Phóng viên: Thưa Thiếu tướng, nhìn lại chặng đường 65 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, đâu là dấu ấn mà ông cho rằng thể hiện rõ nhất bản lĩnh, sự trưởng thành và những đóng góp của lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH đối với đất nước? Có khoảnh khắc hay câu chuyện nào về cán bộ, chiến sĩ mà ông đặc biệt nhớ và tự hào?
Thiếu tướng Dương Đức Hải: Ngày 4/10/1961, lực lượng Cảnh sát PCCC ra đời khi đất nước còn chiến tranh. Trong điều kiện phương tiện, trang thiết bị chữa cháy còn thiếu thốn, thô sơ, cán bộ, chiến sĩ đã vượt qua gian khó bằng lòng dũng cảm và tinh thần vì Nhân dân phục vụ. Nhìn lại 65 năm, theo tôi, dấu ấn thể hiện rõ nhất bản lĩnh của lực lượng là sự trưởng thành về sứ mệnh: từ một lực lượng chữa cháy trở thành lực lượng bảo vệ sự sống của Nhân dân trước mọi hiểm họa – cháy, nổ, tai nạn, sự cố, thiên tai, thảm họa - cả trong nước và trên trường quốc tế.
Trong chiến tranh, cán bộ, chiến sĩ chữa cháy giữa mưa bom, bảo vệ kho tàng, nhà máy, bến cảng. Năm 1966, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen và lời căn dặn của Người đến nay vẫn là kim chỉ nam của lực lượng. Trong thời bình, chúng tôi có mặt ở những nơi nguy hiểm nhất: nhà cao tầng, khu công nghiệp, công trình ngầm, vùng lũ, vùng sạt lở.
Nếu nói về một câu chuyện để lại trong tôi sự xúc động và tự hào sâu sắc, tôi muốn nhắc tới ba liệt sĩ Đặng Anh Quân, Đỗ Đức Việt và Nguyễn Đình Phúc, hy sinh khi làm nhiệm vụ tại số 231 Quan Hoa, Cầu Giấy, Hà Nội. Trước khi hy sinh, các đồng chí đã cùng đồng đội đưa tám người ra khỏi đám cháy an toàn. Tám người được trở về với gia đình - đó là giá trị lớn lao của lòng dũng cảm và tinh thần vì Nhân dân phục vụ.
Tôi cũng tự hào về những cán bộ, chiến sĩ bền bỉ tìm kiếm nạn nhân giữa đống đổ nát tại vùng động đất, trong điều kiện khắc nghiệt và nguy cơ dư chấn. Những câu chuyện ấy nhắc chúng tôi phải tiếp nối truyền thống bằng trách nhiệm cụ thể: phòng ngừa chủ động hơn, tổ chức cứu nạn hiệu quả hơn, để người dân được bảo vệ tốt hơn và người chiến sĩ làm nhiệm vụ trở về an toàn hơn.
Với tôi, thước đo cao nhất của sự trưởng thành không chỉ là chúng ta đã cứu được bao nhiêu người, mà là bao nhiêu người nhờ phòng ngừa tốt đã không bao giờ phải rơi vào cảnh cần được cứu.
Phóng viên: Đề án số 10/ĐA-BCA-C07 đặt mục tiêu xây dựng lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH “thật sự trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”, gắn với phong trào “Ba nhất: Kỷ luật nhất - Trung thành nhất - Gần dân nhất”. Để những mục tiêu này trở thành chuyển biến thực chất, Cục đã tập trung vào những khâu đột phá nào và đâu là thay đổi rõ nhất trong chất lượng đội ngũ?
Thiếu tướng Dương Đức Hải: Chúng tôi xác định, thực hiện Đề án số 10 gắn với phong trào “Ba nhất” phải tạo chuyển biến trong cách tổ chức lực lượng, năng lực chiến đấu và trách nhiệm phục vụ Nhân dân của từng cán bộ, chiến sĩ. Để đạt được yêu cầu đó, Cục tập trung vào ba khâu đột phá.
