Thách thức mới trong chiến lược An ninh Quốc gia của Nhật Bản

Tháng 12-2013, Nhật Bản lần đầu tiên đưa ra Chiến lược An ninh quốc gia (NSS). Chiến lược này xác định các lợi ích và mục tiêu an ninh quốc gia của Nhật Bản, cũng như cách thức để Chính phủ Nhật Bản đạt được các mục tiêu này.

Cùng với Chiến lược An ninh quốc gia là Bản hướng dẫn Chương trình quốc phòng (NDPG), xác định ra vai trò và nhiệm vụ của lực lượng phòng vệ Nhật Bản, cũng như xác lập các mục tiêu trong trung hạn và hằng năm.

Đối với Nhật Bản, nhu cầu cần có một Chiến lược An ninh quốc gia mới ngày càng cấp thiết. Tình hình thế giới và khu vực đã có nhiều thay đổi, trong đó có các vấn đề an ninh ở khu vực. Theo bản cập nhật của NDPG năm 2018, môi trường an ninh xung quanh Nhật Bản đã thay đổi với tốc độ rất nhanh. Trong đó sự thay đổi về cán cân quyền lực... đang ngày càng được đẩy mạnh và trở nên ngày càng phức tạp, tính bất trắc trong trật tự hiện nay ngày càng tăng”.

Lực lượng phòng vệ Nhật Bản.
Lực lượng phòng vệ Nhật Bản.

Sự gia tăng mức độ ảnh hưởng của Trung Quốc ở khu vực, cũng như mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc đã khác rất nhiều so với năm 2013. Bên cạnh đó là các vấn đề mới như dịch bệnh COVID-19. Năm 2013, các bệnh truyền nhiễm chỉ được mô tả là một trong những thách thức nghiêm trọng có thể ảnh hưởng tới an ninh con người.

Tuy nhiên, dịch bệnh COVID-19 diễn ra đã cho thấy đây còn là vấn đề tác động sâu rộng tới thế giới cũng như môi trường chiến lược toàn cầu. Do đó, Nhật Bản cần có những phương cách mới để bảo vệ an ninh trong một môi trường phức tạp và bất trắc hơn trước.

Trong bối cảnh mới này, việc xây dựng Chiến lược An ninh quốc gia mới của Nhật Bản đặt ra một số vấn đề mới. Thứ nhất là lựa chọn tư duy phòng thủ của Nhật Bản giữa năng lực phòng vệ như hệ thống đánh chặn tên lửa hoặc xây dựng năng lực tấn công đối phương để bảo vệ an ninh của Nhật Bản. Nếu lựa chọn phương án xây dựng năng lực tấn công, Chính phủ Nhật Bản sẽ đứng trước các thách thức to lớn. Một mặt, Chính phủ Nhật Bản sẽ phải tìm kiếm sự hiểu biết và ủng hộ của người dân về khả năng tấn công trong bối cảnh lập trường lâu nay của Nhật Bản là phòng thủ cũng như các giới hạn của Nhật Bản theo Điều 9 Hiến pháp hòa bình.

Ngoài ra, Nhật Bản cũng phải đối mặt với những lo ngại trong khu vực về một nước Nhật “bình thường hóa” về quân sự. Tháng 6-2020, Nhật Bản đã tuyên bố sẽ từ bỏ không áp dụng hệ thống phòng thủ Aegis Ashore trị giá 4,1 tỷ USD của Mỹ. Động thái này của Nhật Bản làm dấy lên các đồn đoán về khả năng Nhật Bản sẽ coi trọng năng lực tấn công hơn trước. Việc Nhật Bản xử lý vấn đề này như thế nào không chỉ có tính nhạy cảm đối với người dân Nhật Bản mà còn tác động tới thế ổn định chiến lược ở Đông Á.

Các cuộc tranh luận hiện nay xoay quanh cách đặt vấn đề của Nhật Bản sao cho tránh tạo ấn tượng Nhật Bản chủ động tấn công. Các chuyên gia đưa ra các cụm từ như “năng lực phản công vào căn cứ đối phương”, “tấn công phủ đầu” hoặc “năng lực phản công phòng vệ”... nhằm có được sự ủng hộ từ người dân.

