AUKUS hay chiến lược phổ biến vũ khí có điều kiện

Thỏa thuận AUKUS giữa Australia, Anh và Mỹ về việc cung cấp các tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân cho Hải quân Australia đã gây ra tranh luận rộng rãi về mức độ ảnh hưởng của thỏa thuận đối với các cam kết không phổ biến vũ khí hạt nhân của Mỹ và các mối quan hệ đồng minh của nước này.

Mặc dù sự chú ý chủ yếu tập trung vào lý do đằng sau quyết định của Australia và ý nghĩa của AUKUS đối với quan hệ của Mỹ với các đồng minh châu Âu nhưng việc Washington sẵn sàng chia sẻ công nghệ hạt nhân có độ nhạy cảm cao là một phần quan trọng không kém và cho đến nay vẫn chưa có sự nhìn nhận đúng mức. Điều này báo hiệu một sự thay đổi lâu dài trong chiến lược, được tóm lược bởi việc Mỹ ngày càng sẵn sàng giúp các đồng minh chủ chốt “tiến nhanh hơn” và khiến các đối thủ cạnh tranh chiến lược “tiến chậm hơn” trong thời đại cạnh tranh của các cường quốc.

Chiến lược này bao gồm việc cho phép và hỗ trợ “phổ biến có điều kiện” vũ khí và công nghệ liên quan - vừa là một phương thức giúp các đồng minh tự vệ, vừa giúp tăng cường khả năng răn đe của khối đồng minh. Nói cách khác, Mỹ đã chuyển từ chính sách không phổ biến vũ khí dưới bất kỳ điều kiện nào thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh sang chính sách phổ biến có kiểm soát hoặc có điều kiện các công nghệ tiên tiến, có thể giúp cải thiện quan hệ song phương giữa Mỹ và các đồng minh, đồng thời đạt được mục tiêu an ninh và răn đe rộng hơn.

AUKUS hay chiến lược phổ biến vũ khí có điều kiện -0
Trong kỷ nguyên mới, việc giúp đỡ các đồng mình chủ chốt để tăng cường an ninh và giảm khoảng cách về khả năng răn đe đang ngày càng trở nên quan trọng.

Sau cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba năm 1962, chính quyền Mỹ dưới thời Tổng thống Kennedy đã tìm cách ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân, kể cả với các đồng minh châu Âu và châu Á. Mỹ đã sử dụng cả các biện pháp khuyến khích lẫn gây nản lòng, trong đó có việc cung cấp hoặc cải thiện các bảo đảm răn đe hạt nhân cho đồng minh của mình, để ngăn chặn việc phổ biến rộng rãi vũ khí hạt nhân. Ngay cả khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, các thời Chính phủ Mỹ vẫn tiếp tục theo đuổi chính sách này, đồng thời đảm nhận phần lớn trách nhiệm bảo vệ các đồng minh NATO và các đồng minh khác.

Tuy nhiên, mọi thứ bắt đầu thay đổi trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Obama trước một số chuyển biến thực tế. Mỹ bắt đầu triển khai các khí tài quân sự có năng lực hơn ở cả châu Âu và châu Á, với niềm tin rằng kỷ nguyên mới của sự cạnh tranh giữa các cường quốc và sự sa sút tương đối của Mỹ đòi hỏi các đồng minh phải có khả năng tự vệ tốt hơn như một phần của mô hình răn đe và chiến đấu mới. Người kế nhiệm ông Obama, cựu Tổng thống Donald Trump cũng thúc đẩy quá trình này. Theo đó, Washington rút khỏi các thỏa thuận kiểm soát vũ khí, chẳng hạn như Hiệp ước lực lượng hạt nhân tầm trung và nhiều hoạt động hỗ trợ các đồng minh khác như Hàn Quốc, Nhật Bản trong việc nghiên cứu thiết bị, khí tài quân sự mới.

Và bây giờ, với AUKUS, có vẻ như Washington bắt đầu “chơi bài ngửa”: Thay thế chính sách hạn chế hoàn toàn phổ biến vũ khí và công nghệ tiên tiến bằng biện pháp phổ biến có điều kiện đối với các đồng minh và đối tác then chốt, cho phép họ đóng góp tốt hơn vào hoạt động phòng vệ. Thậm chí, AUKUS còn là một chỉ báo cho thấy Mỹ sẽ tiếp tục và làm sâu sắc hơn chính sách này. Đối với một đồng minh khác là Hàn Quốc, Washington tiếp tục theo đuổi việc loại bỏ hoàn toàn tất cả các giới hạn còn lại đối với hoạt động sản xuất tên lửa của Seoul, chấm dứt Hướng dẫn về tên lửa sửa đổi (mà thực chất chính là việc giới hạn nghiêm ngặt các hoạt động phát triển tên lửa của Hàn Quốc do chính Mỹ đề ra trước đây). Cùng trong tuần công bố AUKUS, Hàn Quốc đã thử nghiệm loại tên lửa hành trình và đạn đạo mang đầu đạn hạng nặng với tầm bắn hơn 1.000 km và trở thành quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân đầu tiên phóng tên lửa đạn đạo từ tầu ngầm, qua đó chính thức tham gia vào nhóm nhỏ các nước có năng lực này, hiện bao gồm Mỹ, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, Anh, Pháp và CHDCND Triều Tiên.

