ASEAN củng cố nội lực giữa thế cục biến động

Trong nhiều năm qua, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) từng hưởng lợi từ sự dịch chuyển thương mại toàn cầu, đặc biệt nhờ vị thế trung lập giữa các cường quốc. Tuy nhiên, bối cảnh quốc tế hiện tại - căng thẳng Mỹ - Trung và chính sách thuế mới từ Mỹ - đang thu hẹp nhanh chóng không gian chiến lược vốn giúp khối duy trì sự cân bằng và ổn định.

Trước những biến động nhanh chóng của tình hình địa chính trị và kinh tế thế giới,  ASEAN đứng trước yêu cầu cấp thiết phải củng cố nội lực nhằm nâng cao vị thế quốc tế và khả năng thích ứng. Chỉ trong nửa năm, môi trường chiến lược tại Đông Nam Á đã thay đổi đáng kể.

Tháng 12/2024, Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim - khi chuẩn bị đảm nhận vai trò Chủ tịch luân phiên ASEAN - từng bày tỏ kỳ vọng về một “thời kỳ phục hưng lần thứ 2” của khối. Tuy nhiên, tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN vào tháng 5/2025, thông điệp của ông đã mang sắc thái khác: ASEAN cần tăng cường “sức mạnh và sức bền” để vượt qua những thách thức ngày càng gia tăng.

ASEAN củng cố nội lực giữa thế cục biến động -0
ASEAN được đánh giá là một tổ chức có tính thực tiễn cao.

Thông điệp này tiếp tục được ông nhấn mạnh tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN vào tháng 7, khi cảnh báo rằng một cuộc chuyển dịch lớn trong trật tự địa chính trị đang diễn ra, trong khi hệ thống thương mại toàn cầu ngày càng bị bóp nghẹt bởi các biện pháp đơn phương. Ông đặc biệt lưu ý việc Mỹ sử dụng các công cụ như thuế quan, kiểm soát xuất khẩu và rào cản đầu tư như những “vũ khí chiến lược” trong cuộc cạnh tranh toàn cầu.

Trong khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đẩy mạnh chính sách đơn phương, ưu tiên lợi ích quốc gia, cách tiếp cận này dường như đi ngược với phương thức vận hành truyền thống của ASEAN - một tổ chức từ lâu đã đề cao chủ nghĩa đa phương, đối thoại và đồng thuận trong cả thương mại lẫn ngoại giao. Từ khi được thành lập, ASEAN luôn hướng đến việc xây dựng một trật tự khu vực ổn định, dựa trên nguyên tắc không liên kết và không phụ thuộc vào bất kỳ cường quốc nào. Kinh nghiệm từ thời Chiến tranh Lạnh đã khiến các quốc gia thành viên đặc biệt nhạy cảm với tư duy “chọn phe”, thay vào đó nỗ lực duy trì lập trường cân bằng và chủ động thúc đẩy hợp tác toàn diện, không phân biệt quốc gia lớn hay nhỏ; ưu tiên giữ vững trung lập chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc.

Dù một số quốc gia ASEAN có xu hướng thiên về Mỹ hay Trung Quốc trong những lĩnh vực cụ thể, khối này nhìn chung vẫn giữ vững được sự đồng thuận chiến lược: Không để bị lôi kéo vào cuộc cạnh tranh giữa 2 siêu cường. Dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden, hợp tác quốc phòng và an ninh giữa Mỹ và ASEAN từng được coi là trụ cột giữ vững ổn định tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Mỹ cũng là nhà đầu tư lớn nhất tại ASEAN, chiếm hơn 22% tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trong khu vực.

Tuy nhiên, về thương mại, Trung Quốc mới là đối tác lớn nhất của ASEAN, Mỹ chỉ đứng thứ 2. Theo số liệu năm 2023, giá trị xuất khẩu từ ASEAN sang cả 2 nước này tương đương nhau, nhưng nhập khẩu từ Trung Quốc lên tới 409,5 tỷ USD - gấp 3 lần so với từ Mỹ (126,1 tỷ USD). Năm 2024, thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ với ASEAN đã tăng lên 227,7 tỷ USD - tăng 11,6% so với năm 2023 - khiến khu vực này trở thành mục tiêu trong chính sách thương mại đối kháng của Washington.

