ASEAN trước thách thức thay đổi địa chính trị

Khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương đang chứng kiến sự thay đổi địa chính trị với sự hồi sinh của quan hệ đối tác an ninh Bộ tứ và sự hình thành một quan hệ an ninh mới giữa 3 nước Australia, Anh, Mỹ (AUKUS). Các thay đổi này đặt ra những thách thức nào đối với Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) là một vấn đề đáng quan tâm.

Các nước Đông Nam Á đã đi cả chặng đường dài lịch sử chứng kiến sự can thiệp của các cường quốc bên ngoài. Nếu như một số nước từng là thuộc địa của đế quốc phương Tây thì toàn bộ khu vực này từng là một phần trong cuộc cạnh tranh lưỡng cực Mỹ và Liên Xô thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Ngày nay, Đông Nam Á vẫn thu hút mối quan tâm toàn cầu to lớn khi khu vực này chiếm vai trò trung tâm của Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, một khái niệm chiến lược vốn đóng vai trò cốt lõi trong chính sách đối ngoại của nhiều nước phương Tây, bao gồm Mỹ, Đức và Pháp.

Ngoài ra, Đông Nam Á là một trong những khu vực chứng kiến cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung diễn ra rõ ràng hơn cả. ASEAN trở thành chủ thể của cuộc cạnh tranh giữa hai cường quốc này.

Sự trỗi dậy của Bộ tứ

Với 2 hội nghị thượng đỉnh diễn ra chỉ trong vòng 1 năm, nhóm Bộ tứ đang bước vào giai đoạn “hồi sinh” mới dưới thời chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden. Diễn biến về nhóm an ninh này chắc chắn không nằm ngoài sự dõi theo sát sao của ASEAN.

ASEAN trước thách thức thay đổi địa chính trị -0
Các nhà lãnh đạo ASEAN thể hiện tinh thần đoàn kết tại hội nghị thượng đỉnh lần thứ 34 ở Bangkok, tháng 6-2019.

Sự hồi sinh của Bộ tứ có thể khiến tình hình chiến lược ở khu vực Đông Nam Á trở nên phức tạp hơn và có thể ảnh hưởng đến quan điểm và lập trường của ASEAN là một khu vực trung lập như đã tuyên bố trong khuôn khổ Khu vực Hòa bình, Tự do và Trung lập (ZOPFAN). Được ký kết năm 1971 giữa lúc quan hệ giữa Mỹ và khối phương Đông leo thang căng thẳng thời Chiến tranh Lạnh, ZOPFAN được xem là “kim chỉ nam” để các nước thành viên ASEAN quản lý quan hệ của mình với những cường quốc bên ngoài.

Mặc dù các nước thành viên Bộ tứ không đưa ra bất kỳ tuyên bố chủ quyền nào đối với những khu vực tranh chấp ở Biển Đông song họ lại coi việc quan tâm đến tranh chấp như một vấn đề “thúc đẩy một trật tự khu vực tự do và cởi mở dựa trên quy tắc pháp trị, bắt nguồn từ luật lệ quốc tế, nhằm thúc đẩy an ninh và thịnh vượng cũng như đối phó với những mối đe dọa đối với Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương nói riêng và ở những khu vực khác nói chung”.

Đây cũng chính là một phần của tuyên bố chung mà nhóm Bộ tứ đưa ra sau hội nghị trực tuyến đầu tiên diễn ra hôm 12-3-2021. Thông điệp của tuyên bố này gợi lên một viễn cảnh có thể xảy ra trong tương lai vốn tiềm ẩn nguy cơ làm gia tăng căng thẳng trong khu vực, đòi hỏi các nước thành viên ASEAN cần có những hành động thận trọng.

Ở một khía cạnh khác, vai trò trung tâm của ASEAN cũng có thể bị thách thức bởi Bộ tứ 2.0. Vai trò trung tâm của ASEAN được thể hiện rõ nét thông qua Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF). Được thành lập năm 1994, ARF đã tô đậm vai trò trung tâm của khối 10 nước này đối với vấn đề an ninh khu vực khi tạo ra một cơ chế đối thoại về những vấn đề an ninh-chính trị cho 26 nước tham gia, bao gồm cả Mỹ và Trung Quốc. 