Washington ý thức được rằng họ không thể là nhà cung cấp năng lực quốc phòng duy nhất cho các đồng minh của mình, đặc biệt trước những thay đổi lớn trong hệ thống quốc tế, vốn tiếp tục đặt ra những hạn chế về cơ cấu và chức năng của các cơ chế kiểm soát và không phổ biến vũ khí hạt nhân truyền thống. Mỹ sẽ vẫn hỗ trợ các quá trình kiểm soát vũ khí và không phổ biến vũ khí toàn cầu hiện có và đã nói rõ rằng AUKUS vẫn là một ngoại lệ trong việc phổ biến công nghệ tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân. Tuy nhiên, các yêu cầu về răn đe hiện đại và ổn định khủng hoảng đang thay đổi và việc giúp các đồng minh trang bị vũ khí tốt hơn là một trong những yêu cầu như vậy.

Vẫn có những ý kiến trái chiều được đưa ra và về phần mình, Mỹ vẫn khẳng định rằng việc thay đổi chính sách, tuy diễn ra chậm nhưng dứt khoát, từ bỏ lập trường truyền thống là không phổ biến vũ khí và công nghệ tiên tiến như một công cụ để kiểm soát thế giới và hướng tới phổ biến vũ khí có điều kiện và có kiểm soát cho các đồng minh. Trên thực tế, điều này cũng không làm giảm vai trò quan trọng của việc kiểm soát vũ khí trong thế giới ngày nay. Nhưng, có một điều, nó báo hiệu rằng trong kỷ nguyên cạnh tranh chiến lược mới này, việc giúp đỡ các đồng mình chủ chốt trang bị cho mình và các hệ thống quan trọng để tăng cường an ninh và giảm khoảng cách về khả năng răn đe đang ngày càng trở nên quan trọng.

Ngọc Lan (Tổng hợp)

Các tin khác

Tác động của việc UAE rút khỏi OPEC

Tác động của việc UAE rút khỏi OPEC

Từ ngày 1/5, Các tiểu vương quốc Arab Thống Nhất (UAE) thống báo rút khỏi Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) và cơ chế OPEC+. Việc lựa chọn rút khỏi tổ chức sau gần 60 năm là thành viên ở thời điểm này được coi là cú sốc với “cartel dầu mỏ” do Saudi Arabia dẫn đầu bấy lâu nay, và cả với hệ thống cung ứng năng lượng thế giới.

Trung Đông: Các bên nỗ lực tháo gỡ bế tắc

Trung Đông: Các bên nỗ lực tháo gỡ bế tắc

Những ngày qua, Tổng thống Mỹ liên tục đưa ra nhiều thay đổi bất ngờ trong nỗ lực tháo gỡ bế tắc ở Iran. Sau khi cho rằng Iran vẫn chưa “trả giá đủ lớn”, ngày 5/5, ông đưa ra cái gọi là Dự án Tự do, để giúp các tàu và thủy thủ đoàn bị mắc kẹt thoát khỏi Vịnh Persic, nhưng cũng nhằm làm suy yếu sự kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz.

Một cuộc so găng ở độ cao 550km

Một cuộc so găng ở độ cao 550km

Bình minh ngày 24/2/2022 không chỉ được đánh dấu bằng tiếng xích xe tăng Nga gầm rú vượt qua biên giới Ukraine, mà còn bởi một “cú đánh bồi” lạnh lùng và vô hình trên không gian mạng. Đúng một giờ trước khi phát súng đầu tiên nổ ra, mã độc AcidRain đã âm thầm đánh sập mạng vệ tinh của Viasat, khiến hàng nghìn modem trở thành những khối nhựa vô dụng. Một phần hệ thống liên lạc chỉ huy của Ukraine lập tức tê liệt, 5.800 turbine điện gió ở Đức mất kết nối điều khiển từ xa, hàng chục nghìn thuê bao internet ở Pháp, Hungary, Hy Lạp và Ba Lan mất kết nối. Đó là buổi sáng khiến thế giới hiểu ra: bầu trời thấp không còn là vùng trung lập, mà đã trở thành chiến trường.

