Edward Snowden hé lộ tài liệu tuyệt mật về chương trình giám sát của tổng thống

Tháng 9-2019, Edward Snowden đã công bố hồi ký của mình mang tiêu đề “Hồ sơ vĩnh viễn”. Theo cuốn sách này thì Snowden đã có “một khoảnh khắc nguyên tử” khi đọc báo cáo được phân loại tuyệt mật về chương trình gây tranh cãi của NSA có tên mã là Stellarwind vào khoảng thời gian đâu đó trong các năm 2009 hoặc 2010. Nhưng, chỉ 1 tháng sau khi công bố cuốn hồi ký thì trong lần phỏng vấn hồi tháng 10-2019, Snowden đã nói rằng thứ mà ông tìm thấy là một báo cáo đặc biệt trong giai đoạn năm 2012.

Những công bố đầu tiên về Stellarwind

Stellarwind chỉ là tên bìa và ngăn phân loại của “Chương trình giám sát của tổng thống” (PSP), nó được ủy quyền bởi Tổng thống George W. Bush từ ngày 4-10-2001 như là một động thái phản ứng với loạt vụ tấn công sự kiện 11-9. 

Lần đầu tiên báo The New York Times đã công bố các phần của PSP trên số phát hành vào ngày 16-12-2005, trong đó nói rằng NSA "đã giám sát các cuộc gọi thoại quốc tế và tin nhắn email quốc tế của hàng trăm, có lẽ là hàng ngàn người trong nước Mỹ mà không có trát tòa án trong suốt 3 năm nhằm đạt nỗ lực theo dõi “các số bẩn” dính líu tới al Qaeda”. 

Toàn cảnh chương trình giám sát của Tổng thống (PSP, tên gọi thông dụng là Stellarwind).

Toàn cảnh chương trình giám sát của Tổng thống (PSP, tên gọi thông dụng là Stellarwind).

Trong một bài phát biểu trên đài phát thanh vào ngày hôm sau, Tổng thống Bush thừa nhận rằng NSA đã chặn những liên lạc mạng và gọi thoại quốc tế của những người liên quan đến al-Qaeda. Ông Bush kêu gọi sự thừa nhận công khai một phần của chương trình Stellarwind: Chương trình giám sát khủng bố (TSP) và lặng lẽ giữ bí mật các phần khác của PSP có liên quan đến việc thu thập hàng loạt siêu dữ liệu nội địa.

Một trong những nguồn cung cấp tin cho báo The New York Times là cựu nhân viên NSA, Russell Tice, người đã bị NSA thu hồi giấy phép an ninh hồi tháng 5-2005 với lo ngại về một thứ mà họ gọi là “hồi hộp tâm lý”. Tháng 1-2006, ông Ticetuyên bố rằng "số lượng người Mỹ bị NSA nghe lén có thể lên tới hàng triệu người nếu các chương trình bí mật của cơ quan này được thực hiện đầy đủ”.

Ngoài ra, còn có 2 tiết lộ ít được biết đến: Vào ngày 10-5-2006, USA Today đã công bố rằng NSA “đã bí mật thu thập các hồ sơ cuộc gọi thoại của ít nhất 10 triệu dân Mỹ bằng cách dùng dữ liệu do các hãng AT&T, Verizon và BellSouth cung cấp” và NSA dùng chúng để “phân tích các mô hình cuộc gọi trong một nỗ lực phát hiện hoạt động khủng bố”. Đây là một trong các phần của Stellarwind mà Tổng thống Bush đã giấu nhẹm, dù là tin động trời nhưng nó lại thu hút rất ít sự chú ý của công luận khi đó.

Giải mật Stellarwind

Lúc còn làm việc ở Hawaii, Snowden đã tìm thấy một báo cáo dự thảo giải mật về chương trình Stellarwind. Điều đầu tiên mà Snowden ghi nhận là chương trình này không nhắm vào việc giám sát công dân Mỹ, báo cáo tuyên bố rõ ràng việc theo dõi các nhóm đối tượng nước ngoài cụ thể như sau:

Thứ nhất, các thành viên của al-Qaeda cùng các chi nhánh của họ (kể từ tháng 10-2001). Thứ hai, những mục tiêu liên quan đến Afghanistan (cho đến tháng 1-2002); Cục tình báo Iraq (từ tháng 3-2002 đến tháng 3-2004). Báo cáo giải mật cũng chỉ rõ số bộ chọn đã được dùng cho việc thu thập nội dung bị nhắm mục tiêu từ giữa tháng 10-2001 đến tháng 1-2007 gồm: Số điện thoại quốc tế: 15.646; Số điện thoại nội địa: 2.612; Các địa chỉ email quốc tế: 19.000; Các địa chỉ email nội địa: 406.

