AUKUS hay chiến lược phổ biến vũ khí có điều kiện

Thỏa thuận AUKUS giữa Australia, Anh và Mỹ về việc cung cấp các tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân cho Hải quân Australia đã gây ra tranh luận rộng rãi về mức độ ảnh hưởng của thỏa thuận đối với các cam kết không phổ biến vũ khí hạt nhân của Mỹ và các mối quan hệ đồng minh của nước này.

Mặc dù sự chú ý chủ yếu tập trung vào lý do đằng sau quyết định của Australia và ý nghĩa của AUKUS đối với quan hệ của Mỹ với các đồng minh châu Âu nhưng việc Washington sẵn sàng chia sẻ công nghệ hạt nhân có độ nhạy cảm cao là một phần quan trọng không kém và cho đến nay vẫn chưa có sự nhìn nhận đúng mức. Điều này báo hiệu một sự thay đổi lâu dài trong chiến lược, được tóm lược bởi việc Mỹ ngày càng sẵn sàng giúp các đồng minh chủ chốt “tiến nhanh hơn” và khiến các đối thủ cạnh tranh chiến lược “tiến chậm hơn” trong thời đại cạnh tranh của các cường quốc.

Chiến lược này bao gồm việc cho phép và hỗ trợ “phổ biến có điều kiện” vũ khí và công nghệ liên quan - vừa là một phương thức giúp các đồng minh tự vệ, vừa giúp tăng cường khả năng răn đe của khối đồng minh. Nói cách khác, Mỹ đã chuyển từ chính sách không phổ biến vũ khí dưới bất kỳ điều kiện nào thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh sang chính sách phổ biến có kiểm soát hoặc có điều kiện các công nghệ tiên tiến, có thể giúp cải thiện quan hệ song phương giữa Mỹ và các đồng minh, đồng thời đạt được mục tiêu an ninh và răn đe rộng hơn.

AUKUS hay chiến lược phổ biến vũ khí có điều kiện -0
Trong kỷ nguyên mới, việc giúp đỡ các đồng mình chủ chốt để tăng cường an ninh và giảm khoảng cách về khả năng răn đe đang ngày càng trở nên quan trọng.

Sau cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba năm 1962, chính quyền Mỹ dưới thời Tổng thống Kennedy đã tìm cách ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân, kể cả với các đồng minh châu Âu và châu Á. Mỹ đã sử dụng cả các biện pháp khuyến khích lẫn gây nản lòng, trong đó có việc cung cấp hoặc cải thiện các bảo đảm răn đe hạt nhân cho đồng minh của mình, để ngăn chặn việc phổ biến rộng rãi vũ khí hạt nhân. Ngay cả khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, các thời Chính phủ Mỹ vẫn tiếp tục theo đuổi chính sách này, đồng thời đảm nhận phần lớn trách nhiệm bảo vệ các đồng minh NATO và các đồng minh khác.

Tuy nhiên, mọi thứ bắt đầu thay đổi trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Obama trước một số chuyển biến thực tế. Mỹ bắt đầu triển khai các khí tài quân sự có năng lực hơn ở cả châu Âu và châu Á, với niềm tin rằng kỷ nguyên mới của sự cạnh tranh giữa các cường quốc và sự sa sút tương đối của Mỹ đòi hỏi các đồng minh phải có khả năng tự vệ tốt hơn như một phần của mô hình răn đe và chiến đấu mới. Người kế nhiệm ông Obama, cựu Tổng thống Donald Trump cũng thúc đẩy quá trình này. Theo đó, Washington rút khỏi các thỏa thuận kiểm soát vũ khí, chẳng hạn như Hiệp ước lực lượng hạt nhân tầm trung và nhiều hoạt động hỗ trợ các đồng minh khác như Hàn Quốc, Nhật Bản trong việc nghiên cứu thiết bị, khí tài quân sự mới.

