An ninh quốc gia và chiến tranh thông tin mới

Hầu như tất cả các quốc gia trong thế kỷ 21 này đang phải đối phó với sự biến động kép của tình trạng phân mảnh trong trật tự quốc tế và không gian thông tin. Giữa những can thiệp của nước ngoài và “những phần tử khủng bố trong nước”, làm thế nào để các quốc gia có thể ưu tiên giải quyết các mối đe dọa đa chiều này?

Những thách thức thông tin của thời đại kỹ thuật số vừa có tính toàn cầu hóa, vừa có tính mục tiêu. Chúng trùng khớp với những vấn đề địa chính trị và được đánh dấu bằng những câu chuyện đối kháng phản ánh sự khao khát ngày càng rõ rệt đối với các quốc gia Nam bán cầu. Chúng cũng trùng lặp với những vấn đề xã hội thường gây chia rẽ, cho dù là vấn đề về bầu cử, y tế công cộng hay liên quan đến biến đổi khí hậu. Các vấn đề này là đặc trưng của sự phân cực dư luận ngày càng tăng, được cấu trúc bởi các hình thức chủ nghĩa cộng đồng khác nhau, cho dù là sắc tộc, tôn giáo, giới tính...

1.jpg -0
Các quốc gia đã thực hiện nhiều sáng kiến nhằm nâng cao nhận thức của công chúng về các mối nguy hiểm của việc thao túng thông tin.

Trong bối cảnh này, các nền dân chủ đa nguyên, vốn khuyến khích quyền tự do đi lại và tự do tư tưởng của con người, coi quyền tự do ngôn luận như một nguyên tắc nền tảng của mô hình chính trị, lại đặc biệt dễ bị tổn thương, bởi chính điều đó lẽ ra có thể tạo thuận lợi cho sức hấp dẫn của các nền dân chủ phương Tây trong vấn đề ý thức hệ trước đây. Trong bối cảnh không gian thông tin toàn cầu bị chia cắt này, các công cụ, các tác nhân và các cuộc đấu tranh ngày càng bất cân xứng, các chiến lược ứng phó và cầm cự đang trở nên không đồng bộ.

Trong không gian kỹ thuật số toàn cầu hóa, các mối đe dọa này nói chung vừa riêng biệt, lại vừa kết nối với nhau. Chúng hoạt động như các hệ sinh thái có khả năng giao tiếp lẫn nhau. Khái niệm “hệ sinh thái tuyên truyền”, đặc biệt được Trung tâm gắn kết toàn cầu (GEC) của Bộ Ngoại giao Mỹ vận dụng, đề cập đến một tập hợp phức tạp các nguồn lực và cơ chế được sử dụng để truyền bá thông tin một cách có hệ thống và thường có chủ ý các thông tin, các hệ tư tưởng hoặc các câu chuyện cụ thể nhằm mục đích tác động ảnh hưởng đến dư luận, thao túng nhận thức của công chúng hoặc phục vụ lợi ích cụ thể. Các hệ sinh thái này bao gồm nhiều chủ thể nhà nước hoặc phi nhà nước, các nền tảng, cơ quan truyền thông, các tổ chức và cá nhân hợp tác hoặc hành động theo cách phối hợp để phát tán những thông điệp tuyên truyền. Chúng có thể bao gồm các phương tiện truyền thông do nhà nước kiểm soát, các nhóm chính trị, những kẻ “đùa cợt” trên mạng xã hội, các phương tiện truyền thông thay thế, các chiến dịch thông tin sai lệch trực tuyến, các chiến dịch vận động hành lang...

Hệ sinh thái tuyên truyền của thời đại kỹ thuật số thường khai thác các kỹ thuật thuyết phục, thao túng tâm lý, bóp méo thông tin, phổ biến có chọn lọc thông tin và những diễn ngôn có định hướng để tác động đến nhận thức, niềm tin và hành vi của các cá nhân. Chúng có thể được sử dụng cho các mục đích chính trị, kinh tế, quân sự hoặc các mục đích khác. Việc truyền bá thông tin sai lệch và tạo ra bầu không khí rối ren là một phần không thể thiếu trong những nỗ lực tuyên truyền này nhằm đạt được mục tiêu cụ thể. Để giám sát và hiểu rõ các hệ sinh thái tuyên truyền, chống lại thông tin sai lệch và thúc đẩy tính minh bạch trong không gian công cộng, sẽ phải thực hiện các chiến lược ứng phó ở những quy mô khác nhau: quốc gia, châu lục, quốc tế, dân sự hoặc quân sự. Các cuộc tấn công thông tin mà đặc trưng là tốc độ khuếch đại ngày càng trở nên tinh vi theo sự phát triển của công nghệ được coi là đột phá, chẳng hạn như trí tuệ nhân tạo (AI).