Trước áp lực ngày càng lớn,  các nước ASEAN đã cho thấy sự linh hoạt trong việc cân bằng giữa các mối quan hệ chiến lược. Chẳng hạn, Thái Lan - dù là đồng minh theo hiệp ước với Mỹ - vẫn mua vũ khí từ Trung Quốc với giá trị cao hơn so với các thương vụ tương tự với Mỹ trong giai đoạn 2004-2023. Tương tự, Singapore vẫn là điểm trung chuyển chính của dòng vốn đầu tư Trung Quốc vào Đông Nam Á; tiếp tục duy trì các cuộc tập trận với Mỹ, đồng thời đảm bảo cân bằng lợi ích với Bắc Kinh. Những ví dụ này cho thấy ASEAN không chỉ cố gắng giữ thế trung lập, mà còn chủ động sử dụng linh hoạt các mối quan hệ để bảo vệ quyền tự chủ và lợi ích chiến lược trong một môi trường toàn cầu ngày càng khó lường.

Trước môi trường bất định và trật tự quốc tế đang rạn nứt, ASEAN được kêu gọi tăng cường nội lực để giữ vững vai trò trung tâm. Một số ưu tiên được đặt ra bao gồm thúc đẩy hội nhập nội khối, triển khai hiệu quả các hiệp định thương mại tự do hiện có, mở rộng quan hệ với các đối tác ngoài khu vực và đẩy mạnh đa dạng hóa thương mại - đầu tư.

Trong lộ trình tăng cường tự cường, việc ASEAN công bố Tầm nhìn cộng đồng ASEAN 2045 được xem là một bước đi chiến lược. Văn kiện này nhấn mạnh các trụ cột phát triển dài hạn như chuyển đổi xanh, kinh tế số và phát triển bền vững - những yếu tố then chốt giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của khối trong dài hạn. Ngay cả chủ đề năm ASEAN 2025 “Tính bao trùm và bền vững” do Malaysia chủ trì, cũng phản ánh nhu cầu cấp thiết phải củng cố sức mạnh nội tại.

Theo Thomas Daniel - chuyên gia thuộc Chương trình chính sách đối ngoại và an ninh của ISIS Malaysia - những khái niệm tưởng chừng đơn giản này thực chất đòi hỏi hành động cụ thể và quyết đoán. Ông nhận định: “Đó không chỉ là tầm nhìn, mà còn là lời cảnh tỉnh về những gì ASEAN cần làm để duy trì tăng trưởng ổn định và thực chất”.

Dù còn những bất cập, ASEAN vẫn được đánh giá là một tổ chức có tính thực tiễn cao - yếu tố đã giúp khối này vượt qua nhiều sóng gió trong quá khứ. Trong bối cảnh toàn cầu ngày càng bất ổn, chính sự linh hoạt, đồng thuận và chủ động thích ứng sẽ tiếp tục là nền tảng để ASEAN vững bước, giữ vững vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực đang định hình lại.

Huy Thông

Các tin khác

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Cuộc xung đột Nga - Ukraine, hiện đã bước sang năm thứ 5, đang chứng kiến những chuyển dịch mang tính bước ngoặt khi thế bế tắc quân sự thúc đẩy các cường quốc tái khởi động kênh ngoại giao cấp cao. 4 năm giao tranh khốc liệt đã tiêu hao nguồn lực khổng lồ của cả hai bên trực tiếp tham chiến lẫn các quốc gia bảo trợ.

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6/10 tội danh trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) không chỉ thể hiện chính sách hình sự nhân đạo mà còn hướng tới phân hóa trách nhiệm hình sự, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm. Mục tiêu cuối cùng là giảm tội phạm, bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, hiệu quả, xây dựng xã hội an toàn hơn.

