Anh ấy đã hy sinh từ tháng Bảy

Hầu như ai trong chúng ta cũng đều biết tới nhà văn Nga Xôviết  Konstantin Sinomov, tác giả của khúc tụng ca bất tuyệt "Đợi anh về". Ông là người lính cầm bút và cầm súng trên chiến trường, đã phải trải qua mọi sự trầm luân của cuộc đời trận mạc ở những nơi khói lửa nhất trong chiến tranh thế giới thứ hai.

Trái tim giàu nỗi niềm của Simonov đã giúp ông cảm thông rất sâu sắc với những cảnh ngộ éo le thường hay tới với các chiến binh trong những năm mịt mù đạn bom. Và những bài thơ hay nhất của ông đã thuật lại chính những cảm thông đó.

Năm 1943, tới một trung đoàn Hồng quân đang ở tiền tiêu, Simonov được nghe kể về một trường hợp rất éo le xảy ra với một sĩ quan vừa hy  sinh. Số là, sau khi đơn vị tổ chức mai táng cho anh xong thì quân bưu lại mang tới lá thư mà người vợ từ thành phố Vitrug, một trung tâm công nghiệp lớn thuộc tỉnh Ivanov, nằm cách thủ đô Moska khoảng 400 km về phía đông bắc gửi tới.

Đây là lá thư mà người vợ định dùng làm công cụ biện hộ để bỏ người chồng lính và đi lập gia đình mới. Simonov đã được đọc lá thư đó và theo yêu cầu của các đồng đội cùng trung đoàn với người đã khuất, viết một lá thư ngỏ bằng thơ để gửi cho người phụ nữ ở thành phố Vitrug xa xôi đó. Bài thơ về sau được đăng trên báo và tạo nên một dư luận rất mạnh mẽ:

"Tôi bắt buộc phải báo cho chị rõ
Rằng lá thư chị đã không xấu hổ
Bỏ vào hòm gửi tới nơi đây
Không đến được tay người cần nhận nó.

Chồng chị đã không phải đọc thư,
Không bị thương bởi lời đê tiện,
Không kinh hoàng sửng sốt phát điên lên,
Không gào thét rủa nguyền kỷ niệm.

Khi ở cạnh nhà ga đổ nát
Anh ấy dẫn đầu trung đội xung phong,
Sự bạo tàn bất nhẫn trong thư
May sao, không bắt anh đau đớn.

Khi anh ấy gượng bước nặng nề, tay ghì giữ
Mảnh giẻ đầm đìa máu ở vết thương,
Thư chị còn chưa kịp tới chiến trường,
May sao, lúc ấy hãy còn quá sớm. 

Khi anh ấy ngã đập đầu xuống đá
Và bật ngừng hơi thở, cứng đờ đi,
Anh ấy còn chưa nhận được, may sao,
Chưa nhận được lá thư chị gửi.

Tôi có thể báo cho chị rõ
Rằng trong công viên thành phố đêm qua,
Chúng tôi đã làm lễ chôn anh ấy;
Thay cho quan tài - mấy chiếc áo mưa,

Ngôi sao bằng sắt thay mộ chí
Và cây tôpơn đứng bên cạnh cúi đầu...
Nhưng tôi quên mất, với chị giờ chắc hẳn
Điều này còn có nghĩa gì đâu.

Chỉ sáng nay họ mới mang thư đến...
Và thay người đồng đội đã hy sinh,
Chúng tôi đọc thành tiếng cho nhau nghe.
Thôi thì chị hãy thứ tha cho chúng tôi - người lính!

Trí nhớ chị có lẽ là chẳng tốt
Nên bây giờ theo yêu cầu chung,
Tôi nhân danh tất cả trung đoàn
Nhắc cho chị nội dung thư đã viết.

Chị viết rằng thấm thoắt đã gần năm
Kể tự khi chị biết anh chồng mới,
Còn chồng cũ, có may mà trở lại,
Chị cũng không cần, nói chi chuyện không may...

Rằng chị không hề gặp khó khăn,
Rằng chị sống hoàn toàn hạnh phúc,
Rằng "tôi giờ không chút nào cần thiết
Cái đồng lương trung úy của anh..."

Để anh ấy thôi khỏi mong thư chị,
Thôi "quấy rầy" đời chị từ nay...
Phải, chị đã gắng công và tìm thấy
Cái từ như dao cứa "quấy rầy".

Chỉ thế thôi. Không có gì hơn.
Chúng tôi đã đọc kiên trì nhẫn nại
Hết những lời trong lúc chia tay
Chị tìm thấy và gửi cho anh ấy.

"Đừng quấy rầy", "chồng", "lương trung úy",
Trời, ở xó xỉnh nào chị đã đánh mất lòng đi?
Anh ấy là người lính, là người lính cơ mà!
Anh ấy cùng chúng tôi chiến đấu hy sinh cho chị!

Tôi không muốn phán xử hay kết án
Đâu phải mọi người đều đủ sức thắng chia ly,
Đâu phải ai cũng biết yêu trọn kiếp trọn đời, -
Trong cuộc sống, đáng tiếc thay, mọi sự đều có thể. 

Nhưng tôi không hiểu nổi, sao chị nỡ nhẫn tâm,
Chẳng chút sợ hãi, đồng lõa cùng cái chết,
Bất ngờ thờ ơ gửi tới chiến trường
Chiếc phong bì chứa đầy bệnh dịch?

