Nhìn lại scandal Hwang Woo Suk

Nếu như mọi chuyện suôn sẻ, giáo sư sinh học Đại học quốc gia Seoul Hàn Quốc Hwang Woo-suk, “nhà khoa học hàng đầu thế giới về nhân bản vô tính và tế bào gốc” sẽ là “Người đàn ông của năm 2005”. Song, câu chuyện những ngày cuối năm 2005 đã lật ngược tất cả: kẻ vinh quang trở thành tội nhân và làm nhục quốc thể. Nếu bị kết tội trước tòa, Hwang có thể sẽ phải lãnh một mức án lên tới 10 năm tù giam. 

“Siêu sao khoa học”

Vào đúng năm chiến tranh ác liệt nhất trên bán đảo Triều Tiên (1953), chú bé Hwang Woo-suk ra đời tại Puyo - một làng quê nghèo nhất Hàn Quốc. Suốt cả tuổi thơ Hwang gắn với con bò vì đây là nguồn sống của cả gia đình. Trong cuộc đời mình, ông đã có thời gian đi tu và hiện vẫn là một Phật tử chăm cầu nguyện.

Hwang học khá giỏi và đã đỗ vào Đại học Quốc gia Seoul, khoa Thú y. Năm 26 tuổi, ông đỗ thạc sĩ và giành được bằng tiến sĩ năm 29 tuổi. Được phong tặng danh hiệu Giáo sư tại Đại học Quốc gia Seoul , từ đó, Hwang tiến hành những nghiên cứu về bò. Nhiều công trình nghiên cứu của ông đã được xã hội thừa nhận như việc tạo ra một con bò trong ống nghiệm bằng thụ tinh nhân tạo (năm 1993); nhân bản vô tính một con bò khác (năm 1999); nhân bản lợn (năm 2002). Đặc biệt, năm 2005, Hwang công bố rằng chú chó Snooppy nhân bản đầu tiên của thế giới đã ra đời. Tất cả những việc đó là để luyện cho thành thạo thao tác, ổn định công nghệ rồi đi xa hơn là tiến hành những thí nghiệm trên người.

Những thành tựu đáng kể trên đã thực sự gây ấn tượng mạnh với giới chuyên môn khi năm 2004, Hwang lại cho công bố việc tạo thành công 30 phôi người bằng phương pháp nhân bản vô tính, đưa Hàn Quốc trở thành quốc gia đầu tiên làm được việc này. Khi đó, Hwang đã tuyên bố rằng vì tránh việc vi phạm đạo đức sinh học và luật pháp quốc tế, sau khi chứng minh được kết quả, ông chỉ cho phôi sống 10 ngày trong ống nghiệm chứ không có ý định “nuôi” nó thành một con người hoàn chỉnh nên đã huỷ. Thành công này ngay lập tức được xếp thứ 3 trong 10 thành tựu khoa học lớn nhất thế giới năm 2004 và Hwang trở thành một trong 10 người “quyền lực nhất thế giới”.

Một năm sau, Hwang lại giới thiệu với cộng đồng nghiên cứu 11 dòng tế bào gốc của 11 bệnh nhân được chế từ tế bào da của họ và trứng của người tình nguyện. Công trình khoa học “vô tiền khoáng hậu” này có tới 25 người cùng đứng tên trong đó có nhà sinh học hàng đầu của Mỹ Gerald Schatten, Giáo sư Đại học Pittsburg - cơ sở hợp tác khoa học với Đại học Quốc gia Seoul. Người ta đã hy vọng thành công này sẽ mở ra một cánh cửa vào y học hiện đại và vì những dòng tế bào gốc này sẽ được dùng để chữa trị những căn bệnh nan y như bại liệt, suy giảm di truyền, bệnh parkinson, bệnh Alzheimer, bệnh tiểu đường, bệnh tim mạch... Thành công có tính đột phá này cũng đã đưa Hwang Woosuk vào lịch sử y học thế giới và biến Hàn Quốc trở thành một nhà vô địch của các nước Châu Á (Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, Ấn Độ, Trung Quốc trong cuộc chạy đua về nghiên cứu dùng tế bào gốc để chữa bệnh).

