Tội phạm trong lĩnh vực này thời gian gần đây đã có sự chuyển hướng, không chỉ lừa bán sơn nữ qua Trung Quốc để làm vợ đàn ông bản địa, nạn nhân còn bị đưa sang các trung tâm lừa đảo quốc tế để bán với “giá hời”.
Trả giá đắt nhưng vẫn phạm tội
Hơn 20 năm về trước, Nguyễn Thị Sâm (sinh năm 1968), trú tại xã Châu Tiến, huyện Quỳ Châu (cũ), nay là xã Châu Tiến, tỉnh Nghệ An, là nạn nhân của đường dây mua bán người sang Trung Quốc. Nghe theo lời dụ dỗ của mấy người bạn cùng quê, Sâm sang nước bạn làm ăn nhưng rồi bị bán làm vợ một người đàn ông bản địa.
Sau 2 năm trải qua đủ mọi cảm xúc hỉ, nộ, ái, ố ở xứ người, nhận thấy việc đưa phụ nữ, trẻ em ra nước ngoài bán để hưởng khoản chênh lệch là cách thức kiếm tiền dễ nhất, Sâm quay trở về Việt Nam, tự tạo cho mình vỏ bọc là một người làm ăn xa quê thành đạt để thực hiện âm mưu lừa bán phụ nữ, trẻ em qua Trung Quốc. Với chiêu bài tuyển người làm việc nhà, mức lương 900.000 đồng/tháng (thời điểm năm 2007), Nguyễn Thị Sâm đã khiến cho nhiều gia đình tin tưởng, gửi gắm con em mình để thị đưa ra nước ngoài mưu sinh. Thực chất, những sơn nữ này sau khi được đưa qua biên giới đã ép buộc làm vợ của những người đàn ông Trung Quốc. Bù lại, Sâm được nhận một khoản tiền môi giới không hề nhỏ.
Với thủ đoạn này, trong thời gian từ năm 2007 đến năm 2010, Nguyễn Thị Sâm đã lừa bán 5 sơn nữ đang trong độ tuổi vị thành niên, trú tại huyện Quỳ Châu và thị xã Thái Hòa (cũ) cho người Trung Quốc lấy làm vợ, chiếm đoạt 4.800 NDT (tương đương 8,9 triệu đồng. Hơn 10 năm sau, vào năm 2011, một trong số các trẻ em bị lừa bán được giải cứu trở về đã tố giác chân tướng của Sâm ra trước pháp luật. Biết hành vi của mình đã lộ tẩy, Nguyễn Thị Sâm đã nhanh chân bỏ trốn sang Trung Quốc, thay tên đổi họ, sống chui nhủi qua nhiều địa điểm khác nhau, gây khó khăn cho công tác truy bắt. Sau gần 15 năm ra quyết định truy nã nhưng đối tượng vẫn bặt vô âm tín, đến cuối năm 2024, chuyên án được Phòng Cảnh sát hình sự Công an Nghệ An xác lập với quyết tâm, truy bắt bằng được đối tượng này. Sau hơn 1 năm kiên trì theo dõi, đến ngày 24/2/2026 (mùng 7 Tết Nguyên đán), xác định đối tượng vừa trở về nước, đang lẩn trốn tại một địa điểm tại xã Thư Lâm, Công an Nghệ An đã phối hợp với Công an TP Hà Nội bắt giữ thành công Nguyễn Thị Sâm sau 15 năm trốn truy nã.
Cũng thời gian này, Phòng Cảnh sát hình sự Công an Nghệ An đã phối hợp với Đồn Biên phòng Mường Ải (BĐBP Nghệ An), đấu tranh, triệt xóa thành công chuyên án “Mua bán người”, khởi tố 5 đối tượng liên quan. Cụ thể, ngày 13/1/2026, Đồn Biên phòng Mường Ải tiếp nhận đơn tố giác của nạn nhân Xeo Thị Dung (SN 1986), trú xã Mường Típ, tỉnh Nghệ An về việc bị lừa bán sang Trung Quốc từ hơn 10 năm về trước. Tiếp nhận thông tin, các lực lượng đã xác lập chuyên án để đấu tranh, qua đó xác định nạn nhân có liên quan đến đường dây mua bán người do đối tượng Lương Thị Chiến (sinh ăm 1979), trú xã Chiêu Lưu, tỉnh Nghệ An cầm đầu. Từ năm 2011, Chiến đã cấu kết với một số đối tượng bên kia biên giới, thiết lập đường dây, tìm kiếm những phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn, không có việc làm ổn định để lừa bán sang làm vợ cho đàn ông ngoại quốc.
