Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong xử án

Cũng giống như trong nhiều ngành khác, trí tuệ nhân tạo (AI) vừa hứa hẹn những tích cực vừa tiềm ẩn rủi ro trong ngành pháp lý. Dù vậy, trong hệ thống tòa án, rủi ro khi sử dụng AI đặc biệt cao.

Thận trọng với trí tuệ nhân tạo trong tòa án

Sử dụng thuật toán dự báo để xác định điều khoản giám hộ con cái khác hoàn toàn với việc Netflix dùng AI để đề xuất phim cho khán giả. Tuy nhiều rủi ro nhưng AI và tự động hóa lại đang đóng một vai trò lớn trong hệ thống luật pháp Mỹ.

Tại Tòa án Cấp cao hạt Los Angeles ở California (tòa án lớn nhất thế giới), trợ lý trực tuyến Gina giúp người dân xử lý trát hầu tòa vì vi phạm luật giao thông. Gina biết 5 thứ tiếng và giúp trên 5.000 khách hàng mỗi tháng. GINA không phải là AI thực sự. Gina được lập trình để hoạt động theo một con đường định sẵn. Dù vậy, Gina cũng đặt nền tảng cho các quy trình tự động tinh vi hơn.

Tại Los Angeles, thành phố này đang nghiên cứu dự án Jury Chat Bot (phần mềm bồi thẩm đoàn) và có sử dụng AI thực sự. Phần mềm này đang được xây dựng dựa trên nền tảng Microsoft Cognitive Services, với các tính năng như hiểu ngôn ngữ tự nhiên, xây dựng phần hỏi đáp, dịch thuật. Tòa án Los Angeles lúc đầu tập trung nỗ lực vào quy trình triệu tập bồi thẩm đoàn.

Trung Quốc dùng công nghệ AI để hỗ trợ quá trình xét xử tại tòa án năm 2019.
Trung Quốc dùng công nghệ AI để hỗ trợ quá trình xét xử tại tòa án năm 2019.

Trong khi đó, các tòa án khác ở Mỹ đang áp dụng sáng kiến giải quyết tranh chấp trực tuyến (ODR) để xử lý một loạt xung đột. Một hệ thống ODR có thể giúp đưa ra quyết định cuối cùng khi các bên đối lập trong xung đột không thể giải quyết. 

ODR sẽ cân nhắc mọi thông tin tranh chấp và đề nghị cuối cùng mà các bên đưa ra. Thuật toán có thể xem xét 10 triệu trường hợp tương tự và đưa ra kết luận công bằng. Trong thực tế, thẩm phán thật không làm như vậy mà dựa vào bối cảnh con người.

Năm 2016, Tòa án Tối cao Wisconsin đã cho phép Sở Cải tạo Wisconsin sử dụng thuật toán để giúp xác định thời hạn tù cho dù đơn vị thiết lập thuật toán không giải thích rõ các thuật toán hoạt động. Sau khi một người tên là Eric Loomis bị phán quyết có tội, bản án của người này được đưa ra dựa trên đánh giá "nguy cơ cao" mà thuật toán đưa ra. Loomis kháng cáo nhưng không được chấp nhận.

Theo các chuyên gia AI, muốn thiết lập sự tin cậy thì cần phải giải thích được cách AI hoạt động. Ông Alan Carlson, một cựu quan chức Tòa án Cấp cao Quận Cam ở California, nói: "Chúng ta phải ngừng làm những điều chỉ vì chúng ta có thể làm mà không hiểu. Trước khi áp dụng giải pháp công nghệ mới, cần phải xem ta có thực sự cần dùng AI không".