Theo đề xuất của Hwang, tháng 10/2005, chính quyền Seoul đã cho lập Ngân hàng tế bào gốc để cung cấp cho toàn thế giới và cử ông làm Giám đốc. Bên cạnh đó, để đầu tư cho hoạt động nghiên cứu của Hwang, chính phủ cũng không ngần ngại chi 600.000 USD mỗi năm và hãng hàng không quốc gia còn tặng vé miễn phí cho ông cả đời. Một dự án khác trị giá 25 triệu USD cho phòng thí nghiệm riêng cao 6 tầng với trang thiết bị hiện đại nhất cũng chuẩn bị được khởi công. Hwang Woo-suk được coi là “quốc gia chi bảo”, niềm vinh dự của đất nước Hàn Quốc, mọi phát minh của ông đều thuộc sở hữu của nhà nước. Đi đâu ông cũng có vệ sĩ bao quanh và phòng thí nghiệm ở tầng 6 tòa nhà 86, Đại học Quốc gia Seoul được bảo vệ cẩn mật như nơi nghiên cứu vũ khí.

Những tưởng câu chuyện đẹp như mơ ấy sẽ tiếp diễn mãi cho đến ngày Hwang Woo-suk nhận giải Nobel như người Hàn đã kỳ vọng thì scandal nổ ra...

Đột phá hay sự giả mạo

Sự việc bắt đầu chỉ hai tháng sau khi công trình của Hwang được công bố trên tạp chí Science. Một số nhà khoa học Hàn Quốc đã phát biểu trên các website ở nước này và chỉ ra rằng hình ảnh trong bài báo trên Science là nguỵ tạo chứ không phải là kết quả nghiên cứu. Họ còn suy luận rằng các ảnh này được “sản xuất” từ hai cụm tế bào chứ không phải là 11 tế bào như bài báo viết. Tiếp đó, tạp chí Nature lại chạy một bản tin ngắn cho biết hai nhà nghiên cứu nữ và cũng là cộng sự của Hwang là hai trong số những người hiến trứng cho công trình nghiên cứu. Những người này khai rằng họ đã được trả khoảng 1.500 USD cho việc hiến trứng. Nói cách khác, hành động này của Hwang đã vi phạm y đức trong nghiên cứu vì luật pháp không cho phép cộng sự viên hiến trứng cho nghiên cứu.

Trước những thông tin này, Hwang đã lên tiếng bác bỏ. Bác sĩ Roh Sung Il, Giám đốc bệnh viện Miz Medi và cũng là một tác giả trong bài báo trên Science đã họp báo và cho biết rằng bệnh viện của ông từng mua trứng từ phụ nữ cho công trình nghiên cứu. Nhưng lời khai của Tiến sĩ Kim Sun Jong (nay đang làm việc tại Đại học Pittsburgh), một thành viên trong nhóm nghiên cứu của Hwang lại một lần nữa gây xôn xao dư luận khi khẳng định rằng trong lúc tham gia nghiên cứu, Hwang đã chỉ thị cho ông phải làm sao dùng 2 hay 3 tuyến tế bào để sản xuất cho được 11 tuyến. Nói cách khác, đây là một nguỵ tạo dữ kiện nghiên cứu.

Khi trường Đại học Quốc gia Seoul chỉ định một Uỷ ban điều tra và trường Đại học Pittsburrs cũng thành lập một ban điều tra độc lập để đảm bảo khách quan thì Tiến sĩ Roh Sung Il lại cung cấp thêm thông tin rằng ông đã trả tiền để mua noãn của 18 phụ nữ dùng cho nghiên cứu khoa học. Chuyện này không phải là bất hợp pháp nhưng nó là bước đầu gây ngờ vực về đạo đức của nhóm nghiên cứu của Hwang Woo-suk. Bản thân Hwang cũng thừa nhận sự việc này và phải nộp đơn từ chức trưởng nhóm nghiên cứu.