Do các mục tiêu trong lòng nước Mỹ (không nhất thiết phải là công dân Mỹ) là đặc biệt nhạy cảm nên mỗi bộ chọn lại được phê chuẩn bởi người đứng đầu của đường dây chống khủng bố nhằm đảm bảo sự tuân thủ nghiêm ngặt ủy quyền của tổng thống. Theo báo cáo cuối cùng của Tổng Thanh tra thì NSA IG (Văn phòng Cơ quan An ninh quốc gia của Tổng Thanh tra) đã thị sát 1 mẫu của các bộ chọn nội địa vào năm 2006 và phát hiện rằng 95% trong số chúng có liên đới với al-Qaeda hoặc các mối đe dọa khủng bố quốc tế bên trong nước Mỹ. Cũng theo báo cáo năm 2006 của NSA IG thì cứ mỗi 4 triệu hồ sơ siêu dữ liệu thì có 1 triệu hồ sơ được các nhà phân tích nhìn thấy. 

Cuốn sách “Hồ sơ vĩnh viễn” của Snowden còn tiết lộ rằng tác giả đã tìm thấy 2 thứ trong báo cáo mà ông cho rằng là bằng chứng của hành vi giám sát nội địa bất hợp pháp. Trước hết là chương trình PSP đã đánh dấu cho sự chuyển đổi từ thu thập liên lạc có mục tiêu sang thu thập hàng loạt, mà theo cách nói của NSA là giám sát hàng loạt. NSA luôn tiến hành các hoạt động thu thập các chuỗi liên hệ, mặc dù theo truyền thống là bao gồm các liên lạc quân sự nước ngoài. Sự thay đổi thực sự trong năm 2001 là không chỉ từ mục tiêu thu thập mà còn là từ thu thập nước ngoài sang thu thập trong nước Mỹ nhưng vẫn chống các mục tiêu hải ngoại.

Chỉ 3 tuần sau tiết lộ của Snowden, ngày 27-6-2013, tờ Guardian (Anh) công bố báo cáo Stellarwind với một tuyển tập siêu dữ liệu mạng nội địa đồ sộ mà có lẽ nó là một phần của chương trình PSP chưa từng được tiết lộ từ trước đó. Có một thực tế là hoạt động thu thập siêu dữ liệu đã được tiến hành dưới thời Tổng thống Obama và chỉ chấm dứt vào năm 2011. Kể từ khi NSA hỗ trợ bất hợp pháp cho FBI giám sát người Mỹ và các tổ chức tự do dân sự trong các thập niên 50-60, đã có không ít ý kiến cho rằng CIA và NSA vẫn tiếp tục theo dõi công dân Mỹ bất chấp sự hoạt động tách biệt giữa tình báo hải ngoại và giám sát nội địa được áp đặt bởi Đạo luật Giám sát tình báo hải ngoại (FISA) từ năm 1978.

Ý tưởng coi CIA và NSA là những kẻ thù quyền lực của nhân dân đã trở thành thuyết âm mưu và được Hollywood khai thác triệt để. Năm  2006, ông Russell Tice tuyên bố NSA có thể đã nghe lén hàng triệu người Mỹ và Mark Klein cũng hé lộ về thiết bị can thiệp đặt trong cơ sở chuyển mạch của Hãng AT&T ở San Francisco. 

Nguyễn Thanh Hải

Các tin khác

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Một báo cáo mới từ Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) xác nhận con số gây sốc khi mỗi năm có hơn 6.000 tỷ USD tiền bẩn được “rửa” trên phạm vi toàn cầu. Đằng sau con số khổng lồ ấy, một vấn đề đáng lo ngại là hệ thống tài chính thế giới đang bị bào mòn bởi một thế hệ tội phạm mới được trang bị trí tuệ nhân tạo, sử dụng tiền mã hóa và những kẽ hở pháp lý xuyên biên giới.