Thay đổi rõ nhất trong chất lượng đội ngũ, theo tôi, là các mục tiêu đang từng bước trở thành năng lực thực tế: có mặt kịp thời, xử lý hiệu quả, phối hợp chặt chẽ. Chúng tôi cũng thẳng thắn nhìn nhận, chất lượng đào tạo chuyên sâu cần tiếp tục được nâng lên để đáp ứng những nguy cơ mới. Hiện đại hóa, trước hết phải là hiện đại hóa con người.
Phóng viên: Chỉ thị số 02-CT/TW của Ban Bí thư năm 2026 đặt ra yêu cầu mới đối với công tác PCCC và CNCH, trong đó nhấn mạnh phòng ngừa, chủ động từ sớm, từ xa và nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành. Theo Thiếu tướng, đâu là sự thay đổi quan trọng nhất về tư duy và phương thức quản lý mà Chỉ thị này đặt ra?
Thiếu tướng Dương Đức Hải: Theo tôi, thay đổi quan trọng nhất mà Chỉ thị số 02-CT/TW đặt ra là về chủ thể trách nhiệm: PCCC và CNCH không còn là việc riêng của lực lượng Công an, mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, trước hết là cấp ủy, chính quyền và người đứng đầu. Lực lượng Công an là nòng cốt, tham mưu; nhưng an toàn của một khu dân cư, một khu công nghiệp được quyết định từ khi quy hoạch, cấp phép xây dựng, cấp điện, cấp phép kinh doanh – những khâu thuộc thẩm quyền của nhiều ngành, nhiều cấp.
Một con số cho thấy rõ điều đó, hơn 3/4 số vụ cháy hiện nay có nguyên nhân từ hệ thống, thiết bị điện. Riêng lực lượng Cảnh sát PCCC không thể giải quyết được, mà cần ngành điện, ngành xây dựng, chính quyền cơ sở và chính người dân cùng vào cuộc.
Về phương thức, Chỉ thị yêu cầu chuyển mạnh từ xử lý sự vụ sang phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở. Từ sớm là tính đến an toàn ngay từ khâu quy hoạch, thiết kế. Từ xa là nhận diện, cảnh báo nguy cơ trước khi thành sự cố. Từ cơ sở là lực lượng tại chỗ đủ sức xử lý trong những phút đầu tiên và người dân phòng ngừa, biết cách ứng phó và thoát nạn khi xảy ra cháy, nổ.
Và thước đo không còn ở việc tổ chức bao nhiêu cuộc kiểm tra mà là số vụ cháy gây thiệt hại nghiêm trọng có giảm thực chất hay không.
Phóng viên: Thiếu tướng từng nhấn mạnh sự thay đổi có tính chất căn bản là chuyển từ tư duy “phòng chống, xử lý khi sự cố xảy ra” sang “quản trị rủi ro”. Vậy quản trị rủi ro trong PCCC và CNCH cần được hiểu cụ thể như thế nào? Và lực lượng sẽ phải thay đổi ra sao trong việc nắm địa bàn, đánh giá nguy cơ, cảnh báo, kiểm tra, huấn luyện và tổ chức ứng phó?
Thiếu tướng Dương Đức Hải: Nói đơn giản, quản trị rủi ro là biết trước nguy cơ nằm ở đâu, lớn đến mức nào, ai chịu trách nhiệm – để can thiệp trước khi cháy xảy ra. Thay vì dàn đều lực lượng cho mọi cơ sở, chúng tôi tập trung nguồn lực vào nơi rủi ro cao nhất - hiện nay là nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh, nhà trọ, chung cư mini - nơi xảy ra phần lớn các vụ cháy làm chết người.
Cách làm của lực lượng sẽ thay đổi ở từng khâu:
Nắm địa bàn: Từ sổ sách sang dữ liệu số; thông tin về cơ sở, nguồn nước, tuyến đường tiếp cận, điều kiện thoát nạn phải được số hóa, kiểm chứng tại hiện trường và cập nhật thường xuyên.
