ASEAN trước thách thức thay đổi địa chính trị

Khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương đang chứng kiến sự thay đổi địa chính trị với sự hồi sinh của quan hệ đối tác an ninh Bộ tứ và sự hình thành một quan hệ an ninh mới giữa 3 nước Australia, Anh, Mỹ (AUKUS). Các thay đổi này đặt ra những thách thức nào đối với Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) là một vấn đề đáng quan tâm.

Các nước Đông Nam Á đã đi cả chặng đường dài lịch sử chứng kiến sự can thiệp của các cường quốc bên ngoài. Nếu như một số nước từng là thuộc địa của đế quốc phương Tây thì toàn bộ khu vực này từng là một phần trong cuộc cạnh tranh lưỡng cực Mỹ và Liên Xô thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Ngày nay, Đông Nam Á vẫn thu hút mối quan tâm toàn cầu to lớn khi khu vực này chiếm vai trò trung tâm của Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, một khái niệm chiến lược vốn đóng vai trò cốt lõi trong chính sách đối ngoại của nhiều nước phương Tây, bao gồm Mỹ, Đức và Pháp.

Ngoài ra, Đông Nam Á là một trong những khu vực chứng kiến cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung diễn ra rõ ràng hơn cả. ASEAN trở thành chủ thể của cuộc cạnh tranh giữa hai cường quốc này.

Sự trỗi dậy của Bộ tứ

Với 2 hội nghị thượng đỉnh diễn ra chỉ trong vòng 1 năm, nhóm Bộ tứ đang bước vào giai đoạn “hồi sinh” mới dưới thời chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden. Diễn biến về nhóm an ninh này chắc chắn không nằm ngoài sự dõi theo sát sao của ASEAN.

ASEAN trước thách thức thay đổi địa chính trị -0
Các nhà lãnh đạo ASEAN thể hiện tinh thần đoàn kết tại hội nghị thượng đỉnh lần thứ 34 ở Bangkok, tháng 6-2019.

Sự hồi sinh của Bộ tứ có thể khiến tình hình chiến lược ở khu vực Đông Nam Á trở nên phức tạp hơn và có thể ảnh hưởng đến quan điểm và lập trường của ASEAN là một khu vực trung lập như đã tuyên bố trong khuôn khổ Khu vực Hòa bình, Tự do và Trung lập (ZOPFAN). Được ký kết năm 1971 giữa lúc quan hệ giữa Mỹ và khối phương Đông leo thang căng thẳng thời Chiến tranh Lạnh, ZOPFAN được xem là “kim chỉ nam” để các nước thành viên ASEAN quản lý quan hệ của mình với những cường quốc bên ngoài.

Mặc dù các nước thành viên Bộ tứ không đưa ra bất kỳ tuyên bố chủ quyền nào đối với những khu vực tranh chấp ở Biển Đông song họ lại coi việc quan tâm đến tranh chấp như một vấn đề “thúc đẩy một trật tự khu vực tự do và cởi mở dựa trên quy tắc pháp trị, bắt nguồn từ luật lệ quốc tế, nhằm thúc đẩy an ninh và thịnh vượng cũng như đối phó với những mối đe dọa đối với Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương nói riêng và ở những khu vực khác nói chung”.

Đây cũng chính là một phần của tuyên bố chung mà nhóm Bộ tứ đưa ra sau hội nghị trực tuyến đầu tiên diễn ra hôm 12-3-2021. Thông điệp của tuyên bố này gợi lên một viễn cảnh có thể xảy ra trong tương lai vốn tiềm ẩn nguy cơ làm gia tăng căng thẳng trong khu vực, đòi hỏi các nước thành viên ASEAN cần có những hành động thận trọng.

Ở một khía cạnh khác, vai trò trung tâm của ASEAN cũng có thể bị thách thức bởi Bộ tứ 2.0. Vai trò trung tâm của ASEAN được thể hiện rõ nét thông qua Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF). Được thành lập năm 1994, ARF đã tô đậm vai trò trung tâm của khối 10 nước này đối với vấn đề an ninh khu vực khi tạo ra một cơ chế đối thoại về những vấn đề an ninh-chính trị cho 26 nước tham gia, bao gồm cả Mỹ và Trung Quốc. 