Sụp đổ “thần tượng quốc gia”

Cuối tháng 12/2005, việc điều tra kết thúc. Uỷ ban điều tra đã kết luận Hwang gian lận, bịa ra các kết quả và nhóm nghiên cứu đã lấy các tế bào từ một bệnh nhân chia vào 2 ống nghiệm để phân tích chứ không phải so sánh tế bào được nhân bản với tế bào được phân lập từ cơ thể bệnh nhân. Không còn cách nào khác, Hwang đã phải xin lỗi dân chúng và chính phủ nhưng vẫn tiếp tục kêu oan. Bị sốc và thất vọng, chính phủ Hàn Quốc đã tuyên bố rút lại hỗ trợ tài chính, mở ngay một cuộc điều tra độc lập do bên tư pháp tiến hành và tuyên bố rút lại danh hiệu “nhà khoa học tối cao” phong tặng cho Hwang.

Bộ trưởng Y tế Hàn Quốc đã nhận trách nhiệm thiếu kiểm tra kiểm soát, quá tin tưởng vào ông Hwang và phải từ chức. Các chỉ số trên thị trường chứng khoán Hàn Quốc cũng giảm mạnh đặc biệt là ngành sản phẩm công nghệ sinh học (giảm 6,7%), ngành dược phẩm (giảm 5,7%). Phe đối lập nhân vụ này còn làm ầm ĩ đòi chính phủ phải tìm cách thu hồi tiền dân đóng thuế để chi xài vô độ cho những việc nghiên cứu giả mạo.

Vụ scandal nhân bản của Hwang Woo-suk thực sự đã làm bàng hoàng tất cả mọi người dân Hàn Quốc. Nhiều ý kiến cho rằng ông đã quá háo danh và không dừng lại được trước những lời xưng tụng. Còn Hwang, khi rời trường ĐHQG Seoul, không biết ông đã nghĩ gì khi nhiều người khóc nức nở vì vừa buồn, vừa thương lại vừa giận thần tượng một thời của mình

Nguyễn Thái - Phương Nguyên

Các tin khác

Vì sao những gã khổng lồ AI đang xin chính phủ “trói tay” mình?

Vì sao những gã khổng lồ AI đang xin chính phủ “trói tay” mình?

Ngày 12/9/2026, CEO của Anthropic, công ty phát triển Claude, ông Dario Amodei công bố một bài luận dài có tựa đề "Chúng ta phải điều tiết tốc độ ở giới hạn", kêu gọi toàn ngành AI chủ động làm chậm lại tốc độ phát triển năng lực của mình. Chỉ vài giờ sau, hàng loạt nhà lãnh đạo công nghệ thế giới lần lượt lên tiếng ủng hộ quan điểm này. Đây là một tình huống hiếm thấy khi những đối thủ cạnh tranh trong ngành đồng thanh yêu cầu các chính phủ giám sát chặt chẽ hơn công việc của họ. Nhưng đằng sau lời kêu gọi mang màu sắc đạo đức ấy là một câu hỏi khác.

IPv6 - trò chơi của những kẻ hiểu luật

IPv6 - trò chơi của những kẻ hiểu luật

Trên đường đua toàn cầu, sở hữu một công nghệ quan trọng đồng nghĩa với việc nắm giữ một phần lợi thế. Khi công nghệ ấy được sử dụng rộng rãi, ảnh hưởng có thể vượt khỏi giá trị của một sản phẩm để tác động tới chuỗi cung ứng, thị trường và lựa chọn của những người đi sau. Trong nền kinh tế số hiện nay, quyền lực còn nằm ở khả năng tham gia thiết lập "luật chơi". Một tiêu chuẩn càng được nhiều doanh nghiệp và thiết bị cùng sử dụng, chi phí để đi ngược lại nó càng lớn; ảnh hưởng đối với tiêu chuẩn kỹ thuật vì thế có thể chuyển hóa thành ảnh hưởng đối với thị trường.

Công nghệ lượng tử trước ngưỡng công nghiệp hóa?

Công nghệ lượng tử trước ngưỡng công nghiệp hóa?

Suốt nhiều thập niên, công nghệ lượng tử chủ yếu chỉ ở trong các phòng thí nghiệm, nơi các nhà khoa học tìm cách kiểm soát những trạng thái vật chất rất nhỏ và rất nhạy cảm với môi trường. Mọi chuyện đã dần thay đổi trong năm 2026 khi máy tính lượng tử bắt đầu được đưa vào trung tâm dữ liệu và kết nối với siêu máy tính; mạng truyền thông lượng tử được triển khai trên cáp quang và vệ tinh; cảm biến lượng tử được thử nghiệm cho công nghệ định vị mới. Công nghệ lượng tử đang dần vượt ra khỏi phạm vi những nguyên lý được chứng minh sang giai đoạn chế tạo, tích hợp, thử nghiệm và xây dựng hạ tầng để chuẩn bị cho ứng dụng thực tế.