Một cơ chế đối thoại an ninh khác do nhóm Bộ tứ thiết lập và chỉ bao gồm 4 thành viên là những cường quốc bên ngoài khu vực có thể thay thế vai trò trung tâm của ARF trong trật tự an ninh khu vực. Nỗ lực của ASEAN nhằm thu hút tất cả thành viên ARF ngồi cùng bàn thảo luận về những quan ngại an ninh khu vực sẽ không còn dễ dàng như trước kia khi đối thoại an ninh Bộ tứ vươn lên đóng vai trò chủ đạo trong cấu trúc an ninh ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Viễn cảnh này có nguy cơ làm lu mờ cơ chế đối thoại an ninh ARF mà ASEAN đã duy trì trong 27 năm qua trên cơ sở “đối thoại và hợp tác, đưa ra quyết định dựa trên đồng thuận, không can thiệp, tiệm tiến, phù hợp với các bên tham gia”.

Bộ tứ khẳng định với ASEAN rằng nhóm này sẽ tôn trọng tính thống nhất và vai trò trung tâm của ASEAN, trên cơ sở Tầm nhìn về khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương mà khối này đưa ra hồi năm 2019. Dù vậy, ASEAN vẫn cần tiến hành công tác đánh giá thường xuyên tuyên bố này của Bộ tứ. Lý do là căng thẳng Mỹ-Trung ngày càng gia tăng có thể làm thay đổi những kế hoạch ban đầu của Bộ tứ và một lần nữa có thể biến Đông Nam Á thành một đấu trường đầy rủi ro của cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung.

AUKUS: Phép thử cho sự đoàn kết nội khối

Các nước thành viên ASEAN đã có phản ứng khác nhau trước sự ra đời của AUKUS. Nếu như Indonesia và Malaysia cảnh báo nguy cơ dẫn đến một cuộc chạy đua vũ trang trong khu vực, đặc biệt là tàu ngầm hạt nhân, thì Philippines ủng hộ liên minh này. Sự khác biệt về các chiến lược an ninh cũng như sự thừa nhận khác nhau về những “mối đe dọa an ninh” đã dẫn đến sự phản ứng khác nhau giữa các thành viên của khối. Mặc khác, ASEAN sẽ có thể “ngồi im một chỗ” khi lâu nay khối này luôn cam kết duy trì một khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân thông qua “kim chỉ nam” là Hiệp ước Khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân (SEANWFZ). Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN (ADMM) hẹp dự kiến diễn ra ngày 10-11-2021 theo hình thức trực tuyến sẽ là dịp để các nước thành viên thống nhất quan điểm về AUKUS. Đã có quan ngại cho rằng nếu không thống nhất được lập trường thì điều này có thể đe dọa tiến trình hội nhập chính trị và an ninh của khối nói chung và kế hoạch tổng thể xây dựng Cộng đồng Chính trị-An ninh ASEAN 2025.

Như vậy, sự hồi sinh và mở rộng những cơ chế hợp tác đa phương nói trên sẽ đặt ra những thách thức tiềm ẩn đối với chủ nghĩa đa phương lấy ngoại giao chính trị làm trọng tâm do ASEAN dẫn dắt trong khu vực. Những thách thức này sẽ lộ rõ hơn trong năm 2022 khi Campuchia đảm nhận vai trò Chủ tịch ASEAN trong bối cảnh ký ức “câu chuyện buồn” về vai trò chủ tịch của nước này hồi năm 2012 vẫn còn nguyên vẹn.

Hà Ngọc (Tổng hợp)

Các tin khác

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Cuộc xung đột Nga - Ukraine, hiện đã bước sang năm thứ 5, đang chứng kiến những chuyển dịch mang tính bước ngoặt khi thế bế tắc quân sự thúc đẩy các cường quốc tái khởi động kênh ngoại giao cấp cao. 4 năm giao tranh khốc liệt đã tiêu hao nguồn lực khổng lồ của cả hai bên trực tiếp tham chiến lẫn các quốc gia bảo trợ.

