ASEAN củng cố nội lực giữa thế cục biến động

Trong nhiều năm qua, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) từng hưởng lợi từ sự dịch chuyển thương mại toàn cầu, đặc biệt nhờ vị thế trung lập giữa các cường quốc. Tuy nhiên, bối cảnh quốc tế hiện tại - căng thẳng Mỹ - Trung và chính sách thuế mới từ Mỹ - đang thu hẹp nhanh chóng không gian chiến lược vốn giúp khối duy trì sự cân bằng và ổn định.

Trước những biến động nhanh chóng của tình hình địa chính trị và kinh tế thế giới,  ASEAN đứng trước yêu cầu cấp thiết phải củng cố nội lực nhằm nâng cao vị thế quốc tế và khả năng thích ứng. Chỉ trong nửa năm, môi trường chiến lược tại Đông Nam Á đã thay đổi đáng kể.

Tháng 12/2024, Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim - khi chuẩn bị đảm nhận vai trò Chủ tịch luân phiên ASEAN - từng bày tỏ kỳ vọng về một “thời kỳ phục hưng lần thứ 2” của khối. Tuy nhiên, tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN vào tháng 5/2025, thông điệp của ông đã mang sắc thái khác: ASEAN cần tăng cường “sức mạnh và sức bền” để vượt qua những thách thức ngày càng gia tăng.

ASEAN củng cố nội lực giữa thế cục biến động -0
ASEAN được đánh giá là một tổ chức có tính thực tiễn cao.

Thông điệp này tiếp tục được ông nhấn mạnh tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN vào tháng 7, khi cảnh báo rằng một cuộc chuyển dịch lớn trong trật tự địa chính trị đang diễn ra, trong khi hệ thống thương mại toàn cầu ngày càng bị bóp nghẹt bởi các biện pháp đơn phương. Ông đặc biệt lưu ý việc Mỹ sử dụng các công cụ như thuế quan, kiểm soát xuất khẩu và rào cản đầu tư như những “vũ khí chiến lược” trong cuộc cạnh tranh toàn cầu.

Trong khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đẩy mạnh chính sách đơn phương, ưu tiên lợi ích quốc gia, cách tiếp cận này dường như đi ngược với phương thức vận hành truyền thống của ASEAN - một tổ chức từ lâu đã đề cao chủ nghĩa đa phương, đối thoại và đồng thuận trong cả thương mại lẫn ngoại giao. Từ khi được thành lập, ASEAN luôn hướng đến việc xây dựng một trật tự khu vực ổn định, dựa trên nguyên tắc không liên kết và không phụ thuộc vào bất kỳ cường quốc nào. Kinh nghiệm từ thời Chiến tranh Lạnh đã khiến các quốc gia thành viên đặc biệt nhạy cảm với tư duy “chọn phe”, thay vào đó nỗ lực duy trì lập trường cân bằng và chủ động thúc đẩy hợp tác toàn diện, không phân biệt quốc gia lớn hay nhỏ; ưu tiên giữ vững trung lập chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc.

Dù một số quốc gia ASEAN có xu hướng thiên về Mỹ hay Trung Quốc trong những lĩnh vực cụ thể, khối này nhìn chung vẫn giữ vững được sự đồng thuận chiến lược: Không để bị lôi kéo vào cuộc cạnh tranh giữa 2 siêu cường. Dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden, hợp tác quốc phòng và an ninh giữa Mỹ và ASEAN từng được coi là trụ cột giữ vững ổn định tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Mỹ cũng là nhà đầu tư lớn nhất tại ASEAN, chiếm hơn 22% tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trong khu vực.

Tuy nhiên, về thương mại, Trung Quốc mới là đối tác lớn nhất của ASEAN, Mỹ chỉ đứng thứ 2. Theo số liệu năm 2023, giá trị xuất khẩu từ ASEAN sang cả 2 nước này tương đương nhau, nhưng nhập khẩu từ Trung Quốc lên tới 409,5 tỷ USD - gấp 3 lần so với từ Mỹ (126,1 tỷ USD). Năm 2024, thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ với ASEAN đã tăng lên 227,7 tỷ USD - tăng 11,6% so với năm 2023 - khiến khu vực này trở thành mục tiêu trong chính sách thương mại đối kháng của Washington.