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Các chiến dịch truy quét ma túy ngày càng quyết liệt đang buộc những đường dây buôn lậu ở Nam Mỹ thay đổi phương thức hoạt động. Từ những con tàu chở hàng đến mạng lưới sông ngòi Amazon, các tuyến vận chuyển liên tục được mở rộng và cocaine vẫn tràn vào Bắc Mỹ, châu Âu với giá ngày càng rẻ.

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Chỉ còn một tuần trước vòng bỏ phiếu thứ hai, ngày 25/10, Thượng nghị sĩ cánh hữu Flavio Bolsonaro vẫn nhỉnh hơn Tổng thống Lula da Silva trong các cuộc thăm dò. Từ kết quả bất ngờ ở vòng 1 đến cuộc khủng hoảng của Tòa án Tối cao, nhiều yếu tố đang đưa gia tộc Bolsonaro trở lại gần quyền lực.

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Công tác vận động, thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo có vai trò quan trọng trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vi phạm pháp luật. Từ thực tế đó, Công an tỉnh Nghệ An triển khai nhiều cách làm sáng tạo, linh hoạt, bám sát thực tiễn từng địa bàn, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của Nhân dân. Qua đó, hạn chế thấp nhất nguy cơ mất an toàn có thể xảy ra, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần giữ vững an ninh, trật tự và bình yên ngay từ cơ sở.

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

Thâm hụt thương mại gần 360 tỷ euro mỗi năm buộc Liên minh châu Âu (EU) phải điều chỉnh quan hệ với Trung Quốc. Thỏa thuận sơ bộ tại Bắc Kinh mở hướng tháo gỡ, nhưng chưa giải quyết bất đồng về tiếp cận thị trường, trợ cấp và sức cạnh tranh công nghiệp.

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Không rời xa Mỹ, dè dặt với Trung Quốc, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron muốn châu Âu trở thành một cực quyền lực có khả năng tự quyết. Nhưng để “con đường thứ ba” vượt khỏi diễn đàn ngoại giao, châu Âu phải giải quyết bài toán khó hơn - biến ý chí chính trị thành sức mạnh thực tế.

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Dù đã được lực lượng Công an liên tục cảnh báo, song thời gian qua, chiêu trò lừa đảo mua bán “thiên thạch” với những siêu tính năng kỳ quái vẫn khiến không ít người sập bẫy. Từ những vật liệu rẻ tiền như than chì, nhựa đường, hạt xốp hay những viên đá thông thường, các đối tượng lừa đảo đã dùng thủ thuật đánh tráo tinh vi kết hợp với chiêu bài tâm linh để lừa đảo nạn nhân, chiếm đoạt số tiền lên đến hàng chục, hàng trăm tỷ đồng...

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Sau những gián đoạn nghiêm trọng của dòng chảy năng lượng, các nhà sản xuất Vùng Vịnh đang tìm cách trở lại thị trường châu Á. Nhưng, phục hồi xuất khẩu mới chỉ là bước đầu: cạnh tranh giá bán, chi phí vận tải và khác biệt về lợi ích đang quyết định liệu sự trở lại ấy có thể chuyển thành vị thế bền vững.

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Thỏa thuận Pretoria từng chấm dứt cuộc chiến đẫm máu tại Tigray (Ethiopia) năm 2022, đứng trước nguy cơ sụp đổ, khi các lực lượng vũ trang tại đây tái giao tranh với quân đội chính quyền trung ương. Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở việc Ethiopia trở lại vòng xoáy xung đột, mà còn ở khả năng kéo theo những tác động rộng hơn tới vùng Sừng châu Phi.

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Tại tỉnh địa đầu cực Nam Tổ quốc, từ khu dân cư, xã phường đến từng cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục..., sự bình yên không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của một quá trình kiên trì xây dựng ý thức chấp hành pháp luật, phát huy sức mạnh nhân dân, chủ động phòng ngừa và xử lý từ sớm, từ xa nguy cơ phức tạp về an ninh, trật tự. Qua 5 năm thực hiện Thông tư 124 của Bộ Công an (2021-2026), Cà Mau đưa tiêu chí “An toàn về an ninh, trật tự” trở thành nội dung gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, góp phần củng cố vững chắc thế trận an ninh nhân dân, thế trận lòng dân ngay từ cơ sở.