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6/10 tội danh trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) không chỉ thể hiện chính sách hình sự nhân đạo mà còn hướng tới phân hóa trách nhiệm hình sự, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm. Mục tiêu cuối cùng là giảm tội phạm, bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, hiệu quả, xây dựng xã hội an toàn hơn.

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Các chiến dịch truy quét ma túy ngày càng quyết liệt đang buộc những đường dây buôn lậu ở Nam Mỹ thay đổi phương thức hoạt động. Từ những con tàu chở hàng đến mạng lưới sông ngòi Amazon, các tuyến vận chuyển liên tục được mở rộng và cocaine vẫn tràn vào Bắc Mỹ, châu Âu với giá ngày càng rẻ.

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Chỉ còn một tuần trước vòng bỏ phiếu thứ hai, ngày 25/10, Thượng nghị sĩ cánh hữu Flavio Bolsonaro vẫn nhỉnh hơn Tổng thống Lula da Silva trong các cuộc thăm dò. Từ kết quả bất ngờ ở vòng 1 đến cuộc khủng hoảng của Tòa án Tối cao, nhiều yếu tố đang đưa gia tộc Bolsonaro trở lại gần quyền lực.

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Công tác vận động, thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo có vai trò quan trọng trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vi phạm pháp luật. Từ thực tế đó, Công an tỉnh Nghệ An triển khai nhiều cách làm sáng tạo, linh hoạt, bám sát thực tiễn từng địa bàn, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của Nhân dân. Qua đó, hạn chế thấp nhất nguy cơ mất an toàn có thể xảy ra, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần giữ vững an ninh, trật tự và bình yên ngay từ cơ sở.

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

Thâm hụt thương mại gần 360 tỷ euro mỗi năm buộc Liên minh châu Âu (EU) phải điều chỉnh quan hệ với Trung Quốc. Thỏa thuận sơ bộ tại Bắc Kinh mở hướng tháo gỡ, nhưng chưa giải quyết bất đồng về tiếp cận thị trường, trợ cấp và sức cạnh tranh công nghiệp.

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Không rời xa Mỹ, dè dặt với Trung Quốc, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron muốn châu Âu trở thành một cực quyền lực có khả năng tự quyết. Nhưng để “con đường thứ ba” vượt khỏi diễn đàn ngoại giao, châu Âu phải giải quyết bài toán khó hơn - biến ý chí chính trị thành sức mạnh thực tế.

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Dù đã được lực lượng Công an liên tục cảnh báo, song thời gian qua, chiêu trò lừa đảo mua bán “thiên thạch” với những siêu tính năng kỳ quái vẫn khiến không ít người sập bẫy. Từ những vật liệu rẻ tiền như than chì, nhựa đường, hạt xốp hay những viên đá thông thường, các đối tượng lừa đảo đã dùng thủ thuật đánh tráo tinh vi kết hợp với chiêu bài tâm linh để lừa đảo nạn nhân, chiếm đoạt số tiền lên đến hàng chục, hàng trăm tỷ đồng...

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Sau những gián đoạn nghiêm trọng của dòng chảy năng lượng, các nhà sản xuất Vùng Vịnh đang tìm cách trở lại thị trường châu Á. Nhưng, phục hồi xuất khẩu mới chỉ là bước đầu: cạnh tranh giá bán, chi phí vận tải và khác biệt về lợi ích đang quyết định liệu sự trở lại ấy có thể chuyển thành vị thế bền vững.

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Thỏa thuận Pretoria từng chấm dứt cuộc chiến đẫm máu tại Tigray (Ethiopia) năm 2022, đứng trước nguy cơ sụp đổ, khi các lực lượng vũ trang tại đây tái giao tranh với quân đội chính quyền trung ương. Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở việc Ethiopia trở lại vòng xoáy xung đột, mà còn ở khả năng kéo theo những tác động rộng hơn tới vùng Sừng châu Phi.