Trước áp lực ngày càng lớn,  các nước ASEAN đã cho thấy sự linh hoạt trong việc cân bằng giữa các mối quan hệ chiến lược. Chẳng hạn, Thái Lan - dù là đồng minh theo hiệp ước với Mỹ - vẫn mua vũ khí từ Trung Quốc với giá trị cao hơn so với các thương vụ tương tự với Mỹ trong giai đoạn 2004-2023. Tương tự, Singapore vẫn là điểm trung chuyển chính của dòng vốn đầu tư Trung Quốc vào Đông Nam Á; tiếp tục duy trì các cuộc tập trận với Mỹ, đồng thời đảm bảo cân bằng lợi ích với Bắc Kinh. Những ví dụ này cho thấy ASEAN không chỉ cố gắng giữ thế trung lập, mà còn chủ động sử dụng linh hoạt các mối quan hệ để bảo vệ quyền tự chủ và lợi ích chiến lược trong một môi trường toàn cầu ngày càng khó lường.

Trước môi trường bất định và trật tự quốc tế đang rạn nứt, ASEAN được kêu gọi tăng cường nội lực để giữ vững vai trò trung tâm. Một số ưu tiên được đặt ra bao gồm thúc đẩy hội nhập nội khối, triển khai hiệu quả các hiệp định thương mại tự do hiện có, mở rộng quan hệ với các đối tác ngoài khu vực và đẩy mạnh đa dạng hóa thương mại - đầu tư.

Trong lộ trình tăng cường tự cường, việc ASEAN công bố Tầm nhìn cộng đồng ASEAN 2045 được xem là một bước đi chiến lược. Văn kiện này nhấn mạnh các trụ cột phát triển dài hạn như chuyển đổi xanh, kinh tế số và phát triển bền vững - những yếu tố then chốt giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của khối trong dài hạn. Ngay cả chủ đề năm ASEAN 2025 “Tính bao trùm và bền vững” do Malaysia chủ trì, cũng phản ánh nhu cầu cấp thiết phải củng cố sức mạnh nội tại.

Theo Thomas Daniel - chuyên gia thuộc Chương trình chính sách đối ngoại và an ninh của ISIS Malaysia - những khái niệm tưởng chừng đơn giản này thực chất đòi hỏi hành động cụ thể và quyết đoán. Ông nhận định: “Đó không chỉ là tầm nhìn, mà còn là lời cảnh tỉnh về những gì ASEAN cần làm để duy trì tăng trưởng ổn định và thực chất”.

Dù còn những bất cập, ASEAN vẫn được đánh giá là một tổ chức có tính thực tiễn cao - yếu tố đã giúp khối này vượt qua nhiều sóng gió trong quá khứ. Trong bối cảnh toàn cầu ngày càng bất ổn, chính sự linh hoạt, đồng thuận và chủ động thích ứng sẽ tiếp tục là nền tảng để ASEAN vững bước, giữ vững vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực đang định hình lại.

Huy Thông

Các tin khác

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Vòng 2 cuộc bầu cử Tổng thống Colombia diễn ra vào ngày 21/6 cho kết quả ứng viên cực hữu Abelardo de la Espriella đã giành chiến thắng sít sao trước ứng viên cánh tả, tiếp nối làn sóng cực hữu thân Mỹ, ủng hộ Tổng thống Donald Trump giành quyền lãnh đạo tại khu vực được cho là “sân sau” của Mỹ.

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

Cuộc đàm phán tìm kiếm một thỏa thuận hòa bình lâu dài giữa Mỹ và Iran đang diễn ra trong thời hạn 60 ngày do hai bên ấn định tại bản ghi nhớ ngừng bắn ký kết hồi tuần trước. Tuy nhiên, việc Israel tiếp tục tấn công các mục tiêu ở Lebanon và không chịu rút quân đang gây khó khăn rất lớn cho đàm phán.