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Một sĩ quan Lực lượng Biên phòng Anh cùng một quan chức thương mại Hồng Kông tại London đã bị tòa án kết tội liên quan hoạt động gián điệp và theo dõi những người bất đồng chính kiến dưới vỏ bọc “cảnh sát ngầm”.

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Trong nhiều năm, phụ nữ trong các tổ chức thánh chiến thường được nhìn nhận như “cô dâu thánh chiến”, họ vừa đảm nhiệm hậu cần hoặc thực hiện đánh bom liều chết. Tuy nhiên, hiện nay cách nhìn này không còn chính xác.

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Thượng úy Vasily Lovchikov bất ngờ nhận lệnh triệu tập tới sở chỉ huy quân đoàn ở Blagoveschensk. Tại đây, ông có cuộc gặp riêng với một đại tá hải quân, người được cho là phái viên của Tổng cục Tình báo Bộ Tổng tham mưu (GRU) từ Moscow đến để tuyển chọn nhân sự cho Học viện Ngoại giao Quân sự. Trước sự ngỡ ngàng của Vasily về cơ hội đào tạo và làm việc ở nước ngoài, vị đại tá trực tiếp đưa ra lời đề nghị mời ông tham gia kỳ thi tuyển sinh.

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Một cuộc tình, một vụ bắt giữ vì lái xe trong lúc say rượu và quyết định đào tẩu của một sĩ quan KGB đã dẫn tới một trong những vụ trục xuất nhân viên tình báo lớn nhất thời Chiến tranh Lạnh. Tháng 9/1971, Anh trục xuất 105 quan chức Liên Xô bị nghi hoạt động tình báo; Moscow đáp trả bằng việc trục xuất 18 nhân viên ngoại giao Anh. Nhưng đằng sau vụ bê bối tưởng như bắt đầu từ một cuộc say rượu ấy là cả một chiến dịch phản gián đã được MI5 chuẩn bị từ nhiều năm trước.

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Dư luận quốc tế vẫn còn xôn xao trước tin Ủy ban Châu Âu (EC) ngừng mọi hoạt động viện trợ Sierra Leone từ ngày 1-10-2026. Trước đó Liên minh Châu Âu (EU) có kế hoạch viện trợ quốc gia Tây Phi 18 triệu euro vào năm 2026 và 20,5 triệu euro vào năm 2027. Lý do được EC đưa ra là chính phủ Sierra Leone từ chối trục xuất ông trùm ma túy Jos Leijdekkers về Hà Lan.

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Sau khi đột nhập liên tiếp 3 tiệm vàng lấy trộm tài sản có trị giá hơn 5 tỷ đồng, Nguyễn Duy Nhật (sinh năm 1966, trú tại phường Thanh Thủy, TP Huế, thời điểm gây án là bác sĩ khoa Đột quỵ, Bệnh viện Trung ương Huế) mới sa lưới Công an. Nhìn lại hành trình đột nhập 3 tiệm vàng để lấy trộm tài sản, mới thấy được vị bác sĩ đã lên kế hoạch từng chi tiết và phương thức, thủ đoạn như những tên “siêu trộm” chuyên nghiệp…

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Trong Thế chiến thứ nhất, người Anh đã sử dụng các tàu bẫy để chống lại tàu ngầm Đức. Bước sang Thế chiến thứ hai, Bộ Hải quân Anh quyết định khôi phục chiến thuật này. Liệu đây có phải là một quyết định sáng suốt? Câu trả lời đã được thể hiện qua trận hải chiến diễn ra vào ngày 29/6/1940 giữa một tàu ngầm Đức và một tàu bẫy của Anh.

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Từ lâu, dư luận biết khá nhiều về mối quan hệ đặc biệt giữa Giáo hội Scientology với cộng đồng tình báo Mỹ. Sâu xa Scientology còn có mối quan hệ phức tạp, bí mật với giới quyền lực và bộ máy tình báo phương Tây. Chủ đề đặc biệt này vừa được tạp chí trực tuyến Nga Lưu trữ Lịch sử gián điệp (EAH) cập nhật.

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Điều gì đã khiến những liên lạc, thông tin về mục tiêu và các bước chuẩn bị bị cáo buộc trở thành đầu mối của một cuộc điều tra an ninh? Vụ truy tố Joshua Cammidge đang làm lộ những dấu vết dẫn tới một mắt xích trong nghi án tình báo tại Anh.