Một cơ chế đối thoại an ninh khác do nhóm Bộ tứ thiết lập và chỉ bao gồm 4 thành viên là những cường quốc bên ngoài khu vực có thể thay thế vai trò trung tâm của ARF trong trật tự an ninh khu vực. Nỗ lực của ASEAN nhằm thu hút tất cả thành viên ARF ngồi cùng bàn thảo luận về những quan ngại an ninh khu vực sẽ không còn dễ dàng như trước kia khi đối thoại an ninh Bộ tứ vươn lên đóng vai trò chủ đạo trong cấu trúc an ninh ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Viễn cảnh này có nguy cơ làm lu mờ cơ chế đối thoại an ninh ARF mà ASEAN đã duy trì trong 27 năm qua trên cơ sở “đối thoại và hợp tác, đưa ra quyết định dựa trên đồng thuận, không can thiệp, tiệm tiến, phù hợp với các bên tham gia”.

Bộ tứ khẳng định với ASEAN rằng nhóm này sẽ tôn trọng tính thống nhất và vai trò trung tâm của ASEAN, trên cơ sở Tầm nhìn về khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương mà khối này đưa ra hồi năm 2019. Dù vậy, ASEAN vẫn cần tiến hành công tác đánh giá thường xuyên tuyên bố này của Bộ tứ. Lý do là căng thẳng Mỹ-Trung ngày càng gia tăng có thể làm thay đổi những kế hoạch ban đầu của Bộ tứ và một lần nữa có thể biến Đông Nam Á thành một đấu trường đầy rủi ro của cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung.

AUKUS: Phép thử cho sự đoàn kết nội khối

Các nước thành viên ASEAN đã có phản ứng khác nhau trước sự ra đời của AUKUS. Nếu như Indonesia và Malaysia cảnh báo nguy cơ dẫn đến một cuộc chạy đua vũ trang trong khu vực, đặc biệt là tàu ngầm hạt nhân, thì Philippines ủng hộ liên minh này. Sự khác biệt về các chiến lược an ninh cũng như sự thừa nhận khác nhau về những “mối đe dọa an ninh” đã dẫn đến sự phản ứng khác nhau giữa các thành viên của khối. Mặc khác, ASEAN sẽ có thể “ngồi im một chỗ” khi lâu nay khối này luôn cam kết duy trì một khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân thông qua “kim chỉ nam” là Hiệp ước Khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân (SEANWFZ). Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN (ADMM) hẹp dự kiến diễn ra ngày 10-11-2021 theo hình thức trực tuyến sẽ là dịp để các nước thành viên thống nhất quan điểm về AUKUS. Đã có quan ngại cho rằng nếu không thống nhất được lập trường thì điều này có thể đe dọa tiến trình hội nhập chính trị và an ninh của khối nói chung và kế hoạch tổng thể xây dựng Cộng đồng Chính trị-An ninh ASEAN 2025.

Như vậy, sự hồi sinh và mở rộng những cơ chế hợp tác đa phương nói trên sẽ đặt ra những thách thức tiềm ẩn đối với chủ nghĩa đa phương lấy ngoại giao chính trị làm trọng tâm do ASEAN dẫn dắt trong khu vực. Những thách thức này sẽ lộ rõ hơn trong năm 2022 khi Campuchia đảm nhận vai trò Chủ tịch ASEAN trong bối cảnh ký ức “câu chuyện buồn” về vai trò chủ tịch của nước này hồi năm 2012 vẫn còn nguyên vẹn.

Hà Ngọc (Tổng hợp)

Các tin khác

Cuộc chiến của AI

Cuộc chiến của AI

Tháng 9/2025, các nhà nghiên cứu của Anthropic phát hiện một điều mà giới an ninh mạng từng chỉ hình dung trong các kịch bản tương lai: một nhóm tin tặc định danh là GTG-1002, đã "bẻ khóa" công cụ Claude Code của chính công ty và biến nó thành một tác nhân tự động thực hiện tới 80-90% khối lượng công việc trong một chiến dịch gián điệp mạng nhắm vào khoảng 30 tổ chức toàn cầu. Đây được Anthropic gọi là "chiến dịch tấn công mạng quy mô lớn đầu tiên được thực hiện mà không có sự can thiệp đáng kể của con người". Sự kiện này đã trở thành biểu tượng cho một thực tế không thể chối cãi: kỷ nguyên hacker AI không còn là dự báo.

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Từ lời hứa “việc nhẹ, lương cao” trên mạng xã hội đến những cuộc hôn nhân ngoại quốc được vẽ ra bằng viễn cảnh sung túc, tội phạm mua bán người tìm mọi cách đánh vào giấc mơ “đổi đời” của người dân. Tại Cà Mau, phía sau mỗi vụ án được khám phá là một sự thật đau lòng: Khi bước qua ranh giới của sự cả tin, giấc mơ về một tương lai tốt đẹp có thể biến thành những tháng ngày bị bóc lột, giam cầm, bạo hành, thậm chí là tước đoạt mạng sống. Ngăn chặn tội phạm mua bán người, vì thế, không chỉ là cuộc đấu tranh của cơ quan chức năng, mà là cuộc chiến của toàn xã hội.