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Từ năm 2018, quan hệ đối thoại Nga - ASEAN (Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á) đã đạt đến tầm chiến lược. Đối với Nga, phát triển hợp tác với ASEAN vẫn là trọng điểm trong việc mở rộng sang các thị trường đang phát triển nhanh chóng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. ASEAN bao gồm 11 quốc gia với dân số hơn 680 triệu và tổng GDP vượt quá 4 nghìn tỷ USD, đang là một trong những hiệp hội lớn nhất thế giới.

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Những cuộc điện thoại mời nhận quà tri ân, cơ hội đầu tư sinh lời, chương trình nâng cấp quyền lợi nghỉ dưỡng hay hỗ trợ chuyển nhượng hợp đồng tưởng chừng vô hại đã trở thành chiếc bẫy mất tiền. Đằng sau những văn phòng sang trọng, những bản hợp đồng được in ấn chuyên nghiệp và những lời hứa hẹn đầy hấp dẫn là cả một hệ thống doanh nghiệp được tổ chức bài bản nhằm dẫn dụ, thao túng tâm lý khách hàng để chiếm đoạt tài sản.

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Theo lời kể của những phụ nữ Afghanistan với nhật báo Shargh của Iran, Taliban đã siết chặt các quy định về trang phục đối với phụ nữ. Loại hijab thông thường che kín cơ thể và tóc hiện đã bị cấm; thay vào đó, phụ nữ chỉ được phép mặc trang phục burqa trùm kín cơ thể từ đầu đến chân, che cả khuôn mặt và chỉ để lại một lớp lưới nhỏ trước mắt để nhìn ra bên ngoài.

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Chỉ vài ngày sau chiến thắng áp đảo tại Makerfield, ông Andy Burnham đang trở thành tâm điểm của chính trường Anh. Trong bối cảnh Thủ tướng Keir Starmer vừa tuyên bố từ chức sau nhiều tuần chịu sức ép từ nội bộ Công đảng, ngày càng nhiều tiếng nói xem ông Burnham là nhân vật có thể giúp đảng cầm quyền khôi phục niềm tin của cử tri và mở ra một giai đoạn ổn định mới cho nước Anh.

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Ngày 18/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đặt bút ký vào bản thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ với Iran sau hơn 100 ngày chiến tranh làm hàng nghìn người thiệt mạng và khiến nền kinh tế toàn cầu rơi vào khủng hoảng. Sau thỏa thuận, những gì sẽ triển khai thực hiện cũng quan trọng không kém, trong đó có việc Mỹ phải làm thế nào để kiềm chế được Israel.

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga từ ngày 17 đến 19/6/2026 tại Kazan, Nga diễn ra vào thời điểm quan trọng đối với cả cấu trúc khu vực lẫn ngoại giao toàn cầu. Đánh dấu kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ đối thoại và 8 năm quan hệ đối tác chiến lược, Hội nghị cấp cao lần này mang đến cơ hội có một không hai để điều chỉnh lại hợp tác giữa hai bên.

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Những vụ bạo loạn liên quan đến người nhập cư tại Anh và Bắc Ireland một lần nữa cho thấy đây vẫn là chủ đề gây chia rẽ nhất tại châu Âu, bất chấp việc EU vừa triển khai Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới nhằm tìm lời giải triệt để cho bài toán gai góc này.

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Sau hơn 100 ngày xung đột với những đợt leo thang rồi xuống thang liên tiếp, Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận hòa bình, mở đường cho việc nối lại lưu thông qua eo biển Hormuz. Phía sau các diễn biến ngoại giao dẫn đến kết quả đó, có một thực tế ít được nhắc đến nhưng là động lực quan trọng: kho dự trữ dầu của thế giới đang cạn với tốc độ chưa từng thấy.

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Trong bối cảnh liên tiếp xảy ra sự cố hạ tầng dưới biển tại Baltic, Phần Lan thử nghiệm hệ thống cảm biến âm học nhằm phát hiện sớm nguy cơ đối với cáp ngầm, cho thấy xu hướng chuyển sang phòng ngừa chủ động trong bảo vệ hạ tầng số then chốt.