Thẩm phán Wendy Chang thuộc Tòa án Cấp cao Los Angeles tỏ ra ngần ngại về việc xây dựng các hệ thống tư pháp tự động hoàn toàn. Bà cho rằng việc này là quá chủ quan và nếu loại bỏ con người, rủi ro sẽ là quá lớn. Bà nói: "Các vấn đề pháp lý đôi khi dẫn tới hậu quả không thể sửa chữa, đặc biệt là trong những lĩnh vực như nhập cư. Phán quyết của bạn sẽ trục xuất ai đó về nước và họ bị giết hại ngay tức khắc".

Trí tuệ nhân tạo chỉ nên là... trợ lý

Theo các chuyên gia, AI chỉ nên đóng vai trò là trợ lý cho các thẩm phán. Ông Ganes Kesari, đồng sáng lập công ty tư vấn công nghệ Gramaner, cho rằng hiện giờ AI chưa sẵn sàng ra quyết định trong các vụ xét xử và thậm chí trong tương lai, AI tốt hơn hết là đóng vai trò trợ lý trong tòa án vì AI chỉ giỏi xử lý chi tiết, tổng hợp vụ án và tìm kiếm nguồn tham khảo.

Một vụ án hình sự có thể kéo dài hàng tháng hoặc hàng năm trời trong khi các bên có liên quan điều tra để đưa ra những phán quyết công tâm nhất, dựa trên nhiều thông tin nhất. Nhưng khi giao vụ án đó cho một thuật toán AI, thuật toán sẽ quét mọi thông tin liên quan vụ án chỉ trong vòng vài phút và dựa trên đó để ra phán quyết.

Câu hỏi được đặt ra là người ta có thoải mái khi bị thuật toán phán quyết? Công lý AI có được chấp nhận trong hệ thống tư pháp? Phần lớn hệ thống tư pháp đã lỗi thời và xã hội muốn thay đổi điều đó, nhưng AI có phải là câu trả lời? Theo ông Kesari, AI cần có thêm kỹ năng "hiểu" bối cảnh và diễn giải các kịch bản. Điều quan trọng là ai sẽ kiểm tra xem quyết định của AI có đúng không và ta sẽ xác định đạo đức cho thẩm phán AI thế nào khi mà rủi ro mà AI gây ra là sẽ cho ai đó vào tù.

Tại Trung Quốc, robot đã được sử dụng để truy xuất lịch sử các vụ án, phán quyết trước đây. Thậm chí còn có robot chuyên về luật thương mại hay tranh chấp trong lao động. Ở Estonia, Bộ Tư pháp đang thiết kế thẩm phán robot để xử lý các tranh chấp nhỏ bị tồn đọng.

Những ví dụ này cho thấy AI có thể giúp đẩy nhanh quy trình đang chậm trễ và gây bức xúc ở gần như mọi quốc gia. Tuy nhiên, các nước không thực sự đủ niềm tin để "thẩm phán" AI phụ trách những thứ có thể khiến ai đó vào tù hoặc bị phạt nặng.

Dù robot có thể giảm tải công việc cho nhân viên tòa án Trung Quốc nhưng trọng tâm chính của robot vẫn là hỗ trợ, chứ không phải thay thế. Ông Zhou Qiang tại Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc cho rằng ứng dụng AI trong lĩnh vực tư pháp có thể giúp thẩm phán có thêm nguồn lực lớn nhưng không thể thay thế kinh nghiệm của thẩm phán. Còn ở Estonia, mọi quyết định do AI đưa ra đều được thẩm phán thật rà soát.

Có thể có luận điểm cho rằng AI không bị cảm xúc chi phối như con người và sẽ công tâm hơn. Tuy nhiên, khi xây dựng AI, con người đã đào tạo thuật toán dựa trên nhiều thông tin không công bằng và do đó AI có thể đưa ra phán quyết thiếu công tâm.

Còn một lý do mà con người chưa thể tin cậy AI trong xử án. Đó là khi công nghệ ngày càng phát triển, có khả năng tội phạm sẽ biết cách thao túng thuật toán để mang lại kết quả có lợi cho chúng.

