Tháng 4 về "chơi Tết" Chôl Chnăm Thmây…

Tết Khơmer truyền thống là "chơi Tết" vì Chôl Chnăm Thmây là "Tết chịu tuổi, vào năm mới…" của hơn 1,1 triệu người Khơmer đang sống trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Sơn Thanh là anh bạn thân người dân tộc Khơmer ở tỉnh Sóc Trăng, giải thích rằng: Tết cổ truyền của người Việt là "ăn Tết", còn Tết Khơmer truyền thống là "chơi Tết" vì Chôl Chnăm Thmây là "Tết chịu tuổi, vào năm mới…" của hơn 1,1 triệu người Khơmer đang sống trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam, tập trung chủ yếu ở đồng bằng sông Cửu Long, đông nhất là hai tỉnh Trà Vinh và Sóc Trăng.

Tết Chôl Chnăm Thmây bắt đầu diễn ra ngày đầu tiên vào 13-4 Dương lịch và kéo dài đến hết ngày 15-4. Vào những ngày này, đến các tỉnh Trà Vinh, Sóc trăng, Bạc Liêu, Kiên Giang, An Giang… khắp các ngả đường về phum, sóc người dân Khơmer trang hoàng cờ phướn, cờ Tổ quốc, cờ nhà Phật tung bay trong gió, đường làng, nhà cửa đều được dọn dẹp sạch sẽ và trang hoàng các ngôi chùa rất đẹp.

Theo quan niệm của người Khơmer, tháng 4 là thời khắc giao hòa của trời đất, của mùa mưa và mùa nắng, mọi vật đều bừng sức sống mạnh mẽ, hài hòa, báo hiệu sự khởi đầu một năm mới hứa hẹn đầy tốt đẹp. Không chỉ là cảnh quan rộn rịp, tưng bừng đón Tết, mà mỗi gia đình đều phải chuẩn bị mâm cỗ, thức ăn cúng tổ tiên, dâng Phật rất tươm tất, chu đáo.

Nghe giới thiệu các loại bánh thôi cũng đủ chóng mặt: nào là bánh tét (num chruk), bánh ít (num tean), bánh gừng (num knhậy), bánh men (num tom be, num trom…). Nguyên liệu chủ yếu làm bánh từ gạo nếp, đậu xanh, bột, lá chuối, lá dừa…Chôl Chnăm Thmây là Tết sum vầy, dù ai đi đâu xa, làm gì cũng tranh thủ sum họp gia đình, thăm ông bà, mang bánh cùng tổ tiên, dâng bàn thờ Phật, lên chùa, đãi khách…

Giờ thì tôi hiểu vì sao TS Thạch Kha từ Singapore về thẳng dưới Trà Vinh mà không hẹn gặp nhau tại Sài Gòn như mọi lần về thăm nhà. Chơi Tết mà, Sơn Thanh nhắc đi nhắc lại câu này, nghe riết thành quen. Tết của người Khơmer diễn ra trong 3 ngày, nếu năm nhuận thì 4 ngày.

Ngày đầu tiên đón Tết, gọi là "Th'ngay-maha shang kran" hoặc "Chôl shang kran Thmây"- mọi thành viên gia đình tắm gội sạch sẽ, mặc quần áo mới truyền thống mang nhang đèn, lễ vật đi lễ chùa.

Tại đây các sư sãi tụng kinh, rắc nước có hương thơm để tiễn những điều xui xẻo, tà ma hắc ám trong năm cũ, đón các vị thần Tevada mới (vị Chư Thiên, em Ngọc Hoàng) trong năm mới bằng tất cả sự mới mẻ, bình an, kính cẩn. Dịp này, nếu không lên chùa cúng Phật, người ở nhà cũng thực hiện các nghi lễ mừng tuổi, tạ ơn những người lớn, người ân nghĩa…

Chuyện anh bạn tôi, cách nay hơn 20 năm, đã lập gia đình với một cô gái cùng làng ở ngoại ô TP Sóc Trăng. Ngày đó, Sơn Thanh là một thanh niên dân tộc rất giàu nghị lực, ý chí vượt khó vươn lên với hai bàn tay trắng trở thành một thanh niên sản xuất kinh doanh giỏi theo mô hình VACR (vườn, ao, chuồng, ruộng) bằng nghề chăn nuôi heo, đào ao nuôi cá và làm ruộng, trồng vườn.

Sơn Thanh tự học tiếng Anh bằng cuốn từ điển: ghi chi chít các từ vựng trên mỗi viên gạch tường nhà, chuồng heo, gốc cây, cột nhà, vách nhà… kể cả trần nhà và đầu giường. Nghĩa là đi đâu, nằm đâu, ngồi đâu, làm gì… anh đều thấy tiếng Anh- tiếng Việt. Ngày qua, tháng lại… hàng ngàn từ vựng đi vào trí nhớ và chỉ nghe cách đọc anh nhớ vanh vách. Nhờ đó mà ngày nay, Sơn Thanh có thể phiên dịch cho cả một đoàn cán bộ đi công tác nước ngoài và tham dự các hội thảo, hội nghị quốc tế.

