Người mới, kết cục cũ
Ra tranh cử Ai Cập sau khi ông Hosni Mubarak bị phế truất do phong trào quần chúng xuống đường, tháng 6/2012, ông Morsi đã hứa sẽ trở thành vị Tổng thống của tất cả những người dân Ai Cập. Thế nhưng, từ nói đến làm lại là con đường đi hoài không tới. Vị Tổng thống đầu tiên trong nhiều năm nay được bầu ra một cách dân chủ đã không thể làm gì để gia tăng quyền làm chủ vận mệnh của mình cho người dân Ai Cập.
Trong hơn một năm qua, Tổng thống Morsi đã không làm được gì để gia tăng số lượng những người ở ngoài tổ chức của ông ủng hộ ông. Đất nước Ai Cập dưới bàn tay quản lý của ông Morsi đã càng ngày càng rơi sâu vào hỗn loạn, làm dấy lên nhiều cuộc biểu tình đông đảo như ở giai đoạn cuối của chế độ Mubarak. Cái gọi là mùa xuân Arab đã không mang tới cho xứ sở Kim Tự Tháp hoa thơm trái ngọt. Ngược lại, tránh vỏ dưa gặp vỏ dừa, an ninh ngày càng trở nên bất ổn. Tình hình kinh tế khó khăn. Những nỗ lực bành trướng của tổ chức “Anh em Hồi giáo” càng làm dấy lên làn sóng phản đối của xã hội… Những niềm hy vọng về cuộc đời mới đã nhanh chóng trở thành nỗi thất vọng lớn lao. Và thế là những mâu thuẫn nội tại được dịp bùng phát, dẫn đến những cái chết oan uổng của khá nhiều người dân vô tội…
Trong bối cảnh đó, các lực lượng vũ trang như một đảm bảo của nền an ninh quốc gia đã phải ra tay. Ngày 3/7, Bộ trưởng Quốc phòng Ai Cập Abdel Fattah al-Sisi, nhân vật được đánh giá như một thủ lĩnh quân sự tỉnh táo và chắc chắn, đã lên tiếng tuyên bố phế truất Tổng thống Morsi và tạm thời dừng hiệu lực của Hiến pháp. Và ông Morsi cũng đã bị quân đội bắt giữ cùng với các cố vấn cấp cao sau khi ông này ra lời kêu gọi với những người ủng hộ nhằm bảo vệ “tính hợp pháp” dân cử của ông trong một bài phát biểu được ghi âm nhiều giờ trước khi quân đội thông báo ông đã bị hạ bệ…
Theo sắc lệnh của quân đội Ai Cập, người được chọn làm Tổng thống lâm thời là ông Adli Mansour, nguyên Chánh án Tòa án Hiến pháp tối cao Ai Cập… Ông Mansour sẽ là lãnh đạo lâm thời của Ai Cập cho tới khi một tổng thống mới được bầu. Cũng phải nói rằng, cho tới nay, thời điểm tổ chức bầu tổng thống mới ở Ai Cập vẫn chưa được ấn định.
Mặc dù Tổng thống lâm thời Mansour sau khi nhậm chức chính thức ngày 4/7 đã tuyên bố không loại bỏ tổ chức “Anh em Hồi giáo” ra khỏi chính trường nhưng thiện chí đó đã không được tiếp nhận một cách cần thiết. Đại diện cao cấp của tổ chức “Anh em Hồi giáo” đã ngay lập tức tuyên bố bất hợp tác với chính quyền mới.
Trong khi đó, đã có tới 300 lệnh bắt giữ đối với các thành viên của tổ chức “Anh em Hồi giáo” được ban hành. Ngày 4/7, thủ lĩnh tối cao của tổ chức này Muhammad Badie và cấp phó của ông, Khairat El-Shater, đã bị tống giam với lời cáo buộc là “kích động giết người của những người biểu tình hòa bình”. Ông Badie đã bị bắt tại thành phố Mersa Matruh, gần biên giới với Libya, nơi ông đã ẩn náu tại một biệt thự kết hợp với các doanh nhân Hồi giáo…
Thất bại đã được báo trước
Những gì diễn ra ở Ai Cập thời gian gần đây đã tạo ra những phản ứng khác nhau trên thế giới. Washington cho tới hôm nay vẫn không coi những gì xảy ra ở Ai Cập là một cuộc đảo chính. Cũng phải nói rằng, chính Mỹ đang là nước có những trợ giúp quân sự rất đáng kể cho quân đội Ai Cập.
Ngày 4/7, Ngoại trưởng Anh William Hague tuyên bố Anh sẽ hợp tác với chính quyền lâm thời của Ai Cập, mặc dù London không ủng hộ việc quân đội nước này lật đổ Tổng thống Morsi. Liên bang Nga kêu gọi tất cả các lực lượng chính trị tại Ai Cập “kiềm chế” và hạn chế bạo lực. Ngoại trưởng Đức Guido Westerwelle nói rằng việc quân đội Ai Cập hạ bệ Tổng thống Morsi là “một bước thụt lùi của nền dân chủ tại Ai Cập, đồng thời kêu gọi “đối thoại và thỏa hiệp chính trị”. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Hoa Xuân Oánh cho biết Bắc Kinh ủng hộ “lựa chọn của người dân Ai Cập” và kêu gọi xúc tiến đối thoại… Trong khi đó, Liên minh Châu Phi (AU) lại cho rằng, chiếu theo học thuyết của tổ chức này về việc thay đổi chính phủ trái pháp luật thì việc lật đổ Tổng thống Ai Cập Morsi là vi phạm hiến pháp của quốc gia này…
Trái lại, ngày 4/7, Chính phủ Syria đã hoan nghênh việc quân đội Ai Cập phế truất Tổng thống Morsi. Truyền hình nhà nước Syria dẫn một nguồn tin chính thống khẳng định đây là “sự đảo chiều quyết liệt cho thấy ý nguyện kiên định nhằm duy trì nền dân chủ” tại Ai Cập. Trả lời phỏng vấn báo Al-Thawra, Tổng thống Syria, Bashar al-Asssad, cho rằng, những gì diễn ra tại Ai Cập cho thấy kiểu gì thì cái gọi là Hồi giáo chính trị hóa cũng chỉ mang lại trái đắng.
