kỹ thuật hay quản lý, mà mang ý nghĩa kinh tế sâu sắc. Đó là việc tạo dựng một môi trường mà trong đó các giao dịch được bảo vệ, thông tin được xác thực và rủi ro được kiểm soát.

Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy Công an Trung ương, Bộ trưởng Bộ Công an:

Quá trình chuyển đổi toàn diện từ thủ công sang hiện đại, đưa hàm lượng khoa học công nghệ, tích hợp các công nghệ số vào tất cả các hoạt động của hệ thống chính trị và đời sống xã hội đang diễn ra mạnh mẽ. Trong quá trình này, mọi hoạt động diễn ra phải liền mạch, thông suốt và minh bạch, trong đó đồng bộ với nền tảng dữ liệu là yếu tố then chốt để chuyển đổi số thành công… Trước mắt phải có những sản phẩm nội địa và mạnh dạn sử dụng các sản phẩm công nghệ do các doanh nghiệp trong nước tự chủ sản xuất và cung cấp, từ đó thúc đẩy hình thành các doanh nghiệp nội địa đủ mạnh làm trụ cột. Có như vậy mới thực hiện được tự chủ chiến lược để đảm bảo an ninh an toàn...

Những chuyển biến trong cải cách thủ tục hành chính gắn với dữ liệu, cùng với việc từng bước hoàn thiện hệ thống an ninh dữ liệu, đang tạo ra một nền tảng mới cho hoạt động của doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế. Từ việc giảm chi phí giao dịch, nâng cao hiệu quả vận hành đến việc củng cố niềm tin thị trường, có thể thấy rõ vai trò trung tâm của dữ liệu và an ninh dữ liệu trong giai đoạn phát triển hiện nay.

Dữ liệu không chỉ là công cụ quản lý, mà đã trở thành tài nguyên chiến lược. Bảo đảm an ninh dữ liệu không chỉ là bảo vệ hệ thống, mà là bảo vệ môi trường đầu tư, bảo vệ sự ổn định của nền kinh tế và tạo dựng nền tảng cho tăng trưởng nhanh, bền vững. Và trong mối quan hệ xuyên suốt “An ninh - Niềm tin - Đầu tư - Tăng trưởng”, an ninh dữ liệu chính là điểm khởi đầu, đồng thời cũng là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển trong kỷ nguyên số.