Anh cho biết: Tết nay, mình sẽ "tạ ơn" hai người là vợ mình và tôi. Một người không chỉ chịu đựng toàn bộ sự bừa bộn, rối tung trong cuộc sống gia đình "lổn nhổn" tiếng Anh khắp nhà suốt nhiều năm hàn vi và một người anh em, luôn động viên, khuyến khích, giúp đỡ cho anh thành đạt như hôm nay: một doanh nghiệp bề thế và một cán bộ cấp tỉnh. 

Ngày thứ hai đón Tết gọi là "Ví-ré Won-both", nếu năm nhuận sẽ kéo dài lễ rước năm mới đến 2 ngày. Thường kéo dài từ 7 giờ sáng đến 5 giờ chiều. Lễ rước rình rang nhất là rước Mahasoonkran (cuốn Đại Nông lịch Khơmer), dẫn đầu là ông Chằn mang mặt nạ rất oai vệ, tay cầm gậy múa may mở đường, theo tiếng trống Chhay Dăm và dàn nhạc ngũ âm sôi động. Người dân xếp hàng theo một vị Achar uy tín nhất trong chùa, đi 3 vòng quanh chánh điện chùa lớn trong phum sóc theo chiều kim đồng hồ.

Nghi lễ dọn đường cho bà con phật tử vào cúng tụng, rước thần Tevada năm mới về nhà. Đây cũng được coi là nghi thức đón giao thừa theo lịch Khơmer nhưng không cố định về giờ giấc như giao thừa người Việt. Vị sư cả trong chùa sẽ thông báo cho người dân biết về tình hình mưa lũ, gió bão, sấm chớp, thiên tai địch họa trong năm để bà con chủ động phòng tránh, bảo đảm mùa màng bội thu.

Trong ngày này, phật tử làm lễ dâng cơm buổi sáng cho sư sãi. Đáp lại, các sư sãi sẽ làm lễ tạ ơn những người làm ra hạt thóc cũng như đưa những vật thực đến những linh hồn thiếu đói và sau khi ăn xong, các sư sãi sẽ làm lễ tạ ơn, chúc phúc cho phật tử. Buổi chiều, Achar sẽ hướng dẫn người dân đắp núi cát theo chín hướng, tượng trưng cho vũ trụ và núi thứ chín ở giữa trung tâm của thế giới. Sau đó là lễ quy y cho núi và lễ xuất thế.

Nghi lễ này còn liên quan đến huyền thoại của đạo Bà- la- môn (Ấn Độ) về vị thần bốn mặt (từ, bi hỉ, xả) đã tự cắt đầu giao cho 7 công chúa đặt trên khay vàng đem đi quàng ở hang thủy tinh trong núi Kaylas, dãy Hymalaya, không được quăng đầu ngài xuống biển hoặc núi rừng, không trung sẽ gây tai họa chết chóc.

Ngày này, trong sân chùa Khơmer, sân vận động, trung tâm văn hóa… nam nữ thanh niên, thiếu nhi tổ chức các trò chơi dân gian sôi động náo nhiệt như: kéo co, bịt mắt đập niêu, nhảy bao bố, đá banh, đua ghe ngo… hát múa văn nghệ, những loại hình nghệ thuật truyền thống dân tộc Khơmer đậm đà bản sắc như: Dù Kê, Chhay Dăm, Rô Băm, Ram Vong, Aday đối đáp… Còn có lễ đắp cát, đắp lúa tại các chính điện chùa chiền cầu mong sự giàu có của cải suốt cả năm mang lại cho mọi người.

Đại lễ ngày thứ ba đón Tết Chôl Chnăm Thmây là "Ví-ré Lơng-săk" (lễ tắm Phật). Người dân mang lễ dâng cơm cho các vị sư cả trong chùa và tiến hành nghi lễ tắm tượng Phật, tắm cho các vị sư sãi cao niên bằng nước thơm chiết suất từ các tinh dầu hoa. Tại mỗi gia đình, cũng đồng thời diễn ra lễ con cháu tắm cho ông bà cao tuổi, cúng cầu siêu (Bâng Ksâu) cho người quá cố, cho ông bà, tổ tiên…

Tết Chôl Chnăm Thmây không chỉ 3 ngày mà còn kéo dài đến hết tháng 4 với nhiều trò chơi dân gian, thể thao cùng các nghi lễ cúng chùa chiền, những lời ca, điệu múa mang đậm đà bản sắc dân tộc Khơmer.