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Lực lượng Houthi đã giành quyền kiểm soát hòn đảo Perim và vùng bờ Biển Đỏ của Yemen từ chính phủ được Saudi Arabia hậu thuẫn, từ đó nắm quyền kiểm soát eo biển Bab al-Mandab, tạo ra nguy cơ “gọng kìm” các tuyến hàng hải trọng yếu từ Đông sang Tây.

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Khởi công giữa vùng núi cao và địa chất phức tạp nhất hành tinh, dự án thủy điện hạ lưu sông Yarlung Tsangpo vừa mang dáng dấp một kỳ tích năng lượng, vừa mở ra bài toán an ninh nguồn nước vượt khỏi biên giới Trung Quốc. Đằng sau công suất khổng lồ và lời hứa điện sạch là câu hỏi khó hơn - châu Á sẽ quản trị những dòng sông chung ra sao khi nhu cầu năng lượng, biến đổi khí hậu và cạnh tranh chiến lược cùng lúc gia tăng?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

Từng được xem là những nền kinh tế giàu có và ổn định bậc nhất thế giới, các nước Vùng Vịnh đang hứng chịu những xáo trộn ngày càng lớn khi chiến sự kéo dài. Từ hàng không, du lịch đến bất động sản và các sự kiện quốc tế đều bị ảnh hưởng nặng nề, cái giá của bất ổn dần hiện rõ.

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Sự ra đời của các Trường Văn hóa Công an nhân dân (CAND), trong đó có Trường Văn hóa CAND VI không chỉ mở ra cơ hội học tập, rèn luyện cho các em có hoàn cảnh khó khăn mà còn thể hiện sâu sắc trách nhiệm của lực lượng CAND trong phương châm gắn bảo đảm an ninh, trật tự với an sinh xã hội, chăm lo người yếu thế trong xã hội. Ngôi trường đặc biệt này còn mở ra cánh cửa tri thức, niềm tin và hy vọng cho nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn.

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Các mô hình dữ liệu lớn và các thuật toán hứa hẹn giúp con người tạo thuốc nhanh hơn, ứng phó tốt hơn với dịch bệnh, nhưng cũng có thể đưa những năng lực sinh học nguy hiểm tới gần hơn với các tổ chức khủng bố. Vũ khí của tương lai có thể không đi từ kho quân sự ra chiến trường. Chúng có thể bắt đầu bằng những dữ liệu trôi nổi trên các đám mây số. Cuộc cạnh tranh chiến lược Trung - Mỹ có thể sẽ làm gia tăng rủi ro này.

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Ngày 28/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra tuyên bố về một thỏa thuận dầu mỏ mới giữa Mỹ và Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez của Venezuela, trong đó Mỹ sẽ nắm quyền kiểm soát trữ lượng dầu mỏ lớn của Venezuela. Tuyên bố này đã gây làn sóng phản đối dữ dội ở Venezuela.

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Những hoạt động bị cáo buộc diễn ra quanh RAF Akrotiri trong năm 2025 chỉ được hé lộ sau đó hơn một năm, khi cuộc điều tra của Anh lần theo dấu vết dẫn tới một nghi phạm đang bị giữ tại Cyprus.

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Kết quả cuộc trưng cầu dân ý công bố hôm 30/8 cho thấy người dân Iceland đã bỏ phiếu không gia nhập Liên minh châu Âu (EU), bác bỏ nỗ lực của chính phủ nhằm nối lại các cuộc đàm phán gia nhập và đứng về phía những người bảo vệ vùng biển đánh bắt cá của Iceland.

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Sự đồng hành của gia đình, chính quyền và cộng đồng đang giúp người được đặc xá xóa bỏ mặc cảm, ổn định cuộc sống, không tái phạm và trở thành người có ích cho xã hội. Hơn 80 năm qua, Đảng, Nhà nước ta đã đặc xá, tha tù trước thời hạn cho hàng trăm nghìn phạm nhân trở về với gia đình và cộng đồng, xã hội. Trong đó, chỉ từ năm 2009 đến nay, Chủ tịch nước đã quyết định đặc xá cho gần 100 nghìn người. Những người được đặc xá được gia đình, các cấp, các ngành, đoàn thể xã hội tiếp nhận và tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ từng bước ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng.