Đánh giá nguy cơ: Phân loại cơ sở theo mức độ rủi ro, xây dựng bản đồ nguy cơ cháy, nổ và tai nạn, sự cố trên từng địa bàn. Đánh giá cả khả năng xảy ra, hậu quả có thể gây ra và năng lực ứng phó tại chỗ.
Cảnh báo: Phát hiện nguy cơ sớm, hướng dẫn khắc phục ngay từ khi chưa xảy ra sự cố; đồng thời đẩy mạnh kết nối truyền tin báo cháy về Trung tâm chỉ huy để tiếp nhận thông tin, điều động lực lượng kịp thời.
Kiểm tra: Đúng nơi, đúng trọng tâm; kiểm tra để loại trừ nguy cơ trên thực tế, không dừng ở biên bản. Mỗi nguy cơ được phát hiện phải gắn với trách nhiệm, thời hạn khắc phục và việc kiểm tra kết quả thực hiện.
Huấn luyện: Theo kịch bản rủi ro đặc thù của từng địa bàn và sát với thực tế - nhà cao tầng, khu công nghiệp, công trình ngầm, kho hóa chất, sạt lở, sập đổ. Huấn luyện cả lực lượng chuyên nghiệp và lực lượng tại chỗ để phối hợp hiệu quả ngay từ những phút đầu.
Ứng phó: Phương án được xây dựng trước trên cơ sở dữ liệu và tình hình thực tế - ai chỉ huy, lực lượng nào đến trước, chi viện từ đâu, tổ chức cứu người và thoát nạn thế nào. Phương án phải được kiểm chứng qua diễn tập và cập nhật khi điều kiện thay đổi.
Cần nói rõ: quản trị rủi ro không làm giảm yêu cầu của pháp luật. Dữ liệu và công nghệ, kể cả trí tuệ nhân tạo, giúp xác định trọng tâm; còn quyết định và trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về con người. Nói gọn lại, chúng tôi chuyển từ đếm số lần kiểm tra sang đo mức độ rủi ro đã được giảm.
Phóng viên: Sau hơn một năm triển khai Luật PCCC và CNCH số 55/2024/QH15, Thiếu tướng đánh giá đâu là những chuyển biến rõ nhất trong nhận thức và trách nhiệm của chính quyền, doanh nghiệp và người dân đối với công tác PCCC và CNCH?
Thiếu tướng Dương Đức Hải: Luật PCCC và CNCH có hiệu lực từ ngày 1/7/2025. Sau hơn một năm, chuyển biến rõ nhất theo tôi là trách nhiệm đã được đặt đúng chỗ, và các chủ thể đã bắt đầu nhận trách nhiệm của mình.
Tuy nhiên, chuyển biến chưa đồng đều. Cháy tại nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh vẫn là điểm yếu nhất; cháy do sự cố điện vẫn chiếm tỷ lệ rất lớn. Luật đã tạo khung trách nhiệm; việc còn lại là biến trách nhiệm trên giấy thành hành vi an toàn hằng ngày.
Phóng viên: Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP về phân quyền, phân cấp, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính đang tạo ra những thay đổi mới trong quản lý nhà nước về PCCC. Việc đơn giản hóa thủ tục sẽ đồng thời đặt ra yêu cầu như thế nào về trách nhiệm tự kiểm soát rủi ro của chủ đầu tư, doanh nghiệp và chính quyền địa phương?