Khi thực tiễn kìm chân tham vọng cải tổ quân đội Pháp

Khi thực tiễn kìm chân tham vọng cải tổ quân đội Pháp

Pháp đang thúc đẩy một quá trình có thể xem là "tái vũ trang quốc gia", hướng tới xây dựng một quân đội có khả năng tiến hành chiến tranh cường độ cao, đồng thời duy trì vai trò của Pháp như một cường quốc quân sự toàn cầu. Nhưng trong bối cảnh nền tài chính công đối mặt với những áp lực chưa từng có, vì vậy câu hỏi lớn là: Pháp có đủ nguồn lực để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng lực lượng quân sự phù hợp với các kịch bản chiến tranh của thập niên tới hay không?

Tên lửa đẩy tái sử dụng ngày càng nhanh - nhiều - rẻ hơn

Tên lửa đẩy tái sử dụng ngày càng nhanh - nhiều - rẻ hơn

Ngày 10/7, Trung Quốc lần đầu tiên thu hồi thành công tầng đẩy của tên lửa Trường Chinh 10B bằng hệ thống lưới trên biển. Chỉ một ngày sau, Nhật Bản cũng thử nghiệm thành công một mẫu tên lửa tái sử dụng loại nhỏ. Hai sự kiện diễn ra liên tiếp trong vòng 24 giờ và có quy mô khác nhau, nhưng cùng cho thấy một xu hướng mới đang định hình công nghiệp không gian toàn cầu.

Cánh cửa mở vào thế giới tâm linh thời cổ xưa ở châu Âu?

Cánh cửa mở vào thế giới tâm linh thời cổ xưa ở châu Âu?

Những bộ hài cốt không đầu nằm lặng lẽ dưới đáy con hào bao quanh một khu định cư hơn 7.000 năm tuổi ở Slovakia đang mang đến những manh mối hiếm hoi về cách các cộng đồng nông nghiệp đầu tiên ở châu Âu nhìn nhận cái chết, tổ tiên và mối liên hệ giữa người sống với người đã khuất.

Điểm cực hạn của đội tàu sân bay Mỹ

Điểm cực hạn của đội tàu sân bay Mỹ

Trên đại dương bao la, những chiếc tàu sân bay khổng lồ từ lâu đã là hiện thân cho sức mạnh quân sự Mỹ. Không chỉ là vũ khí, chúng vừa là công cụ ngoại giao, vừa là đòn bẩy răn đe trong ván cờ chiến lược toàn cầu. Nhưng lực lượng hải quân hùng mạnh nhất thế giới cũng đang kiệt sức vì tham vọng khổng lồ của Washington khiến những con tàu và thủy thủ đoàn của họ bị đẩy tới giới hạn nguy hiểm.

Nguy cơ sụp đổ khí hậu và bài toán sinh tồn của nền văn minh

Nguy cơ sụp đổ khí hậu và bài toán sinh tồn của nền văn minh

Đợt tăng nhiệt kỷ lục vào tháng 5/2026 không chỉ là một cột mốc số liệu đơn thuần, đó là hồi chuông cảnh báo về sự sụp đổ của hệ thống điều hòa tự nhiên đã bảo vệ nhân loại suốt 12.000 năm qua. Khi các điểm đảo chiều khí hậu đang bị kích hoạt với tốc độ không thể kiểm soát, cái giá phải trả giờ đây chính là sự sinh tồn của nền văn minh.

Khi cỏ tự nhiên được "trồng bằng công nghệ"

Khi cỏ tự nhiên được "trồng bằng công nghệ"

Thay vì phụ thuộc vào ánh nắng mặt trời hay thổ nhưỡng tự nhiên tại chỗ, toàn bộ hệ thống thảm nhung phục vụ World Cup 2026 tại 11 sân bóng ở Mỹ đều được kiến tạo, vận chuyển, lắp đặt và duy trì bằng những giải pháp kỹ thuật sinh học và cơ khí tối tân nhất trong lịch sử thể thao thế giới. Những ghi nhận thực tế từ các kỹ sư tại hiện trường đã hé lộ nhiều bí mật kinh ngạc về quy trình chuẩn bị mặt sân khắt khe chưa từng có này.