Thứ hai là xác định các phương cách mới phù hợp để bảo đảm và ứng phó với các thách thức an ninh của Nhật Bản trong giai đoạn hiện nay. Trước hết, để tăng cường an ninh trước đại dịch, Nhật Bản cần củng cố các chuỗi cung ứng sản phẩm, thiết bị y tế cũng như các biện pháp phản ứng với đại địch trong tương lai, bao gồm an ninh xuất nhập cảnh. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược công nghệ Mỹ - Trung gia tăng, việc củng cố năng lực phòng chống việc lộ lọt các công nghệ cao của Nhật Bản ngày càng trở nên cấp thiết.

Với tình hình diễn biến ngày càng phức tạp ở Biển Hoa Đông và Biển Đông, nhu cầu của Nhật Bản là bảo vệ hiệu quả hơn các lợi ích trên biển của nước này. Cuối cùng, Nhật Bản cần xử lý hiệu quả các cuộc tấn công trong không gian mạng.

Thứ ba là tái định vị vai trò của quan hệ đồng minh Mỹ - Nhật Bản. Việc Nhật Bản không lựa chọn hệ thống phòng thủ tên lửa Aegis Ashore sẽ tác động tới quan hệ Mỹ - Nhật Bản cũng như chiến lược của Mỹ ở khu vực. Đối với quan hệ đồng minh Mỹ - Nhật, sức mạnh quân sự của hai quốc gia này được ví như cái khiên (năng lực phòng thủ của Nhật Bản) và ngọn giáo (năng lực tấn công của Mỹ). Sự thay đổi chiến lược an ninh của Nhật Bản sẽ dẫn tới thay đổi vai trò của Nhật Bản và của cả Mỹ trong mối quan hệ đồng minh. Đối với Washington, hệ thống Aegis Ashore không chỉ nhằm bảo vệ đồng minh là Nhật Bản mà còn có nhiệm vụ lớn hơn thế. Khi hệ thống này được đặt ở Nhật Bản sẽ giúp Mỹ nâng cao năng lực phòng thủ quốc gia.

Đồng thời, hệ thống này cũng giúp “giải phóng” các tàu khu trục Aegis ở khu vực biển Hoa Đông để điều động sang các khu vực khác như Biển Đông, Ấn Độ Dương... Do đó, việc Nhật Bản không triển khai hệ thống này sẽ ảnh hướng tới chiến lược triển khai quân sự của Mỹ ở khu vực. Nhìn rộng hơn, sự điều chỉnh tư duy an ninh của Nhật Bản cũng là sự thay đổi tư duy trong quan hệ đồng minh với Mỹ.

Tân Thủ tướng Nhật Bản, ông Yoshihide Suga đã tham gia sâu vào công việc của Ủy ban An ninh quốc gia Nhật Bản và đóng vai trò điều phối tiến trình hoạch định chính sách trong các vấn đề an ninh quan trọng như các căn các căn cứ quân sự của Mỹ tại Nhật Bản hay vấn đề hạt nhân trên Bán đảo Triều Tiên. Nhiều đánh giá quốc tế cho rằng chính sách của ông Suga nhiều khả năng sẽ tiếp nối các chính sách của ông Abe.

Phó giáo sư Daniel M. Smith của Đại học Havard nhận định ông Suga cho tới nay “hầu như tránh đưa ra các hành động và tuyên bố gây tranh cãi”. Do đó, trước sự biến động của môi trường chính trị bên trong lẫn sự xoay vần của thời cuộc bên ngoài, Nhật Bản sẽ lựa chọn hướng đi nào cho chính sách an ninh thời gian tới sẽ tác động tới cục diện ở khu vực và trên toàn cầu.

Lâm Kiệt (Tổng hợp)

Các tin khác

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Cuộc xung đột Nga - Ukraine, hiện đã bước sang năm thứ 5, đang chứng kiến những chuyển dịch mang tính bước ngoặt khi thế bế tắc quân sự thúc đẩy các cường quốc tái khởi động kênh ngoại giao cấp cao. 4 năm giao tranh khốc liệt đã tiêu hao nguồn lực khổng lồ của cả hai bên trực tiếp tham chiến lẫn các quốc gia bảo trợ.