Vịnh Aden lại dậy sóng

Vịnh Aden lại dậy sóng

Một loạt tàu thương mại bị cướp biển khống chế trên vùng biển Somalia và vịnh Aden chỉ trong khoảng 2 tuần, từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5/2026. Đây là tốc độ leo thang chưa từng thấy kể từ thập kỷ trước - thời điểm hành lang hàng hải này trở thành nỗi kinh hoàng của ngành vận tải biển toàn cầu. Điều gì đã kéo “bóng ma hải tặc” trở lại, và tại sao đúng vào lúc này?

Những thông điệp từ nước Anh

Những thông điệp từ nước Anh

Giữa lúc quan hệ Anh - Mỹ đang trải qua thử thách nghiêm trọng, chuyến thăm kéo dài 4 ngày của Quốc vương Charles III tới Washington nhân kỷ niệm 250 năm ngày ký Tuyên ngôn Độc lập đã mang theo nhiều thông điệp quan trọng về “mối quan hệ đặc biệt” giữa hai bên.

Liên hợp quốc tìm người kế nhiệm Tổng Thư ký Antonio Guterres: Cuộc đua ngắn hay dài nhất?

Liên hợp quốc tìm người kế nhiệm Tổng Thư ký Antonio Guterres: Cuộc đua ngắn hay dài nhất?

Ngày 21 và 22/4 vừa qua, 4 ứng cử viên cho chức Tổng Thư ký Liên hợp quốc đã trải qua các phiên đối thoại trực tiếp trước Đại Hội đồng - sự kiện được ví như “một trong những cuộc phỏng vấn xin việc khắt khe nhất thế giới”. Cuộc đua thay thế ông Antonio Guterres, người kết thúc nhiệm kỳ ngày 31/12/2026, đang bước vào giai đoạn quyết định.

Colombia: “Hòa bình toàn diện” hay “chiến tranh toàn phần”?

Colombia: “Hòa bình toàn diện” hay “chiến tranh toàn phần”?

Thỏa thuận hòa bình mang tính bước ngoặt năm 2016 giữa Chính phủ Colombia và lực lượng nổi dậy lớn nhất ở Mỹ Latin đã thành công ở một số khía cạnh: Lực lượng vũ trang Cách mạng Colombia (FARC) đồng ý hạ vũ khí và bạo lực từng tàn phá đất nước đã giảm đáng kể.

Chiến tranh hiện đại và sự phụ thuộc trí tuệ nhân tạo

Chiến tranh hiện đại và sự phụ thuộc trí tuệ nhân tạo

Cuộc xung đột diễn ra tại Trung Đông cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng cao của quân đội Mỹ và Israel vào trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực quân sự, đặc biệt là trong việc xác định mục tiêu và lập kế hoạch tấn công.

Vận tải biển tránh Hormuz, chọn lối Panama

Vận tải biển tránh Hormuz, chọn lối Panama

Hormuz bị phong tỏa đẩy chuỗi cung ứng toàn cầu vào thế đảo lộn, khiến các hãng vận tải đổ dồn qua kênh đào Panama và chấp nhận trả phí ưu tiên cao chưa từng có để tránh rủi ro chậm trễ.

Khi UAE rời khỏi OPEC...

Khi UAE rời khỏi OPEC...

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) thông báo, kể từ ngày 1/5, nước này rời khỏi Tổ chức Các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) sau 60 năm là thành viên, giáng một đòn nặng nề vào tổ chức này, trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng nguồn cung lớn nhất lịch sử.

Quốc hội gỡ “khó” từ đất đai đến thuế: Mở lối cho dòng chảy nguồn lực

Quốc hội gỡ “khó” từ đất đai đến thuế: Mở lối cho dòng chảy nguồn lực

Chỉ với 12 ngày làm việc, nhưng Kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khóa XVI đã thực hiện rất nhiều nhiệm vụ quan trọng: đó là, tập trung kiện toàn bộ máy Nhà nước, bầu các chức danh lãnh đạo cao cấp; kịp thời thể chế hóa nhiều chủ trương, chính sách thành pháp luật để triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; đồng thời, quyết định các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh và đối ngoại, trong đó có nhiều nhiệm vụ gấp rút, cấp bách; thông qua 9 luật và 31 nghị quyết.

Những lá phiếu giữa đống đổ nát Gaza

Những lá phiếu giữa đống đổ nát Gaza

Cuộc bầu cử đầu tiên của người Gaza sau hơn 2 thập kỷ, diễn ra tại thành phố Deir al-Balah hôm 26/4, đã chứng kiến thắng lợi nghiêng về những ứng viên được cho là có liên hệ với Chính quyền Palestine (PA). Nhưng, đằng sau kết quả ấy vẫn là những câu hỏi thực chất chưa có lời đáp về năng lực quản trị và vai trò của PA trong một cục diện mà họ hầu như bị gạt ra ngoài lề.