Mật mã thiêng nơi đội tuyển Argentina đóng quân tại World Cup 2026

Mật mã thiêng nơi đội tuyển Argentina đóng quân tại World Cup 2026

Giữa cái nóng hầm hập vùng Trung Tây nước Mỹ, đội tuyển Argentina thiết lập đại bản doanh tại Kansas City chuẩn bị bảo vệ ngai vàng World Cup 2026. Bất chấp thời tiết khắc nghiệt và gợi ý đổi địa điểm từ FIFA, Lionel Messi cùng đồng đội vẫn kiên định bám trụ tại đây. Đây không đơn thuần là quyết định hậu cần kỹ thuật, mà là sự tính toán kỹ lưỡng nhằm tìm kiếm không gian bình yên, kết nối văn hóa quê hương và tiếp nhận báu vật tinh thần vô giá truyền lại từ lịch sử chính trị, thể thao vĩ đại dân tộc Nam Mỹ.

Cận cảnh bên trong máy tính lượng tử Hanyuan-2. Ảnh: Quantum Computing Report

Dấu mốc mới trong cuộc đua lượng tử toàn cầu

Khi công ty CAS Cold Atom Technology của Trung Quốc công bố Hanyuan-2, hệ thống máy tính lượng tử lõi kép đầu tiên, cuộc đua toàn cầu dường như đã bước sang một giai đoạn mới. Từ Washington tới Bắc Kinh, từ Paris tới London, các chính phủ và tập đoàn công nghệ đang đổ hàng tỷ USD vào lĩnh vực sẽ định hình thế hệ điện toán tiếp theo của thế giới.

Mục tiêu “netzero” và lực cản từ khủng hoảng năng lượng

Mục tiêu “netzero” và lực cản từ khủng hoảng năng lượng

Các cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), chính sách “xanh” với những mục tiêu quyết đoán cùng các tuyên bố mạnh mẽ của chính giới, làn sóng đầu tư vào năng lượng tái tạo cùng áp lực cắt giảm khí thải carbon khiến than đá, loại nhiên liệu từng là động lực cho các cuộc cách mạng công nghiệp dường như đang dần bị đẩy ra bên lề.

Nhưng trước các cú sốc địa chính trị, khủng hoảng năng lượng khi nguồn cung gián đoạn, và đặc biệt là nhu cầu điện tăng vọt do tăng trưởng kinh tế cũng như sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), than đá một lần nữa được nhắc đến như giải pháp an ninh năng lượng. Liệu thế giới có thể thực sự rời bỏ than đá? Quá trình chuyển đổi xanh trên thực tế dường như mong manh hơn nhiều so với những tuyên bố chính trị?

Máy bay diệt drone triển vọng đến đâu?

Máy bay diệt drone triển vọng đến đâu?

Một trong những bước thay đổi lớn của chiến tranh trong vòng mười năm trở lại đây là sự lên ngôi của máy bay không người lái (UAV). Những chiếc máy bay cho vào vali được mà có thể đảm nhận nhiệm vụ trinh thám, tiêu diệt mục tiêu, v.v… không kém gì các loại khí tài đắt tiền. Nhờ UAV mà các lực lượng phiến quân có thể tham gia cuộc chiến trên không chứ không còn phải chịu cảnh hoàn toàn lép vế trước quân đội chính quy. Tất nhiên là việc sử dụng drone hàng loạt cũng kéo theo hoạt động phát triển vũ khí diệt drone. Nhưng sử dụng máy bay - cả loại có và không có người lái - để tiêu diệt UAV có là giải pháp hữu hiệu?

Mỹ ngầm đổi “luật chơi” trong cuộc chiến chống ma tuý?

Mỹ ngầm đổi “luật chơi” trong cuộc chiến chống ma tuý?