Đông Kha

Các tin khác

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Quyết định từ Ban Tổ chức SEA Games 34 tại Malaysia về việc chốt 43 môn với 473 nội dung tranh huy chương đang tạo ra xáo trộn lớn với thể thao khu vực. Việc hàng loạt môn chủ lực như vật, đua thuyền, kickboxing, jujitsu và futsal nữ bị gạch tên khiến Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đứng trước nguy cơ mất hơn 20 HCV từ trước giờ xuất phát. Động thái này không chỉ đặt ra bài toán tái cơ cấu lực lượng khốc liệt mà còn buộc các nhà quản lý thể thao nước nhà phải tính toán lại chiến lược đầu tư cho chu kỳ mới.

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Lượng hóa dầu dư thừa từng giúp Trung Quốc giảm tác động từ cú sốc nguồn cung nay đang gần cạn, kéo theo sức ép tăng giá đối với nhựa, cao su, sơn và nhiều sản phẩm khác. Tuy nhiên, tình trạng dư thừa công suất khiến giới phân tích cho rằng áp lực này chỉ mang tính tạm thời.

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là “vùng trung gian” còn khá mờ nhạt nhưng có thể là “miền đất hứa” nhiều kỳ vọng của điện ảnh Việt. Không chỉ mang đến những bộ phim gần gũi, phù hợp với nhiều đối tượng khán giả, “vùng trung gian” còn ít được chú ý này đóng vai trò quan trọng đối với việc thúc đẩy tính đa dạng và sáng tạo của điện ảnh Việt Nam.

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Từ phim ảnh, bảo tàng đến các hoạt động trải nghiệm lịch sử, quân tư trang góp phần tạo nên hình hài cụ thể của một giai đoạn lịch sử. Tuy nhiên, theo một số nhóm sưu tầm, từ những năm 1980-2000, nhiều kỷ vật chiến tranh của Việt Nam được người nước ngoài mua lại, khiến việc tìm kiếm hiện vật gốc không hề dễ dàng. Với mong muốn tái hiện lịch sử, cộng đồng phục dựng quân phục đang dần hình thành, đặt ra vấn đề về sự kết nối với các thiết chế văn hóa chính thống để phát triển bền vững.

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Xe điện vốn thông dụng và thuận lợi trong tầng lớp học sinh, sinh viên thời gian gần đây trở thành trào lưu chế, độ cho những cuộc tranh hùng từ mạng xã hội ra xa lộ. Những quái xế tuổi teen với các vụ “bão đêm” trở thành “quả bom nổ chậm” hãi hùng ngoài đường phố…

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Nắm được phí phải trả khá cao khi mua hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) để phù phép cho hoạt động kinh doanh vật tư trôi nổi nên Lê Văn Hiền, sinh năm 1984, ngụ phường Tân Sơn Nhì, TP Hồ Chí Minh đã biến mình thành kẻ đi bán hóa đơn để thu lợi. Với mối quan hệ từ nhiều năm lăn lộn ngoài thương trường, Hiền nhanh chóng móc nối với nhiều đối tượng nhờ đứng tên thành lập, thuê và mua nhiều công ty để xuất bán khống hàng trăm ngàn hóa đơn với tổng lượng tiền được ghi lên đến gần 20 ngàn tỷ đồng, thu lợi bất chính số tiền lớn. Mặc dù che đậy rất kỹ, nhưng tất cả hoạt động phạm tội của đối tượng đã bị cơ quan Công an phát hiện và xử lý trước pháp luật.

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Phải đến sát thời điểm trái bóng lăn trong trận mở màn của đội tuyển Việt Nam vào ngày 26/9/2026, câu chuyện bản quyền truyền hình FIFA ASEAN Cup 2026 mới chính thức ngã ngũ sau những cuộc đấu trí nghẹt thở. Mức giá chào bán ban đầu lên tới 3 triệu USD đã vấp phải cái lắc đầu kiên quyết từ các nhà đài trong nước, buộc đối tác phân phối phải nhượng bộ hạ giá. Không còn cảnh mua bằng mọi giá hay nhờ cậy dòng tiền giải cứu, thị trường truyền hình Việt Nam đang xác lập một bước ngoặt tư duy: liên minh chia sẻ chi phí để hướng tới sự bền vững.

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Một tập phim ngắn AI chỉ dài vài phút, nhưng tình tiết liên tục bị bỏ lửng có thể giữ người xem từ tối đến gần sáng. Từ đoạn xem miễn phí trên mạng xã hội, họ được dẫn sang ứng dụng và trả tiền để biết kết cục. Khi phim được sản xuất hàng loạt và xuất hiện dày đặc trên dòng đề xuất, trách nhiệm bảo vệ khán giả phải được đặt ra với cả người làm phim, đơn vị phát hành và nền tảng phân phối.