Và bây giờ, với AUKUS, có vẻ như Washington bắt đầu “chơi bài ngửa”: Thay thế chính sách hạn chế hoàn toàn phổ biến vũ khí và công nghệ tiên tiến bằng biện pháp phổ biến có điều kiện đối với các đồng minh và đối tác then chốt, cho phép họ đóng góp tốt hơn vào hoạt động phòng vệ. Thậm chí, AUKUS còn là một chỉ báo cho thấy Mỹ sẽ tiếp tục và làm sâu sắc hơn chính sách này. Đối với một đồng minh khác là Hàn Quốc, Washington tiếp tục theo đuổi việc loại bỏ hoàn toàn tất cả các giới hạn còn lại đối với hoạt động sản xuất tên lửa của Seoul, chấm dứt Hướng dẫn về tên lửa sửa đổi (mà thực chất chính là việc giới hạn nghiêm ngặt các hoạt động phát triển tên lửa của Hàn Quốc do chính Mỹ đề ra trước đây). Cùng trong tuần công bố AUKUS, Hàn Quốc đã thử nghiệm loại tên lửa hành trình và đạn đạo mang đầu đạn hạng nặng với tầm bắn hơn 1.000 km và trở thành quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân đầu tiên phóng tên lửa đạn đạo từ tầu ngầm, qua đó chính thức tham gia vào nhóm nhỏ các nước có năng lực này, hiện bao gồm Mỹ, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, Anh, Pháp và CHDCND Triều Tiên.

Washington ý thức được rằng họ không thể là nhà cung cấp năng lực quốc phòng duy nhất cho các đồng minh của mình, đặc biệt trước những thay đổi lớn trong hệ thống quốc tế, vốn tiếp tục đặt ra những hạn chế về cơ cấu và chức năng của các cơ chế kiểm soát và không phổ biến vũ khí hạt nhân truyền thống. Mỹ sẽ vẫn hỗ trợ các quá trình kiểm soát vũ khí và không phổ biến vũ khí toàn cầu hiện có và đã nói rõ rằng AUKUS vẫn là một ngoại lệ trong việc phổ biến công nghệ tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân. Tuy nhiên, các yêu cầu về răn đe hiện đại và ổn định khủng hoảng đang thay đổi và việc giúp các đồng minh trang bị vũ khí tốt hơn là một trong những yêu cầu như vậy.

Vẫn có những ý kiến trái chiều được đưa ra và về phần mình, Mỹ vẫn khẳng định rằng việc thay đổi chính sách, tuy diễn ra chậm nhưng dứt khoát, từ bỏ lập trường truyền thống là không phổ biến vũ khí và công nghệ tiên tiến như một công cụ để kiểm soát thế giới và hướng tới phổ biến vũ khí có điều kiện và có kiểm soát cho các đồng minh. Trên thực tế, điều này cũng không làm giảm vai trò quan trọng của việc kiểm soát vũ khí trong thế giới ngày nay. Nhưng, có một điều, nó báo hiệu rằng trong kỷ nguyên cạnh tranh chiến lược mới này, việc giúp đỡ các đồng mình chủ chốt trang bị cho mình và các hệ thống quan trọng để tăng cường an ninh và giảm khoảng cách về khả năng răn đe đang ngày càng trở nên quan trọng.

Ngọc Lan (Tổng hợp)

Các tin khác

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Vòng 2 cuộc bầu cử Tổng thống Colombia diễn ra vào ngày 21/6 cho kết quả ứng viên cực hữu Abelardo de la Espriella đã giành chiến thắng sít sao trước ứng viên cánh tả, tiếp nối làn sóng cực hữu thân Mỹ, ủng hộ Tổng thống Donald Trump giành quyền lãnh đạo tại khu vực được cho là “sân sau” của Mỹ.

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

Cuộc đàm phán tìm kiếm một thỏa thuận hòa bình lâu dài giữa Mỹ và Iran đang diễn ra trong thời hạn 60 ngày do hai bên ấn định tại bản ghi nhớ ngừng bắn ký kết hồi tuần trước. Tuy nhiên, việc Israel tiếp tục tấn công các mục tiêu ở Lebanon và không chịu rút quân đang gây khó khăn rất lớn cho đàm phán.