Một cuộc chiến bí mật được cho là đang leo thang mạnh mẽ dọc theo biên giới Nam Mỹ. Theo CNN và hãng thông tấn Anadolu, ngày càng nhiều thông tin và nghi vấn cho rằng CIA đang tham gia sâu hơn vào các hoạt động nhằm vào mạng lưới băng đảng ma túy tại Mexico. Những thay đổi chiến lược trở nên rõ nét hơn khi chính quyền Mỹ nhìn nhận các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia này như những mối đe dọa an ninh có tính khủng bố, qua đó mở đường cho các hoạt động tình báo và bán quân sự tinh vi hơn trên lãnh thổ nước láng giềng.

Lầu Năm Góc giải mật UFO: Bên trong kho hồ sơ mật bị phong kín 80 năm

Lầu Năm Góc giải mật UFO: Bên trong kho hồ sơ mật bị phong kín 80 năm

Sau gần 80 năm trong các kho lưu trữ mật của quân đội Mỹ, hàng trăm hồ sơ về UFO (vật thể bay không xác định) vừa lần đầu được Lầu Năm Góc công khai trước thế giới. Không có “xác người ngoài hành tinh” hay bằng chứng về những cuộc đổ bộ từ vũ trụ, nhưng các đoạn phim hồng ngoại, ghi âm và lời kể của phi công đang mở ra cuộc tranh luận lớn nhất nhiều thập niên qua về những vật thể bí ẩn mà ngay cả Washington cũng chưa thể giải thích.

“Đốm lửa” chiến tranh đã rơi gần những lò phản ứng

“Đốm lửa” chiến tranh đã rơi gần những lò phản ứng

Cuộc tấn công bằng drone vào nhà máy điện hạt nhân Barakah của UAE hôm 17/5 chỉ gây ra thiệt hại nhỏ. Nhưng dư chấn thì rất lớn, khi nó cho thấy ranh giới giữa một vụ tấn công “suýt trúng” với một thảm họa phóng xạ đang ngày càng mong manh, trong bối cảnh bất ổn địa chính trị bủa vây Trung Đông như hiện nay.

Thế giới đã sẵn sàng cho đại dịch tiếp theo?

Thế giới đã sẵn sàng cho đại dịch tiếp theo?

Khi con tàu du lịch MV Hondius rời cảng Ushuaia, Argentina vào ngày 1/4/2026, không ai trên tàu có thể ngờ rằng họ sắp trở thành tâm điểm của một cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu. Sau bốn tuần, ba hành khách đã tử vong, nhiều người khác nguy kịch, cuộc truy vết phức tạp được tiến hành. Ổ dịch virus Hanta trên con tàu này không chỉ là một thảm kịch đơn lẻ, nó đã trở thành phép thử mới đối với khả năng chống chịu của hệ thống y tế toàn cầu trong bối cảnh chúng ta vẫn đang loay hoay tìm kiếm sự đồng thuận để đối phó với những đại dịch mới.

Sau hơn 30 năm lại nói về chuyện quốc phục

Sau hơn 30 năm lại nói về chuyện quốc phục

Nói về quốc phục hay cao hơn là bàn tới câu chuyện quốc phục ở nước ta có lẽ rất khó ấn định được thời điểm chính xác, bởi mỗi giai đoạn lại bùng lên rồi xẹp xuống, hòa tan trong vô vàn sự kiện, hoạt động... Những ngày gần đây, thông qua một hoạt động mang tính lễ nghi cấp Nhà nước, vấn đề cần có một bộ quốc phục, lễ phục mang tính thành quy lại xôn xao dư luận, khiến nhiều nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa trăn trở, đặt câu hỏi: “Tại sao, đến hôm nay, chúng ta vẫn còn băn khoăn đi tìm quốc phục?”.

Cây giáo trên tay vua

Cây giáo trên tay vua

Giáo là món vũ khí “kinh điển” của thời cổ đại, vì nó dễ chế tạo, dễ huấn luyện và được sử dụng rất linh hoạt. Ngoài binh lính, có những vị vua nước Việt cũng từng cầm giáo làm vũ khí, và có vị còn... ra đi vì mũi giáo.

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang âm thầm thúc đẩy sự mở rộng của nhiên liệu hóa thạch, giúp một số quốc gia gây ô nhiễm lớn nhất thế giới khoan và khai thác nhiều dầu khí hơn. Đã đến lúc cần xem xét lượng khí thải do AI tạo ra, vốn có thể vượt xa đáng kể so với tác động môi trường từ cơ sở hạ tầng của nó.