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Tại cảng Nagoya những ngày trung tuần tháng 9/2026, Asiad 20 phô diễn diện mạo chưa từng có: không xây làng VĐV triệu đô, không để lại những khối bê tông bỏ hoang. Bằng tư duy tối ưu chi phí và tính toán thực dụng điển hình, người Nhật biến siêu du thuyền cùng tổ hợp nhà gỗ lắp ghép ven biển thành nơi lưu trú cho hàng ngàn VĐV châu Á.

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Từ những chiếc đèn lồng, con giống ngựa, voi từng hiện diện trong ký ức nhiều thế hệ, những người trẻ hôm nay đang tìm cách phục dựng, làm mới và đưa đồ chơi Trung thu truyền thống trở lại đời sống. Họ không chỉ giữ lại một món đồ chơi, mà đang tìm cách nối lại một mạch văn hóa giữa quá khứ và hiện tại.

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Gián đoạn vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz đã đẩy giá khí đốt lên cao, khiến nhiều nền kinh tế chuyển một phần sản lượng điện từ khí sang than. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nhu cầu than toàn cầu có thể tiếp tục tăng nếu nguồn cung khí chưa sớm phục hồi.

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Tranh cãi quanh những tác phẩm khai thác chất liệu lịch sử đặt ra câu hỏi về chủ thể quyền đối với tài sản trí tuệ. Khi dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa lần đầu gọi tên tài sản trí tuệ gốc, việc xác định rõ các lớp quyền và chủ thể sở hữu càng trở nên cấp thiết.

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Trong những năm qua, xu hướng dùng chất liệu truyền thống trong những sáng tạo đương đại đang trở nên phổ biến. Những vở ballet “Dó”, “Đông Hồ”, xiếc “Làng tôi” hay mới đây là “Những lớp phù sa” đang cho thấy nỗ lực của các nghệ sĩ tìm về những chất liệu văn hóa truyền thống để kể những câu chuyện hôm nay. Nhưng giữa việc “đưa văn hóa lên sân khấu” và sự “sáng tạo từ văn hóa” vẫn là một khoảng cách. Bởi nếu truyền thống chỉ dừng lại ở những chiếc nón, cái nơm, tấm chiếu, câu hát dân gian hay bộ trang phục đẹp mắt, văn hóa rất dễ trở thành một thứ đạo cụ trang trí.

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Với mạng lưới giao thông thuận lợi di chuyển đến các trung tâm kinh tế lớn ở khu vực phía Nam, biên giới tỉnh Tây Ninh luôn là địa bàn mà các loại hình tội phạm thường nhắm đến để hoạt động, trong đó có vấn đề xuất, nhập cảnh trái phép. Nhằm đảm bảo an ninh trật tự trên toàn tuyến, đồng thời phát hiện, ngăn chặn sớm các đối tượng vi phạm, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh đã phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ, Công an các xã, Bộ đội Biên phòng, triển khai cao điểm phòng, chống tội phạm…

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Các thầy bà tự xưng là “người bề trên”, có khả năng biết trước kết quả xổ số, lô đề, đánh vào niềm tin tâm linh, ham trúng số, muốn làm giàu của nhiều người. Bằng chiêu thức gửi “lộc” chỉ vài chục ngàn đến vài trăm ngàn, khi tâm lý người tham gia không muốn đòi lại hoặc không dám đòi nên các nhóm đối tượng này mặc sức hưởng lợi từ hàng ngàn nạn nhân…

Đoàn Thể thao Việt Nam dồn lực cho Asiad 20: Sẵn sàng xung trận

Đoàn Thể thao Việt Nam dồn lực cho Asiad 20: Sẵn sàng xung trận

Bước vào những ngày đầu tháng 9/2026, chiến dịch chuẩn bị cho Asiad 20 tại Aichi - Nagoya (Nhật Bản) của Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đã chính thức bước sang giai đoạn hoàn tất các khâu then chốt cuối cùng. Với quyết định thành lập quy tụ 498 thành viên tranh tài ở 29 môn thi đấu, thể thao nước nhà đang thể hiện quyết tâm cao độ nhằm hiện thực hóa mục tiêu đoạt từ 4 đến 6 HCV. Từ các chuyến tập huấn nước ngoài của những đội tuyển mũi nhọn, các gói thưởng kỷ lục được kích hoạt, cho đến công tác hậu cần và y tế, tất cả đã sẵn sàng trước giờ xuất trận.

Mất tiền oan với ứng dụng “dùng thử miễn phí”

Mất tiền oan với ứng dụng “dùng thử miễn phí”

Giữa hàng loạt ứng dụng mời trải nghiệm miễn phí, người dùng có thể kích hoạt một ứng dụng chỉ sau vài thao tác. Tuy nhiên, khi thời hạn dùng thử kết thúc, hệ thống tự động chuyển sang trả phí, thậm chí thu tiền cả năm nếu khách hàng không kịp hủy.