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Từ nữ thị trưởng đầu tiên của Marrakesh đến người phụ nữ đầu tiên đứng đầu Chính phủ Morocco, Fatima Ezzahra El Mansouri đã đi qua một hành trình vươn lên bền bỉ trên chính trường suốt gần 2 thập niên. Nhưng, phía sau dấu mốc lịch sử ấy là những bài toán không đơn giản đang chờ bà giải trong nhiệm kỳ mới.

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

Trong tuần lễ cấp cao của Đại hội đồng Liên hợp quốc, ý tưởng lập một thiết chế quốc tế giám sát trí tuệ nhân tạo (AI) liên tục được nhắc đến, từ tuyên bố của nhóm nước do Phần Lan và Na Uy khởi xướng đến bài phát biểu của Singapore. Tất cả đều nhấn mạnh, quản trị AI đang trở thành một vấn đề cấp thiết của hợp tác và an ninh quốc tế.

Tiếp bước con đường vinh quang

Tiếp bước con đường vinh quang

40 năm ngày tựu trường là một dấu mốc đầy kỷ niệm đối với các học viên khóa D18 Học viện An ninh nhân dân. Một khóa học với hơn 200 người từ khắp mọi miền tổ quốc đã về dưới mái trường này, với một ý chí mãnh liệt và niềm tin vào con đường mình đã chọn, đó là trở thành người chiến sĩ Công an nhân dân.

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

Trong đợt mưa lũ vừa qua, tại các xã biên giới miền Tây xứ Nghệ, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ CAND dầm mình giữa suối làm cầu dân sinh hay căng dây kéo thuyền lúc nửa đêm, băng qua lũ dữ đưa người dân đi cấp cứu kịp thời đã trở thành biểu tượng cốt lõi của tinh thần “vì nhân dân phục vụ”. Những việc làm đó đã hiện thực hóa nội dung “Gần dân nhất” trong phong trào thi đua “Ba nhất” của lực lượng CAND.

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ở tuổi 75, sau 3 lần tranh cử tổng thống bất thành, ông Jean-Luc Melenchon bất ngờ trở thành đối thủ có khả năng thách thức bà Marine Le Pen ở vòng 2 bầu cử năm 2027. Một cuộc thăm dò cuối tháng 9 cho thấy ứng cử viên cánh tả này đang có nền tảng ủng hộ đáng kể, đặc biệt trong giới trẻ, dù khoảng cách giữa điều đó với việc giành được đa số cử tri vẫn còn rất xa.

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đánh cả đường dây, bắt đối tượng cầm đầu, truy xét tận cùng nguồn tài chính, tài sản do phạm tội mà có, không bỏ lọt tội phạm là những chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt của lãnh đạo Bộ Công an nhằm siết chặt “gọng kìm” tấn công tội phạm về ma túy với phương châm “triệt cung, xóa cầu”.

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Tại Sudan, cơn sốt vàng đang để lại một cái giá ngày càng lớn. Những bãi thải hóa chất làm suy kiệt đất canh tác, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng, trong khi hoạt động khai thác thủ công thiếu kiểm soát tiếp tục cung cấp sinh kế cho hàng nghìn người và là nguồn thu quan trọng cho các bên tham chiến.

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Còn hơn một tháng trước ngày 27/10, cuộc bầu cử Israel diễn ra trong một bản đồ chính trị chưa có câu trả lời rõ ràng về bên nào đủ sức tập hợp 61 ghế để thành lập chính phủ. Trong thế giằng co đó, AI đang nhanh chóng trở thành công cụ mới của chiến dịch tranh cử, trong khi hàng chục nghìn người Israel ở nước ngoài tìm cách trở về để bỏ phiếu.