Ông Kesari nói: "Dù trong tương lai, AI sẽ có mặt ở mọi nơi nhưng hợp lý hơn hết vẫn là dùng AI làm thư ký tòa án. Ngay cả trong tương lai xa, ta cũng cần xây dựng hệ thống để con người tham gia vào các giai đoạn quan trọng như rà soát phán quyết hoặc bác bỏ phán quyết. Tốt nhất là giữ AI dưới tầm kiểm soát thay vì để AI kiểm soát chúng ta".

Đức Huy

Các tin khác

Từ chuyên khảo vật lý đến “Bóng ma” F-117

Từ chuyên khảo vật lý đến “Bóng ma” F-117

Một chuyên khảo vật lý được xuất bản công khai tại Liên Xô đã góp phần tạo nên chiếc máy bay tàng hình tác chiến đầu tiên trên thế giới. Nhưng hành trình từ những phương trình đến “bóng ma” F-117 không phải câu chuyện đánh cắp bí mật. Đó là cuộc chạy đua để nhận ra giá trị của tri thức, chấp nhận những đánh đổi và biến khả năng trên giấy thành ưu thế quân sự.

Lỗ hổng trong quản lý dữ liệu quan trắc môi trường

Lỗ hổng trong quản lý dữ liệu quan trắc môi trường

Hệ thống quan trắc môi trường tự động là trụ cột quan trọng của quản trị môi trường, cung cấp dữ liệu phục vụ giám sát và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên liên tiếp thời gian qua, nhiều vụ việc dữ liệu quan trắc môi trường bị can thiệp, thao túng, không chỉ đặt ra trách nhiệm của các bộ, ngành, cá nhân có liên quan, mà còn đặt ra câu hỏi về doanh nghiệp được hưởng lợi, cơ chế quản lý dữ liệu và khả năng truy đến cùng chuỗi hành vi nếu có sự móc nối giữa các bên.

Đừng để hình ảnh "đại ca" trở thành hình mẫu cho người trẻ

Đừng để hình ảnh "đại ca" trở thành hình mẫu cho người trẻ

Từng hai lần lĩnh án tù, Nguyễn Văn Dũng tiếp tục xuất hiện trong các phim ngắn với vai “đại ca” giang hồ. Trong vụ án liên quan kênh YouTube “Đời TV”, lời khai của những người tham gia cho thấy Dũng được mời đóng phim vì có lượng người theo dõi, có thể giúp kênh tăng lượt xem.

Công an TP Đồng Nai: Bình yên từ thế trận lòng dân

Công an TP Đồng Nai: Bình yên từ thế trận lòng dân

Là một trong những nơi tập trung nhiều khu, cụm công nghiệp ở phía Nam, thu hút hàng triệu người từ khắp nơi đổ về làm công nhân và lao động tự do nên TP Đồng Nai luôn là địa bàn mà các đối tượng tội phạm, đặc biệt là trộm cắp, cướp giật chọn làm nơi gây án. Đối tượng mà chúng nhắm đến thường là công nhân. Không để tình trạng này tiếp diễn, Ban Giám đốc Công an TP Đồng Nai đã chỉ đạo Phòng Cảnh sát hình sự và Công an các xã, phường tăng cường nắm tình hình địa bàn, phối hợp tuần tra khép kín để kịp thời đấu tranh, triệt phá.

Côn trùng gắn công nghệ của tương lai

Côn trùng gắn công nghệ của tương lai

Công ty khởi nghiệp của Đức SWARM Biotactics chế tạo côn trùng lai máy móc phục vụ mục đích quốc phòng - nhưng đây không phải là lần đầu tiên các nhà khoa học gắn camera lên những loài côn trùng. Các nhà nghiên cứu điều khiển côn trùng bằng cách gửi xung điện đến râu của chúng, khuyến khích gián di chuyển. Nếu thành công, các đàn robot này có thể được sử dụng cho nhiều nhiệm vụ như trinh sát hoặc tìm kiếm cứu nạn.