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Từ năm 2018, quan hệ đối thoại Nga - ASEAN (Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á) đã đạt đến tầm chiến lược. Đối với Nga, phát triển hợp tác với ASEAN vẫn là trọng điểm trong việc mở rộng sang các thị trường đang phát triển nhanh chóng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. ASEAN bao gồm 11 quốc gia với dân số hơn 680 triệu và tổng GDP vượt quá 4 nghìn tỷ USD, đang là một trong những hiệp hội lớn nhất thế giới.

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Những cuộc điện thoại mời nhận quà tri ân, cơ hội đầu tư sinh lời, chương trình nâng cấp quyền lợi nghỉ dưỡng hay hỗ trợ chuyển nhượng hợp đồng tưởng chừng vô hại đã trở thành chiếc bẫy mất tiền. Đằng sau những văn phòng sang trọng, những bản hợp đồng được in ấn chuyên nghiệp và những lời hứa hẹn đầy hấp dẫn là cả một hệ thống doanh nghiệp được tổ chức bài bản nhằm dẫn dụ, thao túng tâm lý khách hàng để chiếm đoạt tài sản.

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Theo lời kể của những phụ nữ Afghanistan với nhật báo Shargh của Iran, Taliban đã siết chặt các quy định về trang phục đối với phụ nữ. Loại hijab thông thường che kín cơ thể và tóc hiện đã bị cấm; thay vào đó, phụ nữ chỉ được phép mặc trang phục burqa trùm kín cơ thể từ đầu đến chân, che cả khuôn mặt và chỉ để lại một lớp lưới nhỏ trước mắt để nhìn ra bên ngoài.

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Chỉ vài ngày sau chiến thắng áp đảo tại Makerfield, ông Andy Burnham đang trở thành tâm điểm của chính trường Anh. Trong bối cảnh Thủ tướng Keir Starmer vừa tuyên bố từ chức sau nhiều tuần chịu sức ép từ nội bộ Công đảng, ngày càng nhiều tiếng nói xem ông Burnham là nhân vật có thể giúp đảng cầm quyền khôi phục niềm tin của cử tri và mở ra một giai đoạn ổn định mới cho nước Anh.

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Ngày 18/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đặt bút ký vào bản thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ với Iran sau hơn 100 ngày chiến tranh làm hàng nghìn người thiệt mạng và khiến nền kinh tế toàn cầu rơi vào khủng hoảng. Sau thỏa thuận, những gì sẽ triển khai thực hiện cũng quan trọng không kém, trong đó có việc Mỹ phải làm thế nào để kiềm chế được Israel.

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga từ ngày 17 đến 19/6/2026 tại Kazan, Nga diễn ra vào thời điểm quan trọng đối với cả cấu trúc khu vực lẫn ngoại giao toàn cầu. Đánh dấu kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ đối thoại và 8 năm quan hệ đối tác chiến lược, Hội nghị cấp cao lần này mang đến cơ hội có một không hai để điều chỉnh lại hợp tác giữa hai bên.

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Những vụ bạo loạn liên quan đến người nhập cư tại Anh và Bắc Ireland một lần nữa cho thấy đây vẫn là chủ đề gây chia rẽ nhất tại châu Âu, bất chấp việc EU vừa triển khai Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới nhằm tìm lời giải triệt để cho bài toán gai góc này.

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Sau hơn 100 ngày xung đột với những đợt leo thang rồi xuống thang liên tiếp, Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận hòa bình, mở đường cho việc nối lại lưu thông qua eo biển Hormuz. Phía sau các diễn biến ngoại giao dẫn đến kết quả đó, có một thực tế ít được nhắc đến nhưng là động lực quan trọng: kho dự trữ dầu của thế giới đang cạn với tốc độ chưa từng thấy.

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Trong bối cảnh liên tiếp xảy ra sự cố hạ tầng dưới biển tại Baltic, Phần Lan thử nghiệm hệ thống cảm biến âm học nhằm phát hiện sớm nguy cơ đối với cáp ngầm, cho thấy xu hướng chuyển sang phòng ngừa chủ động trong bảo vệ hạ tầng số then chốt.