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6/10 tội danh trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) không chỉ thể hiện chính sách hình sự nhân đạo mà còn hướng tới phân hóa trách nhiệm hình sự, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm. Mục tiêu cuối cùng là giảm tội phạm, bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, hiệu quả, xây dựng xã hội an toàn hơn.

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Các chiến dịch truy quét ma túy ngày càng quyết liệt đang buộc những đường dây buôn lậu ở Nam Mỹ thay đổi phương thức hoạt động. Từ những con tàu chở hàng đến mạng lưới sông ngòi Amazon, các tuyến vận chuyển liên tục được mở rộng và cocaine vẫn tràn vào Bắc Mỹ, châu Âu với giá ngày càng rẻ.

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Chỉ còn một tuần trước vòng bỏ phiếu thứ hai, ngày 25/10, Thượng nghị sĩ cánh hữu Flavio Bolsonaro vẫn nhỉnh hơn Tổng thống Lula da Silva trong các cuộc thăm dò. Từ kết quả bất ngờ ở vòng 1 đến cuộc khủng hoảng của Tòa án Tối cao, nhiều yếu tố đang đưa gia tộc Bolsonaro trở lại gần quyền lực.

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Công tác vận động, thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo có vai trò quan trọng trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vi phạm pháp luật. Từ thực tế đó, Công an tỉnh Nghệ An triển khai nhiều cách làm sáng tạo, linh hoạt, bám sát thực tiễn từng địa bàn, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của Nhân dân. Qua đó, hạn chế thấp nhất nguy cơ mất an toàn có thể xảy ra, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần giữ vững an ninh, trật tự và bình yên ngay từ cơ sở.

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

Thâm hụt thương mại gần 360 tỷ euro mỗi năm buộc Liên minh châu Âu (EU) phải điều chỉnh quan hệ với Trung Quốc. Thỏa thuận sơ bộ tại Bắc Kinh mở hướng tháo gỡ, nhưng chưa giải quyết bất đồng về tiếp cận thị trường, trợ cấp và sức cạnh tranh công nghiệp.

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Không rời xa Mỹ, dè dặt với Trung Quốc, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron muốn châu Âu trở thành một cực quyền lực có khả năng tự quyết. Nhưng để “con đường thứ ba” vượt khỏi diễn đàn ngoại giao, châu Âu phải giải quyết bài toán khó hơn - biến ý chí chính trị thành sức mạnh thực tế.

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Dù đã được lực lượng Công an liên tục cảnh báo, song thời gian qua, chiêu trò lừa đảo mua bán “thiên thạch” với những siêu tính năng kỳ quái vẫn khiến không ít người sập bẫy. Từ những vật liệu rẻ tiền như than chì, nhựa đường, hạt xốp hay những viên đá thông thường, các đối tượng lừa đảo đã dùng thủ thuật đánh tráo tinh vi kết hợp với chiêu bài tâm linh để lừa đảo nạn nhân, chiếm đoạt số tiền lên đến hàng chục, hàng trăm tỷ đồng...

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Sau những gián đoạn nghiêm trọng của dòng chảy năng lượng, các nhà sản xuất Vùng Vịnh đang tìm cách trở lại thị trường châu Á. Nhưng, phục hồi xuất khẩu mới chỉ là bước đầu: cạnh tranh giá bán, chi phí vận tải và khác biệt về lợi ích đang quyết định liệu sự trở lại ấy có thể chuyển thành vị thế bền vững.

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Thỏa thuận Pretoria từng chấm dứt cuộc chiến đẫm máu tại Tigray (Ethiopia) năm 2022, đứng trước nguy cơ sụp đổ, khi các lực lượng vũ trang tại đây tái giao tranh với quân đội chính quyền trung ương. Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở việc Ethiopia trở lại vòng xoáy xung đột, mà còn ở khả năng kéo theo những tác động rộng hơn tới vùng Sừng châu Phi.