Ngăn chặn UAV gây mất an toàn bay

Ngăn chặn UAV gây mất an toàn bay

Thời gian vừa qua, trong khu vực cấm, hạn chế bay ở sân bay Tân Sơn Nhất, TP Hồ Chí Minh liên tục xuất hiện UAV hoạt động. Tình trạng này không những gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an toàn của những chuyến bay ở cả hai chiều cất, hạ cánh; mà còn khiến nhiều chuyến bay phải tạm dừng nhiều giờ liền, nhiều chuyến phải hạ cánh gấp hoặc di chuyển đến sân bay khác để dừng chờ; gây thiệt hại hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng cho nhiều loại chi phí.

Vì sao “Mái nhà thế giới” trở thành nguồn cơn thảm họa?

Vì sao “Mái nhà thế giới” trở thành nguồn cơn thảm họa?

Một khối băng và đá trên dãy Langtang bất ngờ sụp xuống, kéo theo lũ bùn đá tràn qua biên giới Trung Quốc và Nepal, phá hủy cửa khẩu, đường sá, nhà máy điện và nhiều khu dân cư. Nhưng Rasuwa không chỉ là câu chuyện về một thiên tai dữ dội, nó cảnh báo một thực tế rất đáng lo ngại. Himalaya,“mái nhà thế giới” và nguồn nước của phần lớn châu Á, đang biến đổi nhanh trong khi hạ tầng và các hành lang kết nối ngày càng tiến sâu vào những vùng núi dễ tổn thương. Khi băng, đá, nước và địa hình cùng mất ổn định, một biến cố trên sườn núi có thể nhanh chóng trở thành khủng hoảng xuyên biên giới.

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với 5 đối tượng vì có hành vi lừa dối khách hàng. Các đối tượng trên là chủ cơ sở, “bác sĩ”, “khách hàng” của Spa Sigma và Spa “Royal Luxury” ở tỉnh Bắc Ninh với những thủ đoạn lừa dối khách hàng hết sức bài bản, tinh vi.

Thiếu tướng Trịnh Xuân Thu luôn hướng về quê hương bằng những việc làm ý nghĩa để tri ân Mẹ Việt Nam anh hùng và các anh hùng, liệt sĩ.

Công an tỉnh Thanh Hóa phát huy truyền thống anh hùng

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Thanh Hóa là một trong những địa bàn trọng điểm bị không quân, hải quân Mỹ đánh phá ác liệt. Hàm Rồng, Nam Ngạn, Phà Ghép, Đò Lèn, Đồi Nhơm... trở thành những “tọa độ lửa” trên tuyến chi viện chiến lược. Mỗi cây cầu, bến phà, cung đường nơi đây đều ghi dấu những trận đánh khốc liệt và sự hy sinh của quân, dân Thanh Hóa để giữ vững mạch giao thông ra tiền tuyến.

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

Bỏ học từ lớp 4, lang thang ở ga Nam Định rồi trượt dài từ trộm cắp, cướp tài sản đến ma túy, Nguyễn Văn Thùy dành hơn 20 năm cuộc đời để... đi tù. Khi trở về, những tưởng đã "rẽ lối" thành công sang lĩnh vực truyền thông với hình ảnh “Tế Điên” trên mạng xã hội, kể chuyện tù tội và khuyên giới trẻ hoàn lương, nhưng, như một diễn viên quen "ăn đèn" sân khấu, “Tế Điên" một lần nữa vướng vòng lao lý cũng chính bởi những phát ngôn thiếu kiểm soát của mình.

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Mỹ đã tham gia công ước cấm vũ khí sinh học, nhưng Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) lại bí mật phát triển một loại vũ khí ám sát bí mật: "khẩu súng gây đau tim". Sự thật khí tài này vừa được tạp chí trực tuyến Cơ khí phổ thông (PMC) Mỹ lật lại trong số ra trung tuần tháng 8/2026.