Thiếu tướng Dương Đức Hải: Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP là một bước cải cách mạnh: từ ngày 1/7/2026, thủ tục nghiệm thu về PCCC và kiểm tra công tác nghiệm thu được bãi bỏ; toàn lĩnh vực PCCC và CNCH chỉ còn 5 thủ tục hành chính. Nhưng tôi muốn khẳng định rõ: cắt giảm thủ tục không có nghĩa là hạ thấp yêu cầu an toàn. Yêu cầu an toàn giữ nguyên; điều thay đổi là cắt giảm thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu của cơ quan công an; chủ đầu tư tổ chức nghiệm thu và chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật
Điều đó đặt ra yêu cầu cao hơn cho từng chủ thể. Chủ đầu tư, doanh nghiệp phải tổ chức nghiệm thu thực chất và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết quả – không thể “ký biên bản cho xong”. Chính quyền địa phương phải nắm chắc địa bàn, không để công trình không bảo đảm an toàn được đưa vào sử dụng, và phối hợp hậu kiểm. Còn lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH chuyển sang hướng dẫn, giám sát, hậu kiểm dựa trên rủi ro và xử lý nghiêm vi phạm.
Chúng tôi xác định việc chuyển giao trách nhiệm chỉ thành công khi bên nhận có đủ ba điều kiện: biết phải làm gì, làm được, và không dám làm sai. Vì vậy, Cục đã ban hành tài liệu hướng dẫn chủ đầu tư tự nghiệm thu, kèm danh mục lỗi thường gặp; công khai thông tin phân loại công trình, danh sách tổ chức thử nghiệm, đánh giá sự phù hợp. Chúng tôi cũng thẳng thắn nhận diện hai rủi ro trong giai đoạn chuyển tiếp: khoảng trống an toàn khi tiền kiểm đã bỏ mà hậu kiểm chưa đủ mạnh, và nguy cơ tự nghiệm thu hình thức. Hậu kiểm vì vậy phải đi nhanh hơn, không được chậm hơn tốc độ cắt giảm thủ tục.
Phóng viên: Với 5 trọng tâm và 4 đề án nền tảng, trong đó có định hướng phát triển công nghiệp PCCC “Make in Vietnam”, Thiếu tướng có thể phác thảo những thay đổi căn bản mà lực lượng đang hướng tới trong 5–10 năm tới? Công nghệ, dữ liệu, AI và năng lực sản xuất thiết bị trong nước sẽ thay đổi công tác PCCC và CNCH như thế nào?
Thiếu tướng Dương Đức Hải: Trong 5 - 10 năm tới, chúng tôi hướng tới ba dịch chuyển căn bản.
Bốn đề án nền tảng – kéo giảm cháy gây thiệt hại nghiêm trọng, phát triển công nghiệp PCCC và CNCH, cơ sở dữ liệu dùng chung, và hệ thống trung tâm huấn luyện gắn với hiện đại hóa phương tiện – chính là bộ khung cho ba dịch chuyển ấy. Mục tiêu cuối cùng là phát hiện sớm hơn, đến nhanh hơn, xử lý chính xác hơn và bảo vệ cán bộ, chiến sĩ an toàn hơn.
Phóng viên: Năm 2023, lực lượng CNCH của Bộ Công an tham gia tìm kiếm, cứu nạn tại Thổ Nhĩ Kỳ sau thảm họa động đất; năm 2025 tại Myanmar; năm 2026, lực lượng tiếp tục được cử sang Venezuela thực hiện nhiệm vụ cứu nạn, cứu hộ. Qua những nhiệm vụ quốc tế này, Thiếu tướng đánh giá thế nào về năng lực CNCH của Việt Nam? Những yêu cầu mới nào đang đặt ra về huấn luyện, trang thiết bị, tiêu chuẩn quốc tế, ngoại ngữ và khả năng phối hợp đa quốc gia?
Thiếu tướng Dương Đức Hải: Từ Thổ Nhĩ Kỳ năm 2023, Myanmar năm 2025 đến Venezuela năm 2026, lực lượng CNCH Việt Nam đã khẳng định đủ năng lực tác chiến trong môi trường thảm họa quốc tế: triển khai nhanh, tự chủ hậu cần, đủ năng lực phối hợp được với các đội cứu hộ nước ngoài. Ghi nhận đóng góp của Đoàn Việt Nam, Venezuela đã trao tặng Huy chương “Anh hùng Venezuela” cho tập thể và các thành viên của Đoàn. Mỗi chuyến đi còn mang theo hình ảnh một Việt Nam trách nhiệm, nhân ái và đáng tin cậy.