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Tại tỉnh địa đầu cực Nam Tổ quốc, từ khu dân cư, xã phường đến từng cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục..., sự bình yên không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của một quá trình kiên trì xây dựng ý thức chấp hành pháp luật, phát huy sức mạnh nhân dân, chủ động phòng ngừa và xử lý từ sớm, từ xa nguy cơ phức tạp về an ninh, trật tự. Qua 5 năm thực hiện Thông tư 124 của Bộ Công an (2021-2026), Cà Mau đưa tiêu chí “An toàn về an ninh, trật tự” trở thành nội dung gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, góp phần củng cố vững chắc thế trận an ninh nhân dân, thế trận lòng dân ngay từ cơ sở.

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Từ nữ thị trưởng đầu tiên của Marrakesh đến người phụ nữ đầu tiên đứng đầu Chính phủ Morocco, Fatima Ezzahra El Mansouri đã đi qua một hành trình vươn lên bền bỉ trên chính trường suốt gần 2 thập niên. Nhưng, phía sau dấu mốc lịch sử ấy là những bài toán không đơn giản đang chờ bà giải trong nhiệm kỳ mới.

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

Trong tuần lễ cấp cao của Đại hội đồng Liên hợp quốc, ý tưởng lập một thiết chế quốc tế giám sát trí tuệ nhân tạo (AI) liên tục được nhắc đến, từ tuyên bố của nhóm nước do Phần Lan và Na Uy khởi xướng đến bài phát biểu của Singapore. Tất cả đều nhấn mạnh, quản trị AI đang trở thành một vấn đề cấp thiết của hợp tác và an ninh quốc tế.

Tiếp bước con đường vinh quang

Tiếp bước con đường vinh quang

40 năm ngày tựu trường là một dấu mốc đầy kỷ niệm đối với các học viên khóa D18 Học viện An ninh nhân dân. Một khóa học với hơn 200 người từ khắp mọi miền tổ quốc đã về dưới mái trường này, với một ý chí mãnh liệt và niềm tin vào con đường mình đã chọn, đó là trở thành người chiến sĩ Công an nhân dân.

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

Trong đợt mưa lũ vừa qua, tại các xã biên giới miền Tây xứ Nghệ, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ CAND dầm mình giữa suối làm cầu dân sinh hay căng dây kéo thuyền lúc nửa đêm, băng qua lũ dữ đưa người dân đi cấp cứu kịp thời đã trở thành biểu tượng cốt lõi của tinh thần “vì nhân dân phục vụ”. Những việc làm đó đã hiện thực hóa nội dung “Gần dân nhất” trong phong trào thi đua “Ba nhất” của lực lượng CAND.

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ở tuổi 75, sau 3 lần tranh cử tổng thống bất thành, ông Jean-Luc Melenchon bất ngờ trở thành đối thủ có khả năng thách thức bà Marine Le Pen ở vòng 2 bầu cử năm 2027. Một cuộc thăm dò cuối tháng 9 cho thấy ứng cử viên cánh tả này đang có nền tảng ủng hộ đáng kể, đặc biệt trong giới trẻ, dù khoảng cách giữa điều đó với việc giành được đa số cử tri vẫn còn rất xa.

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đánh cả đường dây, bắt đối tượng cầm đầu, truy xét tận cùng nguồn tài chính, tài sản do phạm tội mà có, không bỏ lọt tội phạm là những chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt của lãnh đạo Bộ Công an nhằm siết chặt “gọng kìm” tấn công tội phạm về ma túy với phương châm “triệt cung, xóa cầu”.

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Tại Sudan, cơn sốt vàng đang để lại một cái giá ngày càng lớn. Những bãi thải hóa chất làm suy kiệt đất canh tác, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng, trong khi hoạt động khai thác thủ công thiếu kiểm soát tiếp tục cung cấp sinh kế cho hàng nghìn người và là nguồn thu quan trọng cho các bên tham chiến.

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Còn hơn một tháng trước ngày 27/10, cuộc bầu cử Israel diễn ra trong một bản đồ chính trị chưa có câu trả lời rõ ràng về bên nào đủ sức tập hợp 61 ghế để thành lập chính phủ. Trong thế giằng co đó, AI đang nhanh chóng trở thành công cụ mới của chiến dịch tranh cử, trong khi hàng chục nghìn người Israel ở nước ngoài tìm cách trở về để bỏ phiếu.