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

Một số công nghệ đột phá vẫn mang lại cảm giác như thể chúng được hiện thực hóa từ truyện hư cấu, ngay cả khi chúng đã xuất hiện được một thời gian. Đó là bởi vì chúng ta học cách áp dụng chúng vào cuộc sống hàng ngày thông qua các ứng dụng và thiết bị mà chúng hỗ trợ, nhưng chúng ta lại không bao giờ dành thời gian để tìm hiểu điều gì làm cho những công nghệ này hoạt động.

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

Bên dưới bề nổi của cuộc thương chiến vi chip bán dẫn đang nổi bật trên các trang báo quốc tế là một cuộc chiến ngầm khốc liệt hơn gấp bội: Cuộc đua áp đặt thể chế, giành quyền định đoạt trật tự số toàn cầu. Xem ra, quyền lực đích thực của kỷ nguyên mới không nằm ở chỗ ai làm ra con chip nhanh nhất, mà thuộc về kẻ quyết định AI được phép vận hành theo những quy tắc nào.

Chiều 6/8, việc công an xuất hiện tại nhà Bùi Xuân Huấn đã thu hút nhiều người quay phim, phát trực tiếp qua mạng xã hội

Một thập niên nổi tiếng nhờ thị phi

Không có chuyên môn, nghề nghiệp nổi bật làm bệ phóng, Bùi Xuân Huấn, tức Huấn “Hoa Hồng” vẫn xây dựng được sức ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội bằng những màn khoe tiền, phát ngôn gây sốc và các bài giảng về “đạo lý”. Từ một hiện tượng mạng mang màu sắc “giang hồ”, Huấn từng bước thương mại hóa sự nổi tiếng, tham gia kinh doanh, bán hàng trực tuyến và làm từ thiện. Tuy nhiên, hành trình ấy cũng liên tục đi kèm tranh cãi, những lần bị xử phạt và gần đây nhất là việc cơ quan điều tra có mặt tại nơi ở của người này.

Thư cảm ơn của tỉnh ủy lai châu tới công ty TNHH KF FAN của ông Trần Đình Tiệp sau khi ông gửi 1,1 tỉ đồng ủng hộ đồng bào khó khăn

Khánh Sky và kết cục được báo trước

Từ một vụ tranh cãi về hoạt động từ thiện, câu chuyện nhanh chóng leo thang thành những màn livestream chửi bới, kéo đến tận nơi đối chất, rồi kết thúc bằng việc cơ quan công an vào cuộc. Đằng sau vụ việc Khánh Sky là một hiện tượng đáng báo động hơn: Nhiều gã “giang hồ mạng” hiện nay đang kiếm cơm bằng những drama gây tranh cãi và vướng vào pháp luật như là kết cục đương nhiên.

Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến cùng đồng nghiệp nghiên cứu kịch bản trước khi quay phim

Người kể chuyện pháp luật bằng những thước phim triệu view

Đoạn clip ghi lại hình ảnh một trung tá CSGT phụ vợ bán nước mía sau giờ làm việc bất ngờ thu hút hàng triệu lượt xem, giúp nhiều người biết đến Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến, cán bộ Phòng CSGT Công an TP Hà Nội. Phía sau khoảnh khắc đời thường ấy là một hành trình hơn 20 năm bền bỉ đứng giữa những ngã tư Thủ đô, chứng kiến biết bao mất mát vì tai nạn giao thông, thế nên, cách mà anh Tiến tuyên truyền pháp luật bằng những clip sống động khiến người dân, đặc biệt là các bạn trẻ vô cùng thích thú. Mọi người gọi anh là "Trung tá triệu view".

Những phát minh đi trước thời đại

Những phát minh đi trước thời đại

Giám sát động đất, động cơ hơi nước, phẫu thuật và vật liệu tiên tiến... Một hành trình khám phá những phát minh cổ đại đi trước thời đại.