Các quốc gia đã phản ứng trước các mối đe dọa thao túng thông tin bằng cách cố gắng xóa bỏ sự ngăn cách giữa các cơ quan chuyên trách của họ và có một cách tiếp cận tổng thể hơn. Họ đã thành lập các ủy ban hoặc mạng lưới để phối hợp những nỗ lực trong các lĩnh vực quốc phòng, ngoại giao, văn hóa, giáo dục và tư pháp. Một số quốc gia đã phân bổ ngân sách đặc thù và thành lập các nhóm được đào tạo để chống thao túng thông tin.

Để làm sáng tỏ các trường hợp có dấu hiệu can thiệp, các nước đã tiến hành điều tra công khai, từ đó nâng cao nhận thức của người dân. Nhiều quốc gia đã thông qua đạo luật chống thao túng thông tin. Năm 2018, Đức đã thông qua một đạo luật bắt buộc các nền tảng kỹ thuật số phải nhanh chóng xóa các thông tin “rõ ràng bất hợp pháp”. Cũng trong năm 2018, Pháp thông qua đạo luật chống việc thao túng thông tin trong giai đoạn bầu cử. Các quốc gia khác cũng đã xem xét những dự luật tương tự.

Các quốc gia cũng thực hiện nhiều sáng kiến khác nhau nhằm nâng cao nhận thức của công chúng về các mối nguy hiểm của việc thao túng thông tin. Điều này bao gồm việc đào tạo công chức và các đảng chính trị, lập ra các trang web chuyên dụng, phân phát tài liệu giới thiệu, lồng ghép giáo dục vào các phương tiện truyền thông trong các chương trình học đường, hỗ trợ tài chính và nghiên cứu, thiết lập cơ chế cho phép công chúng phản ánh những thông tin sai sự thật.

Liên quan đến quy định đối với truyền thông, một số quốc gia đã phải minh bạch hóa các mối quan hệ tài chính của truyền thông với nước ngoài. Ví dụ, Mỹ có một đạo luật từ những năm 1930 bắt buộc các thực thể được nước ngoài tài trợ phải làm như vậy. Ngược lại, các quốc gia khác đã chọn cách cấm một số cơ quan truyền thông hoặc tăng cường quyền lực của các cơ quan quản lý truyền thông.

Những mức độ phản ứng khác nhau về pháp lý, chính trị hoặc văn hóa đối với các mối đe dọa thông tin mới và mức độ ứng phó đã cho thấy những khả năng chống chọi không đồng đều. Đặc biệt, một số quốc gia dân chủ đã phát triển bộ máy bảo vệ thông tin của họ bằng cách khuyến khích quân sự hóa các biện pháp đối phó và có quan điểm chủ động tấn công trong lĩnh vực tác chiến thông tin hoặc chiến tranh thông tin.

Ngọc Lan

Các tin khác

Mỹ sẽ rút 5.000 quân khỏi châu Âu

Mỹ sẽ rút 5.000 quân khỏi châu Âu

Mối rạn nứt giữa Mỹ và các đồng minh NATO ở châu Âu ngày càng lớn thêm với việc Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ rút 5.000, và có thể nhiều hơn nữa, binh sĩ đóng tại Đức, sau khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz chỉ trích cách Mỹ xử lý xung đột Iran.

Tác động của việc UAE rút khỏi OPEC

Tác động của việc UAE rút khỏi OPEC

Từ ngày 1/5, Các tiểu vương quốc Arab Thống Nhất (UAE) thống báo rút khỏi Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) và cơ chế OPEC+. Việc lựa chọn rút khỏi tổ chức sau gần 60 năm là thành viên ở thời điểm này được coi là cú sốc với “cartel dầu mỏ” do Saudi Arabia dẫn đầu bấy lâu nay, và cả với hệ thống cung ứng năng lượng thế giới.

Trung Đông: Các bên nỗ lực tháo gỡ bế tắc

Trung Đông: Các bên nỗ lực tháo gỡ bế tắc

Những ngày qua, Tổng thống Mỹ liên tục đưa ra nhiều thay đổi bất ngờ trong nỗ lực tháo gỡ bế tắc ở Iran. Sau khi cho rằng Iran vẫn chưa “trả giá đủ lớn”, ngày 5/5, ông đưa ra cái gọi là Dự án Tự do, để giúp các tàu và thủy thủ đoàn bị mắc kẹt thoát khỏi Vịnh Persic, nhưng cũng nhằm làm suy yếu sự kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz.