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Khi bất ổn tại eo biển Hormuz buộc Saudi Arabia chuyển ngày càng nhiều dầu sang bờ Biển Đỏ, eo Bab el-Mandeb từ một điểm nghẽn hàng hải đã trở thành “chiếc van thứ hai” của thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, trường hợp lực lượng Houthi không phong tỏa hoàn toàn eo biển này mà chỉ cần khiến rủi ro đủ lớn để tàu hàng, hãng bảo hiểm và chủ hàng tự lựa chọn con đường khác, hiệu ứng kinh tế đã có thể tương đương một cuộc phong tỏa. Đó cũng là dấu hiệu cho thấy chiến tranh Trung Đông đang chuyển từ cuộc đấu giành lãnh thổ sang cuộc đấu kiểm soát những dòng chảy của nền kinh tế toàn cầu.

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Thông tin cá nhân đang trở thành “mỏ vàng” của tội phạm, bị đánh cắp, mua bán và khai thác để lừa đảo, xâm phạm đời tư, tống tiền. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải dựng “lá chắn số” từ từng tài khoản, thiết bị và quy trình quản lý dữ liệu trong mỗi cơ quan, doanh nghiệp.

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Thực hiện chỉ đạo quyết liệt của Giám đốc Công an TP Đà Nẵng, những ngày này, toàn lực lượng Công an tỉnh, từ thành phố đến cơ sở, đang bước vào trận đánh lớn với khí thế sục sôi, quyết tâm cao độ. Với tinh thần “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” cả ngày lẫn đêm, đợt cao điểm 45 ngày đêm (từ 5/8 đến 20/9) tổng rà soát, phát hiện, đấu tranh, xử lý, làm sạch địa bàn đang lan tỏa rộng khắp từ miền núi cao, vùng biên giới đến tận các xã đảo. Trận chiến với “cái chết trắng” không chừa một tấc đất này đang khẳng định bản lĩnh, sự mưu trí và tinh thần vì nhân dân phục vụ của lực lượng Công an cấp xã trên toàn thành phố.

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Ông Mykhailo Fedorov - Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine vừa bị cách chức đã kêu gọi tổ chức bầu cử tổng thống trong thời chiến. Đây là thách thức chính trị trực tiếp nhất đối với Tổng thống Volodymyr Zelensky kể từ khi cuộc chiến Nga - Ukraine bắt đầu vào năm 2022.

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Đằng sau kế hoạch thanh toán 725 triệu USD của Mỹ là bài toán tài chính lớn hơn của Liên hợp quốc: nguồn đóng góp cần ổn định hơn, chi phí phải được kiểm soát chặt hơn, trong khi những nhiệm vụ cốt lõi vẫn cần được bảo đảm.

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu để xác lập mô hình phát triển mới, tạo nền tảng nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh, tự chủ và sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên mới. Với vai trò là Cơ quan Thường trực thực hiện Nghị quyết 57, đồng thời là lực lượng gương mẫu, đi đầu, Bộ Công an không chỉ làm tốt công tác tham mưu, dẫn dắt thực hiện nhiệm vụ cho các ngành, các cấp mà còn từng bước đưa khoa học, công nghệ vào mọi mặt công tác Công an, từ quản trị, chỉ huy, cải cách hành chính, xây dựng cơ sở dữ liệu đến phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và phục vụ người dân.

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran chưa tìm được giải pháp hòa bình, eo biển Hormuz vẫn đang bị khóa chặt và tuyến hàng hải huyết mạch qua Biển Đỏ liên tục bị lực lượng Houthi tấn công, thì việc mở ra tuyến hàng hải mới đi qua Bắc Cực trở thành lựa chọn hấp dẫn.

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Tây Ninh có vị trí chiến lược, vừa là cửa ngõ kết nối TP Hồ Chí Minh với các tỉnh miền Tây Nam Bộ, vừa có đường biên giới tiếp giáp Vương quốc Campuchia cùng hệ thống cửa khẩu thuận lợi cho việc giao thương kinh tế. Ngoài ra, còn có nhiều khu công nghiệp phát triển mạnh thu hút hàng trăm ngàn người từ các tỉnh, thành khác và người nước ngoài đến lưu trú để sản xuất, kinh doanh. Lợi dụng điều này, các loại tội phạm về trật tự xã hội, sử dụng công nghệ cao, ma túy, cờ bạc, trộm cắp tài sản, “tín dụng đen”, xuất, nhập cảnh trái phép... hoạt động phức tạp.