Eo biển Hormuz và “cơn địa chấn” năng lượng

Eo biển Hormuz và “cơn địa chấn” năng lượng

Những chuyến tàu dầu bắt đầu khựng lại ở eo biển Hormuz, khi cuộc xung đột Iran nổ ra đang khiến cả thế giới như nín thở. “Chúng ta đang đối mặt với mối đe dọa an ninh năng lượng lớn nhất trong lịch sử”, ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đã thốt lên như vậy và nó không phải là lời nói quá.

EU chính thức phê duyệt gói vay 90 tỷ euro cho Ukraine

EU chính thức phê duyệt gói vay 90 tỷ euro cho Ukraine

Liên minh châu Âu (EU) hôm 23/4 đã phê duyệt gói vay 90 tỷ euro để giúp Ukraine đáp ứng các nhu cầu kinh tế và quân sự trong 2 năm, theo tuyên bố của Síp, Chủ tịch luân phiên của EU. Đồng thời, phê duyệt một loạt biện pháp trừng phạt mới đối với Nga.

Châu Âu và cuộc chiến Trung Đông

Châu Âu và cuộc chiến Trung Đông

Châu Âu đang ở vị thế vô cùng khó xử trong cuộc xung đột Mỹ/Israel - Iran. Họ vừa không phải là bên ra quyết định có ảnh hưởng đến cuộc chiến, vừa không phải là bên trung gian hòa giải có ảnh hưởng đáng kể. Châu Âu chỉ là bên ngoài cuộc, bất lực trong việc can thiệp và là nạn nhân gánh chịu những tổn thất không ngừng lan rộng.

Nước Anh và những trăn trở kéo dài từ một cuộc “ly hôn”

Nước Anh và những trăn trở kéo dài từ một cuộc “ly hôn”

10 năm sau “cuộc ly hôn” thế kỷ, nước Anh vẫn chưa tìm thấy bình yên hậu Brexit. Giữa những hệ lụy kinh tế kéo dài và một nghịch lý là làn sóng mong muốn quay lại EU ngày càng dâng cao trong dư luận, Thủ tướng Keir Starmer đứng trước bài toán nan giải: làm sao để thực hiện lời hứa về một “nước Anh toàn cầu” mà không làm ngơ trước sự đảo chiều tư tưởng của công chúng.

Sự mệt mỏi bắt đầu len lỏi ở Điện Capitol

Sự mệt mỏi bắt đầu len lỏi ở Điện Capitol

Những dấu hiệu mệt mỏi, mất kiên nhẫn đang len lỏi trong hàng ngũ Đảng Cộng hòa trước diễn biến ngày càng khó kiểm soát của cuộc chiến với Iran. Giữa áp lực kinh tế, sức ép cử tri và toan tính chính trị, liệu tín hiệu từ các nghị sĩ có thể thúc đẩy Nhà Trắng tiến nhanh hơn đến thỏa thuận chấm dứt chiến sự?

Mỹ - Iran: Ngừng bắn và những kịch bản

Mỹ - Iran: Ngừng bắn và những kịch bản

Cùng với thỏa thuận ngừng bắn, cả Washington và Tehran đã đưa ra những tuyên bố chiến thắng trái ngược nhau. Kể từ ngày 28/2, ước tính Mỹ và Israel đã thực hiện hơn 13.000 cuộc tấn công vào các mục tiêu tại Iran, ban đầu chủ yếu nhắm vào các đơn vị quân sự, sau đó mở rộng thành 800 cuộc không kích nhằm vào các cơ sở hạ tầng công nghiệp quốc phòng trọng yếu, bao gồm đường sắt, đường bộ và cầu.

Israel - Lebanon: Sự yên tĩnh mong manh

Israel - Lebanon: Sự yên tĩnh mong manh

0 giờ ngày 17/4, lệnh ngừng bắn tạm thời 10 ngày giữa Israel và Lebanon có hiệu lực. Dù rất mong manh nhưng lệnh ngừng bắn được xem là một trong những nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt chiến tranh, mang lại hòa bình lâu dài cho khu vực Trung Đông.

“Cây cầu Islamabad” và triển vọng hòa bình cuộc xung đột Mỹ - Iran

“Cây cầu Islamabad” và triển vọng hòa bình cuộc xung đột Mỹ - Iran

Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng Iran gây ra hiệu ứng khốc liệt với kinh tế thế giới, việc Washington và Tehran cùng chấp nhận thỏa thuận ngừng bắn tạm thời hôm 8/4 là “khoảng thở” quý giá cho toàn cầu. Đứng sau sự kiện này không phải những cường quốc phương Tây hay các nước Vùng Vịnh giàu có, mà là Pakistan - quốc gia đã khéo léo sử dụng vị thế đặc thù để kết nối hai đối thủ.