Một cuộc so găng ở độ cao 550km

Một cuộc so găng ở độ cao 550km

Bình minh ngày 24/2/2022 không chỉ được đánh dấu bằng tiếng xích xe tăng Nga gầm rú vượt qua biên giới Ukraine, mà còn bởi một “cú đánh bồi” lạnh lùng và vô hình trên không gian mạng. Đúng một giờ trước khi phát súng đầu tiên nổ ra, mã độc AcidRain đã âm thầm đánh sập mạng vệ tinh của Viasat, khiến hàng nghìn modem trở thành những khối nhựa vô dụng. Một phần hệ thống liên lạc chỉ huy của Ukraine lập tức tê liệt, 5.800 turbine điện gió ở Đức mất kết nối điều khiển từ xa, hàng chục nghìn thuê bao internet ở Pháp, Hungary, Hy Lạp và Ba Lan mất kết nối. Đó là buổi sáng khiến thế giới hiểu ra: bầu trời thấp không còn là vùng trung lập, mà đã trở thành chiến trường.

Vịnh Aden lại dậy sóng

Vịnh Aden lại dậy sóng

Một loạt tàu thương mại bị cướp biển khống chế trên vùng biển Somalia và vịnh Aden chỉ trong khoảng 2 tuần, từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5/2026. Đây là tốc độ leo thang chưa từng thấy kể từ thập kỷ trước - thời điểm hành lang hàng hải này trở thành nỗi kinh hoàng của ngành vận tải biển toàn cầu. Điều gì đã kéo “bóng ma hải tặc” trở lại, và tại sao đúng vào lúc này?

Những thông điệp từ nước Anh

Những thông điệp từ nước Anh

Giữa lúc quan hệ Anh - Mỹ đang trải qua thử thách nghiêm trọng, chuyến thăm kéo dài 4 ngày của Quốc vương Charles III tới Washington nhân kỷ niệm 250 năm ngày ký Tuyên ngôn Độc lập đã mang theo nhiều thông điệp quan trọng về “mối quan hệ đặc biệt” giữa hai bên.

Liên hợp quốc tìm người kế nhiệm Tổng Thư ký Antonio Guterres: Cuộc đua ngắn hay dài nhất?

Liên hợp quốc tìm người kế nhiệm Tổng Thư ký Antonio Guterres: Cuộc đua ngắn hay dài nhất?

Ngày 21 và 22/4 vừa qua, 4 ứng cử viên cho chức Tổng Thư ký Liên hợp quốc đã trải qua các phiên đối thoại trực tiếp trước Đại Hội đồng - sự kiện được ví như “một trong những cuộc phỏng vấn xin việc khắt khe nhất thế giới”. Cuộc đua thay thế ông Antonio Guterres, người kết thúc nhiệm kỳ ngày 31/12/2026, đang bước vào giai đoạn quyết định.

Colombia: “Hòa bình toàn diện” hay “chiến tranh toàn phần”?

Colombia: “Hòa bình toàn diện” hay “chiến tranh toàn phần”?

Thỏa thuận hòa bình mang tính bước ngoặt năm 2016 giữa Chính phủ Colombia và lực lượng nổi dậy lớn nhất ở Mỹ Latin đã thành công ở một số khía cạnh: Lực lượng vũ trang Cách mạng Colombia (FARC) đồng ý hạ vũ khí và bạo lực từng tàn phá đất nước đã giảm đáng kể.

Chiến tranh hiện đại và sự phụ thuộc trí tuệ nhân tạo

Chiến tranh hiện đại và sự phụ thuộc trí tuệ nhân tạo

Cuộc xung đột diễn ra tại Trung Đông cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng cao của quân đội Mỹ và Israel vào trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực quân sự, đặc biệt là trong việc xác định mục tiêu và lập kế hoạch tấn công.

Vận tải biển tránh Hormuz, chọn lối Panama

Vận tải biển tránh Hormuz, chọn lối Panama

Hormuz bị phong tỏa đẩy chuỗi cung ứng toàn cầu vào thế đảo lộn, khiến các hãng vận tải đổ dồn qua kênh đào Panama và chấp nhận trả phí ưu tiên cao chưa từng có để tránh rủi ro chậm trễ.

Khi UAE rời khỏi OPEC...

Khi UAE rời khỏi OPEC...

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) thông báo, kể từ ngày 1/5, nước này rời khỏi Tổ chức Các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) sau 60 năm là thành viên, giáng một đòn nặng nề vào tổ chức này, trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng nguồn cung lớn nhất lịch sử.

Quốc hội gỡ “khó” từ đất đai đến thuế: Mở lối cho dòng chảy nguồn lực

Quốc hội gỡ “khó” từ đất đai đến thuế: Mở lối cho dòng chảy nguồn lực

Chỉ với 12 ngày làm việc, nhưng Kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khóa XVI đã thực hiện rất nhiều nhiệm vụ quan trọng: đó là, tập trung kiện toàn bộ máy Nhà nước, bầu các chức danh lãnh đạo cao cấp; kịp thời thể chế hóa nhiều chủ trương, chính sách thành pháp luật để triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; đồng thời, quyết định các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh và đối ngoại, trong đó có nhiều nhiệm vụ gấp rút, cấp bách; thông qua 9 luật và 31 nghị quyết.