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Tại tỉnh địa đầu cực Nam Tổ quốc, từ khu dân cư, xã phường đến từng cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục..., sự bình yên không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của một quá trình kiên trì xây dựng ý thức chấp hành pháp luật, phát huy sức mạnh nhân dân, chủ động phòng ngừa và xử lý từ sớm, từ xa nguy cơ phức tạp về an ninh, trật tự. Qua 5 năm thực hiện Thông tư 124 của Bộ Công an (2021-2026), Cà Mau đưa tiêu chí “An toàn về an ninh, trật tự” trở thành nội dung gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, góp phần củng cố vững chắc thế trận an ninh nhân dân, thế trận lòng dân ngay từ cơ sở.

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Từ nữ thị trưởng đầu tiên của Marrakesh đến người phụ nữ đầu tiên đứng đầu Chính phủ Morocco, Fatima Ezzahra El Mansouri đã đi qua một hành trình vươn lên bền bỉ trên chính trường suốt gần 2 thập niên. Nhưng, phía sau dấu mốc lịch sử ấy là những bài toán không đơn giản đang chờ bà giải trong nhiệm kỳ mới.

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

Trong tuần lễ cấp cao của Đại hội đồng Liên hợp quốc, ý tưởng lập một thiết chế quốc tế giám sát trí tuệ nhân tạo (AI) liên tục được nhắc đến, từ tuyên bố của nhóm nước do Phần Lan và Na Uy khởi xướng đến bài phát biểu của Singapore. Tất cả đều nhấn mạnh, quản trị AI đang trở thành một vấn đề cấp thiết của hợp tác và an ninh quốc tế.

Tiếp bước con đường vinh quang

Tiếp bước con đường vinh quang

40 năm ngày tựu trường là một dấu mốc đầy kỷ niệm đối với các học viên khóa D18 Học viện An ninh nhân dân. Một khóa học với hơn 200 người từ khắp mọi miền tổ quốc đã về dưới mái trường này, với một ý chí mãnh liệt và niềm tin vào con đường mình đã chọn, đó là trở thành người chiến sĩ Công an nhân dân.

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

Trong đợt mưa lũ vừa qua, tại các xã biên giới miền Tây xứ Nghệ, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ CAND dầm mình giữa suối làm cầu dân sinh hay căng dây kéo thuyền lúc nửa đêm, băng qua lũ dữ đưa người dân đi cấp cứu kịp thời đã trở thành biểu tượng cốt lõi của tinh thần “vì nhân dân phục vụ”. Những việc làm đó đã hiện thực hóa nội dung “Gần dân nhất” trong phong trào thi đua “Ba nhất” của lực lượng CAND.

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ở tuổi 75, sau 3 lần tranh cử tổng thống bất thành, ông Jean-Luc Melenchon bất ngờ trở thành đối thủ có khả năng thách thức bà Marine Le Pen ở vòng 2 bầu cử năm 2027. Một cuộc thăm dò cuối tháng 9 cho thấy ứng cử viên cánh tả này đang có nền tảng ủng hộ đáng kể, đặc biệt trong giới trẻ, dù khoảng cách giữa điều đó với việc giành được đa số cử tri vẫn còn rất xa.

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đánh cả đường dây, bắt đối tượng cầm đầu, truy xét tận cùng nguồn tài chính, tài sản do phạm tội mà có, không bỏ lọt tội phạm là những chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt của lãnh đạo Bộ Công an nhằm siết chặt “gọng kìm” tấn công tội phạm về ma túy với phương châm “triệt cung, xóa cầu”.

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Tại Sudan, cơn sốt vàng đang để lại một cái giá ngày càng lớn. Những bãi thải hóa chất làm suy kiệt đất canh tác, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng, trong khi hoạt động khai thác thủ công thiếu kiểm soát tiếp tục cung cấp sinh kế cho hàng nghìn người và là nguồn thu quan trọng cho các bên tham chiến.

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Còn hơn một tháng trước ngày 27/10, cuộc bầu cử Israel diễn ra trong một bản đồ chính trị chưa có câu trả lời rõ ràng về bên nào đủ sức tập hợp 61 ghế để thành lập chính phủ. Trong thế giằng co đó, AI đang nhanh chóng trở thành công cụ mới của chiến dịch tranh cử, trong khi hàng chục nghìn người Israel ở nước ngoài tìm cách trở về để bỏ phiếu.