Ông Assad nhấn mạnh: “Những việc đã xảy ra ở Ai Cập - đó là sự sụp đổ của hệ thống mà tổ chức “Anh em Hồi giáo” đã cố gắng thuyết phục mọi người tin vào sự đúng đắn của nó. Tôi xin nhắc lại là, chúng tôi không chấp nhận để đẩy đạo hồi xuống trở thành ngang bằng chính trị vì tôn giáo luôn đứng cao hơn chính trị. Những thử nghiệm của tổ chức “Anh em Hồi giáo” đã bị thất bại nhanh chóng vì ngay từ đầu nó đã sai lầm. Mà tất cả những gì dựa trên các nguyên tắc sai lầm thì sớm hay muộn cũng đều thất bại. Những kẻ định sử dụng tôn giáo vào các mục đích chính trị hoặc vì lợi ích nhóm thì đều bị sụp đổ ở bất cứ nơi đâu trên thế giới”.
Trả lời câu hỏi về việc liệu người dân Ai Cập có bị tổ chức “Anh em Hồi giáo” lừa dối hay không, Tổng thống Assad cho biết: “Khi nói đến các nước như Ai Cập, Iraq, Syria tức là chúng ta nói tới các quốc gia nằm ở khu vực quan trọng về mặt chiến lược của thế giới. Những quốc gia này có nguồn gốc lịch sử xa xưa hàng nghìn năm của mình. Các dân tộc ở các quốc gia này có nhận thức của mình, họ không thể bị lừa gạt, vì họ có một truyền thống lịch sử và văn hóa giàu có. Có thể đánh lừa một số người trong một khoảng thời gian nhất định, nhưng không thể đánh lừa tất cả mọi người một cách kéo dài vô hạn được.
Nếu nói về người dân Ai Cập thì đó chính là dân tộc đã được kế thừa cả một nền văn minh cổ đại, thấm nhuần tư tưởng yêu nước Arab. Một năm trước đây, họ đã chấp nhận chế độ mới xuất hiện là khả dĩ hơn chế độ đã có trước đó. Nhưng một năm sau thì tình hình đã trở nên sáng tỏ và tổ chức “Anh em Hồi giáo” đã khiến cho người Ai Cập bắt buộc phải mở mắt ra. Nhân dân Ai Cập đã nhận diện đúng sự dối trá mà lực lượng đó đã phát tán ngay từ thời điểm bắt đầu của cách mạng nhân dân ở nước này. Với tư cách một dân tộc có gốc rễ từ hàng ngàn năm nay, người Ai Cập đã mau chóng lột mặt nạ của tổ chức “Anh em Hồi giáo”…
Trả lời câu hỏi về việc, liệu trên cơ sở các sự kiện gần đây ở Ai Cập có thể nói về sự thất bại của thử nghiệm do tổ chức “Anh em Hồi giáo” tiến hành hay không, Tổng thống Syria cho biết: “Chúng tôi đã thấy rõ thất bại của nó ngay cả trước khi nó bắt đầu được thực hiện. Một chính quyền như thế không thể là thành công vì nó trái với bản chất tự nhiên của con người. Chương trình của tổ chức “Anh em Hồi giáo” đầy tính đạo đức giả, chỉ nhằm mục đích kích động hận thù trong thế giới Arab. Chính tổ chức “Những người anh em Hồi giáo” đã là những kẻ đầu tiên bắt tay vào việc gieo rắc hận thù giáo phái ở Syria từ những năm 70 của thế kỷ trước. Ở thời điểm đó, chúng ta còn chưa đề cập gì tới yếu tố giáo phái của người dân. Chính chúng là những kẻ đầu tiên đề cập tới vấn đề này và bắt đầu gieo rắc hận thù giáo phái. Những việc như thế không nên để nảy nòi ở những xã hội phát triển. Vì thế chúng tôi đã thấy rõ chương trình của chúng là thất bại ngay từ khi nó chưa được triển khai”…
Tương lai bất định
Trong bất cứ trường hợp nào, tình hình ở Ai Cập sẽ còn diễn biến rất phức tạp. Tạm thời thì tổ chức “Anh em Hồi giáo” đang giữ thái độ án binh bất động, không làm cho mọi sự trở nên căng thẳng hơn. Tuy nhiên, thói quen thay đổi chính quyền trên đường phố dường như đã thâm nhập khá sâu vào tư duy của không ít người dân Ai Cập. Và đây chính là yếu tố có thể dẫn tới những hỗn loạn lớn sau này… Những đụng độ tự phát giữa các lực lượng ủng hộ ông Morsi và những người chống lại ông này liên tiếp diễn ra với những thương vong không nhỏ… Ai Cập đang tiếp tục ngồi trên thùng thuốc súng…