Những lá phiếu giữa đống đổ nát Gaza

Những lá phiếu giữa đống đổ nát Gaza

Cuộc bầu cử đầu tiên của người Gaza sau hơn 2 thập kỷ, diễn ra tại thành phố Deir al-Balah hôm 26/4, đã chứng kiến thắng lợi nghiêng về những ứng viên được cho là có liên hệ với Chính quyền Palestine (PA). Nhưng, đằng sau kết quả ấy vẫn là những câu hỏi thực chất chưa có lời đáp về năng lực quản trị và vai trò của PA trong một cục diện mà họ hầu như bị gạt ra ngoài lề.

Eo biển Hormuz và “cơn địa chấn” năng lượng

Eo biển Hormuz và “cơn địa chấn” năng lượng

Những chuyến tàu dầu bắt đầu khựng lại ở eo biển Hormuz, khi cuộc xung đột Iran nổ ra đang khiến cả thế giới như nín thở. “Chúng ta đang đối mặt với mối đe dọa an ninh năng lượng lớn nhất trong lịch sử”, ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đã thốt lên như vậy và nó không phải là lời nói quá.

EU chính thức phê duyệt gói vay 90 tỷ euro cho Ukraine

EU chính thức phê duyệt gói vay 90 tỷ euro cho Ukraine

Liên minh châu Âu (EU) hôm 23/4 đã phê duyệt gói vay 90 tỷ euro để giúp Ukraine đáp ứng các nhu cầu kinh tế và quân sự trong 2 năm, theo tuyên bố của Síp, Chủ tịch luân phiên của EU. Đồng thời, phê duyệt một loạt biện pháp trừng phạt mới đối với Nga.

Châu Âu và cuộc chiến Trung Đông

Châu Âu và cuộc chiến Trung Đông

Châu Âu đang ở vị thế vô cùng khó xử trong cuộc xung đột Mỹ/Israel - Iran. Họ vừa không phải là bên ra quyết định có ảnh hưởng đến cuộc chiến, vừa không phải là bên trung gian hòa giải có ảnh hưởng đáng kể. Châu Âu chỉ là bên ngoài cuộc, bất lực trong việc can thiệp và là nạn nhân gánh chịu những tổn thất không ngừng lan rộng.

Nước Anh và những trăn trở kéo dài từ một cuộc “ly hôn”

Nước Anh và những trăn trở kéo dài từ một cuộc “ly hôn”

10 năm sau “cuộc ly hôn” thế kỷ, nước Anh vẫn chưa tìm thấy bình yên hậu Brexit. Giữa những hệ lụy kinh tế kéo dài và một nghịch lý là làn sóng mong muốn quay lại EU ngày càng dâng cao trong dư luận, Thủ tướng Keir Starmer đứng trước bài toán nan giải: làm sao để thực hiện lời hứa về một “nước Anh toàn cầu” mà không làm ngơ trước sự đảo chiều tư tưởng của công chúng.

Sự mệt mỏi bắt đầu len lỏi ở Điện Capitol

Sự mệt mỏi bắt đầu len lỏi ở Điện Capitol

Những dấu hiệu mệt mỏi, mất kiên nhẫn đang len lỏi trong hàng ngũ Đảng Cộng hòa trước diễn biến ngày càng khó kiểm soát của cuộc chiến với Iran. Giữa áp lực kinh tế, sức ép cử tri và toan tính chính trị, liệu tín hiệu từ các nghị sĩ có thể thúc đẩy Nhà Trắng tiến nhanh hơn đến thỏa thuận chấm dứt chiến sự?

Mỹ - Iran: Ngừng bắn và những kịch bản

Mỹ - Iran: Ngừng bắn và những kịch bản

Cùng với thỏa thuận ngừng bắn, cả Washington và Tehran đã đưa ra những tuyên bố chiến thắng trái ngược nhau. Kể từ ngày 28/2, ước tính Mỹ và Israel đã thực hiện hơn 13.000 cuộc tấn công vào các mục tiêu tại Iran, ban đầu chủ yếu nhắm vào các đơn vị quân sự, sau đó mở rộng thành 800 cuộc không kích nhằm vào các cơ sở hạ tầng công nghiệp quốc phòng trọng yếu, bao gồm đường sắt, đường bộ và cầu.

Israel - Lebanon: Sự yên tĩnh mong manh

Israel - Lebanon: Sự yên tĩnh mong manh

0 giờ ngày 17/4, lệnh ngừng bắn tạm thời 10 ngày giữa Israel và Lebanon có hiệu lực. Dù rất mong manh nhưng lệnh ngừng bắn được xem là một trong những nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt chiến tranh, mang lại hòa bình lâu dài cho khu vực Trung Đông.