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Hơn 2 tháng sau khi Mỹ và Iran chính thức bước vào đàm phán tìm kiếm giải pháp hòa bình lâu dài cho cuộc chiến, cho đến nay, hầu như mọi nỗ lực chưa mang lại kết quả khả quan nào, và các bên tiếp tục “vừa đánh vừa đàm” trên khắp các mặt trận.

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Bên trung gian hòa giải châu Âu có thể tháo gỡ bế tắc trong đàm phán giữa Nga và Ukraine, theo một số nhà phân tích, tuy nhiên thỏa thuận hòa bình bền vững khó có thể đạt được trừ khi 2 nước này cùng đi đến kết luận rằng chiến tranh tiếp diễn sẽ tốn kém hơn về mặt chiến lược và chính trị so với thỏa hiệp.

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Thất bại chưa từng có của Berlin trong cuộc đua giành ghế Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc mới đây không phải một cú sẩy chân đơn thuần mà phản ánh uy tín đi xuống của Đức sau một giai đoạn theo đuổi chính sách đối ngoại cứng nhắc và cả sự phản kháng ngày càng mạnh mẽ từ phương Nam đối với trật tự thế giới do phương Tây định hình.

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Một đường dây săn bắt, giết mổ, mua bán voọc bạc ở Phú Quốc vừa bị Phòng CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường Công an tỉnh An Giang chủ công, phối hợp cùng các đơn vị đấu tranh, triệt phá. Nhiều đối tượng bị bắt giữ và những lời khai ban đầu đã hé lộ quy mô, tính chất của nạn mua bán động vật hoang dã, quý hiếm trên mạng xã hội...

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Với tinh thần quyết liệt và quyết tâm chính trị cao, tập thể lãnh đạo, cán bộ, chiến sĩ Phòng An ninh điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn đã biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động. Qua đó, gặt hái những kết quả đặc biệt xuất sắc trên mặt trận đấu tranh phòng, chống tội phạm, bóc gỡ hàng loạt chuyên án lớn, giữ vững bình yên nơi địa đầu Tổ quốc.

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

Trong bối cảnh an ninh châu Âu tiếp tục biến động, các tín hiệu chính sách gần đây từ Mỹ về khả năng mở rộng triển khai vũ khí hạt nhân tới một số quốc gia thành viên đang đưa Đông Âu trở thành trọng tâm trong cấu trúc răn đe của NATO.

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Nhật Bản vừa công bố kết quả điều tra cho thấy dân số nước này đã giảm hơn 3 triệu người chỉ trong vòng 5 năm - mức sụt giảm lớn nhất kể từ khi bắt đầu thống kê cách đây hơn một thế kỷ. Những con số mới nhất cho thấy cuộc khủng hoảng nhân khẩu học được cảnh báo trong nhiều thập niên qua không còn là nguy cơ, mà đã trở thành hiện thực với xứ sở Mặt trời mọc.

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Với đường biên giới dài, tiếp giáp nước bạn Campuchia, kết nối với mạng lưới giao thông thông suốt đến trung tâm kinh tế lớn của phía Nam là TP Hồ Chí Minh, nên Tây Ninh luôn được cánh đầu nậu chọn lựa làm địa bàn tuồn hàng lậu qua biên giới trước khi trung chuyển đến các địa phương khác tiêu thụ.

Khoe kết quả test ma túy: Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Sau hàng loạt nghệ sĩ vướng vòng lao lý vì ma túy, hình ảnh giới giải trí Việt đang đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có. Trong bối cảnh đó, nhiều ca sĩ, diễn viên đã chủ động công khai kết quả xét nghiệm ma túy âm tính để chứng minh bản thân “sạch”. Thế nhưng, liệu một tờ giấy xét nghiệm có đủ để bảo chứng cho sự trong sạch của một người nghệ sĩ hay không khi mà theo các chuyên gia, dấu vết ma túy trong cơ thể chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định?