Thì đành rằng anh ấy hết được chị yêu,
Đành rằng chị thôi không chút cần anh ấy,
Đành rằng chị sống vui vẻ cùng người khác
Như với chồng hay như với ai ai...

Nhưng chẳng lẽ lính chúng tôi có lỗi
Vì không hay nghỉ phép là chi,
Vì ba năm rồi liên tục, chúng tôi
Bảo vệ chị, tự quấy rầy mình đến thế?

Một khi chị đã không tìm nổi
Những lời xót xa nhưng cao thượng của con người,
Một khi trong mình chị đã không tìm thấy chúng, -
Chị sẽ là gì, chị sẽ là ai?

Trên Tổ quốc ta may sao, không thiếu
Những tấm lòng phụ nữ thanh cao,
Họ có thể viết những dòng này cho chị, -
Hãy coi đây là vinh dự lớn lao!

Họ có thể thay chị tìm lời
Làm dịu bớt bất hạnh đời người khác.
Trước họ, chúng tôi sẵn sàng quỳ sát đất
Để cảm ơn tâm hồn ngọc sáng ngời.

Không phải cho chị đâu, cho những người phụ nữ ấy,
Những người vợ phải xa chồng vì khói lửa chiến tranh,
Chúng tôi muốn viết về chuyện chị
Để họ biết rằng, chính chị - nguyên nhân

Khiến chồng họ, ở đây, ngoài tiền tuyến,
Đôi lúc phân vân, trăn trở, âm thầm,
Bất giác lo âu khi mong ngóng chờ trông
Thư nhà tới trước lúc vào trận đánh.

Chúng tôi đã không may đọc dòng thư chị
Và nỗi sợ đắng cay sẽ bám riết từ đây:
Lỡ không chỉ mình chị có thể làm như thế,
Lỡ sẽ có người thứ hai phải chịu cảnh này?

Chúng tôi lôi chị tới phiên tòa
Của những người vợ đang sống nơi xa ngái:
Chị đã vu khống họ. Đã trong giây phút
Khiến chúng tôi ngờ vực tình người.

Hãy để họ kết cho chị tội
Che giấu lòng nhỏ mọn xấu xa,
Tôi đã dám cả gan dối trá
Làm phụ nữ và làm vợ tới ngày nay.

Còn chồng chị thì - anh ấy đã hy sinh,
Thế là ổn phải không? Cứ sống cùng chồng mới.
Người đã khuất không thể nào viết nổi
Trong thư lời trách giận hoài hơi.

Chị cứ sống, không lo đền tội lỗi,
Anh ấy sẽ chẳng viết gì đâu, sẽ chẳng trả lời,
Ngày thắng lợi sẽ không trở về thành phố
Và thấy chị trên hè đang sánh bước cùng ai.

Chỉ còn một việc này chị phải
Tha thứ nốt cho anh ấy mà thôi -
Dăm ba tháng nữa thư anh ấy
Mới theo đường bưu điện tới nơi.

Làm sao được, biết làm sao được,
Thư đi thường chậm hơn đạn bay.
Tháng chín này, chị mới nhận được thư,
Còn anh ấy đã hy sinh từ tháng bảy.

Trong thư dòng nào cũng dành cho chị,
Điều đó hiển nhiên chỉ khiến chị bực mình thôi.
Vậy nhân danh tất cả trung đoàn,
Tôi xin thu hết những lời anh ấy lại.

Và cuối cùng, nhận tự chúng tôi mau
Sự khinh bỉ trước khi vĩnh biệt, -
Những người không tôn trọng chị chút nào,
Đồng đội cùng trung đoàn với người đã khuất!

Thay mặt các sỹ quan trung đoàn
Konstantin Simonov".

Rất nghiêm khắc trước những sự vong phụ, nhưng Simonov lại cực kỳ trân trọng và xót xa những trái tim yêu vô điều kiện mà những người con gái chân chính đã dành cho những người lính đang ở chiến trường. Và đây là bài thơ mà ông đã viết trong một lần trở lại hậu phương và được gặp người vợ góa của một đồng đội đã hy sinh:

"Tôi không còn được gặp anh, vĩnh viễn,
Nhưng điều này người phụ nữ bên tôi
Chưa hề biết, cứ nhắc anh da diết
Ngỡ như anh còn có ở trên đời.

Làm sao đây bù đắp nỗi đau này,
Khi chính tôi cũng là người lính,
Ngày mai trên con đường chiến trận
Có thể rồi cũng ngã xuống như anh.

Và cảnh ngộ trớ trêu buồn tủi
Lại đến cùng người phụ nữ tôi yêu:
Người đồng đội trở về thành phố
Mệt mỏi như tôi phải nói dối quá nhiều.

Bè bạn ơi, số phận ta định thế,
Ta hiểu rồi, ta không thở than chi.
Và dù có khổ tâm đến mấy,
Cũng không báo tin người vĩnh viễn ra đi.

Ta không cứu được nàng đâu, hãy để
Ai đó mai sau yêu nàng thật chân thành,
Không quen biết người xưa đã khuất,
Sẽ giúp nàng nguôi đau xót về anh…"

Hai phận tình cho một niềm yêu, người trung trinh sẽ được tôn vinh, kẻ bội bạc luôn bị khinh rẻ. Âu thế cũng là lẽ công bằng.

* Hai bản dịch thơ trong bài do nhà thơ Hồng Thanh Quang thực hiện từ nguyên bản tiếng Nga

Đặng Đình Nguyên

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?