Nhưng kết quả ấy cũng đặt ra các yêu cầu phải tiếp tục chuẩn hóa năng lực, từ tổ chức đội hình, huấn luyện, trang bị đến phương thức phối hợp. Kinh nghiệm qua từng nhiệm vụ phải được chuyển thành quy trình và năng lực sẵn sàng của lực lượng.
Hướng đi của chúng tôi là phát triển các trung tâm huấn luyện và ứng phó theo vùng, làm điểm tựa cho huấn luyện chuyên sâu và chi viện; đồng thời từng bước xây dựng đội tìm kiếm, cứu nạn đô thị hướng tới được INSARAG đánh giá, phân loại năng lực. Khi năng lực được nâng lên theo chuẩn quốc tế, người được hưởng lợi trước tiên chính là người dân trong nước – vì năng lực ấy sẽ được dùng cho chính những thảm họa, sự cố trên đất nước mình.
Phóng viên: Trải qua 65 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với những yêu cầu ngày càng cao về hoàn thiện pháp luật, ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới phương thức quản lý, phòng ngừa rủi ro. Nhân dịp kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH và 25 năm Ngày Toàn dân PCCC, đồng chí Thiếu tướng muốn gửi gắm thông điệp gì tới mỗi gia đình, người dân và cộng đồng doanh nghiệp về nâng cao ý thức, trách nhiệm, chủ động phòng ngừa cháy, nổ, bảo vệ an toàn cho bản thân, gia đình và cộng đồng? Đồng thời, đồng chí có lời chúc và kỳ vọng gì gửi tới toàn thể cán bộ, chiến sĩ lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH đang ngày đêm nỗ lực vì sự bình yên, hạnh phúc của Nhân dân?
Thiếu tướng Dương Đức Hải: Nhân kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống của lực lượng và 25 năm Ngày Toàn dân PCCC, thông điệp tôi muốn gửi rất giản dị: mỗi gia đình, mỗi doanh nghiệp hãy tự trở thành tuyến phòng thủ đầu tiên. Lực lượng chúng tôi dù hiện đại, tinh nhuệ đến đâu cũng không thể có mặt trong từng ngôi nhà ở những phút đầu tiên khi đám cháy bắt đầu.
Với mỗi gia đình, tôi mong ba việc thiết thực: có bình chữa cháy trong nhà; có lối thoát nạn thứ hai – không để “chuồng cọp” khóa kín đường sống; và dùng điện an toàn, không sạc xe điện qua đêm gần chất dễ cháy. Khi có sự cố, hãy thoát ra trước và gọi ngay 114.
Với cộng đồng doanh nghiệp, an toàn PCCC không phải là chi phí, mà là khoản đầu tư bảo vệ chính thành quả của doanh nghiệp. Khi thủ tục đã được cắt giảm, trách nhiệm tự bảo đảm an toàn càng phải cao hơn.
Cũng nhân dịp này, tôi chúc toàn thể cán bộ, chiến sĩ luôn mạnh khỏe, vững vàng bản lĩnh, tràn đầy nhiệt huyết, tiếp tục lập nhiều chiến công vì bình yên của Nhân dân và trở về bình an sau mỗi lần làm nhiệm vụ.
Lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH luôn thường trực 24/24 giờ, sẵn sàng có mặt khi Nhân dân cần. Nhưng điều chúng tôi mong nhất là phòng ngừa trở thành văn hóa trong mỗi gia đình, mỗi doanh nghiệp và toàn xã hội – để mỗi gia đình được bình yên, doanh nghiệp yên tâm phát triển.
Và chúng tôi cũng mong được “thất nghiệp” như lời chúc của Bác Hồ kính yêu, bởi không còn những đám cháy đe dọa tính mạng, tài sản và cuộc sống bình yên của Nhân dân.