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Hơn 2 tháng sau khi Mỹ và Iran chính thức bước vào đàm phán tìm kiếm giải pháp hòa bình lâu dài cho cuộc chiến, cho đến nay, hầu như mọi nỗ lực chưa mang lại kết quả khả quan nào, và các bên tiếp tục “vừa đánh vừa đàm” trên khắp các mặt trận.

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Bên trung gian hòa giải châu Âu có thể tháo gỡ bế tắc trong đàm phán giữa Nga và Ukraine, theo một số nhà phân tích, tuy nhiên thỏa thuận hòa bình bền vững khó có thể đạt được trừ khi 2 nước này cùng đi đến kết luận rằng chiến tranh tiếp diễn sẽ tốn kém hơn về mặt chiến lược và chính trị so với thỏa hiệp.

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Thất bại chưa từng có của Berlin trong cuộc đua giành ghế Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc mới đây không phải một cú sẩy chân đơn thuần mà phản ánh uy tín đi xuống của Đức sau một giai đoạn theo đuổi chính sách đối ngoại cứng nhắc và cả sự phản kháng ngày càng mạnh mẽ từ phương Nam đối với trật tự thế giới do phương Tây định hình.

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Một đường dây săn bắt, giết mổ, mua bán voọc bạc ở Phú Quốc vừa bị Phòng CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường Công an tỉnh An Giang chủ công, phối hợp cùng các đơn vị đấu tranh, triệt phá. Nhiều đối tượng bị bắt giữ và những lời khai ban đầu đã hé lộ quy mô, tính chất của nạn mua bán động vật hoang dã, quý hiếm trên mạng xã hội...

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Với tinh thần quyết liệt và quyết tâm chính trị cao, tập thể lãnh đạo, cán bộ, chiến sĩ Phòng An ninh điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn đã biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động. Qua đó, gặt hái những kết quả đặc biệt xuất sắc trên mặt trận đấu tranh phòng, chống tội phạm, bóc gỡ hàng loạt chuyên án lớn, giữ vững bình yên nơi địa đầu Tổ quốc.

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

Trong bối cảnh an ninh châu Âu tiếp tục biến động, các tín hiệu chính sách gần đây từ Mỹ về khả năng mở rộng triển khai vũ khí hạt nhân tới một số quốc gia thành viên đang đưa Đông Âu trở thành trọng tâm trong cấu trúc răn đe của NATO.

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Nhật Bản vừa công bố kết quả điều tra cho thấy dân số nước này đã giảm hơn 3 triệu người chỉ trong vòng 5 năm - mức sụt giảm lớn nhất kể từ khi bắt đầu thống kê cách đây hơn một thế kỷ. Những con số mới nhất cho thấy cuộc khủng hoảng nhân khẩu học được cảnh báo trong nhiều thập niên qua không còn là nguy cơ, mà đã trở thành hiện thực với xứ sở Mặt trời mọc.

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Với đường biên giới dài, tiếp giáp nước bạn Campuchia, kết nối với mạng lưới giao thông thông suốt đến trung tâm kinh tế lớn của phía Nam là TP Hồ Chí Minh, nên Tây Ninh luôn được cánh đầu nậu chọn lựa làm địa bàn tuồn hàng lậu qua biên giới trước khi trung chuyển đến các địa phương khác tiêu thụ.

Khoe kết quả test ma túy: Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Sau hàng loạt nghệ sĩ vướng vòng lao lý vì ma túy, hình ảnh giới giải trí Việt đang đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có. Trong bối cảnh đó, nhiều ca sĩ, diễn viên đã chủ động công khai kết quả xét nghiệm ma túy âm tính để chứng minh bản thân “sạch”. Thế nhưng, liệu một tờ giấy xét nghiệm có đủ để bảo chứng cho sự trong sạch của một người nghệ sĩ hay không khi mà theo các chuyên gia, dấu vết ma túy trong cơ thể chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định?