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Trung tâm Quan hệ Công chúng thuộc Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) vừa công bố các tài liệu đã được giải mật của Cục An ninh Liên bang Nga tỉnh Kursk, liên quan đến hồ sơ vụ án hình sự đối với Leonid Shevchenko, sinh năm 1922, kẻ bị kết án về tội phản quốc trong những năm chiến tranh và tội hoạt động gián điệp sau chiến tranh.

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc, khả năng tác chiến chống tàu ngầm của Khối quân sự NATO đã suy yếu đáng kể do việc giảm đầu tư và thay đổi ưu tiên. Tuy nhiên, trước sự gia tăng các cuộc tuần tra bằng tàu ngầm của Nga - đặc biệt là các tàu lớp Borei và Yasen tiên tiến - gần biên giới các nước NATO và ở các vùng biển chiến lược như Biển Baltic, Bắc Cực, Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải đã khiến các đồng minh châu Âu lo ngại.

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Cách đây hơn 65 năm, rạng sáng ngày 24/1/1961, một vụ tai nạn máy bay kinh hoàng diễn ra, khiến máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ (USAF) văng ra hai trái bom nhiệt hạch xuống North Carolina nhưng chưa kích nổ. Sự may mắn tình cờ này đã cứu nước Mỹ khỏi thảm họa “gậy ông đập lưng ông”.

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Khuôn viên Nhà Trắng, Washington D.C., một ngày cuối tháng 7/1921. Trong bức ảnh chụp chính thức hôm đó, một người đàn ông trong lễ phục trắng đứng cạnh một người phụ nữ được báo chí Mỹ khi đó gọi là Công chúa Fatima của Afghanistan và đoàn tùy tùng, ngay sau cuộc tiếp kiến Tổng thống Warren G. Harding. Trên ngực người đàn ông ấy lấp lánh những tấm huân chương. Bức ảnh nhanh chóng xuất hiện trên báo chí Mỹ. Ít lâu sau, một lá thư khiếu nại gửi tới Bộ Ngoại giao Mỹ bắt đầu kéo sập vai diễn ấy. Người đàn ông trong ảnh không giữ bất kỳ chức vụ nào ở bộ trên, mà chỉ là một kẻ giả danh đến từ Brooklyn, chưa học xong trung học.

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Tháng 10/2001, Mỹ cùng các đồng minh mở chiến dịch quân sự tại Afghanistan với mục tiêu truy quét Al-Qaeda và buộc Taliban giao nộp Osama bin Laden. Chỉ trong vài tuần, chính quyền Taliban sụp đổ, Kabul thất thủ. Nhưng chiến thắng đấy không khép lại cuộc chiến. 20 năm sau, khi quân đội Mỹ và NATO rời Afghanistan, Taliban trở lại thủ đô. Từ một chiến dịch chống khủng bố có mục tiêu tương đối rõ, Washington đã bước vào cuộc chiến kéo dài hai thập niên. Vì sao một lực lượng từng bị đánh bật khỏi quyền lực lại có thể trở lại sau 20 năm?

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Đây là cuộc phỏng vấn đặc biệt diễn ra ngày 20/12/2009 giữa Anh hùng, Đại tá KGB Aleksei M. Kozlov với tờ Izvestia của Nga về hoạt động quy mô toàn cầu của “Cục S” hay còn gọi là “Cục tình báo bất hợp pháp” trong thời gian Chiến tranh Lạnh.

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Tháng 5/2026, tờ The New York Times (NYT) khẳng định rằng Israel và Mỹ có kế hoạch thay đổi chế độ tại Iran - và cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad sẽ là người lên lãnh đạo đất nước. Vào thời điểm đó, bài báo nghe có vẻ khá hoang đường. Nhưng mới đây, NYT đã tiến xa hơn nhiều. Trong một bài phóng sự điều tra mới, các nhà báo của NYT đã kể lại câu chuyện về chiến dịch kéo dài nhiều năm của tình báo Israel nhằm tiếp cận ông Ahmadinejad.

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Ngày 17/7/1944 đã xảy ra một thảm họa tồi tệ nhất trên đất Mỹ trong thời kỳ Thế chiến II. Mặc dù các cuộc điều tra không thể xác định được thủ phạm, nhưng rõ ràng một trong những nguyên nhân chính gây ra biến cố đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người này chính là chế độ phân biệt chủng tộc trong Lực lượng Hải quân Mỹ.