Cùng tham gia vào đường dây này còn có 4 đối tượng khác là Nguyễn Văn Phỏng (sinh năm 1970), Nguyễn Thị Dịu (sinh năm 1982), Lương Thị Hoa (sinh năm 1969), cùng trú xã Hữu Kiệm và Lô Thị Nhân (sinh năm 1978), trú xã Chiêu Lưu. Sau một thời gian theo dõi, đến ngày 29/1/2026, Ban Chuyên án đã tổ chức bắt giữ thành công 5 đối tượng nói trên về hành vi mua bán người, giải cứu an toàn cho một nạn nhân. Hiện, cơ quan chức năng đã khởi tố vụ án “Mua bán người” và bàn giao toàn bộ hồ sơ, đối tượng cho Công an tỉnh Nghệ An tiếp tục điều tra, xử lý theo quy định pháp luật. Trong tháng 1/2026, Công an xã Nhôn Mai cũng đã phối hợp với Đồn biên phòng Nhôn Mai bắt giữ đối tượng Lô Thị Vân (SN 1983), trú tại bản Piêng Mựn, xã Nhôn Mai về hành vi “Mua bán người”. Trước đó, để có tiền tiêu xài, Vân đã dụ dỗ 2 người phụ nữ cùng trú trên địa bàn sang Trung Quốc để làm “việc nhẹ, lương cao” nhưng thực chất là lừa bán cho 2 người đàn ông để làm vợ, hưởng lợi số tiền 40 triệu đồng.
Dịp này, hai đối tượng Lương Thị Hưng (sinh năm 1975) trú tại xã Nga My, và Vi Thị Phượng (SN 1986), trú tại xã Mường Xén, tỉnh Nghệ An cũng bị phát hiện và bắt giữ về hành vi lừa bán một thiếu nữ 14 tuổi sang Trung Quốc, bán cho một người đàn ông bản địa làm vợ với giá 5 vạn nhân dân tệ (tương đương khoảng 280 triệu đồng).
Vẫn nhức nhối nạn mua bán người ở miền Tây xứ Nghệ
Thực tế cho thấy, xuất phát từ đặc điểm vùng miền, phong tục tập quán, đời sống kinh tế xã hội khó khăn và trình độ dân trí thấp nên đồng bào các dân tộc thiểu số ở khu vực miền Tây Nghệ An, từ trước đến nay luôn là nơi trú ẩn, phát sinh của các loại tội phạm, đặc biệt là tội phạm về ma túy và mua bán người. Trong đó, mua bán người là dạng tội phạm phát sinh, tiềm ẩn và len lỏi trong chính nội tại của cư dân, dòng họ, không ít người từ nạn nhân đã trở thành tội phạm, trực tiếp hoặc tiếp tay cho hành vi phạm tội.
Từ những sơn nữ ngây thơ, bị dụ dỗ, lừa gạt, trở thành “món hàng” người, sau quá trình quăng quật nơi xa xứ, dưới bàn tay nhào nặn của các má mì chuyên nghiệp đã trở thành những kẻ buôn người lọc lõi. Nếu như trước đây, tội phạm buôn người ở miền Tây Nghệ An chủ yếu tự phát, đơn lẻ thì hiện nay, các đối tượng đã có sự cấu kết chặt chẽ, tổ chức qua nhiều khâu từ khâu môi giới, dẫn dắt, tổ chức vượt biên cho đến bán nạn nhân ở nước ngoài. Người phạm tội chủ yếu là nữ giới đã có quá trình làm ăn, sinh sống tại nước ngoài như Trung Quốc, sau đó về địa bàn, cấu kết với một số đối tượng ở địa phương, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới tạo thành các đường dây khép kín để lôi kéo, lừa gạt phụ nữ, trẻ em đưa sang nước ngoài bán để hưởng lợi; hoặc từng là nạn nhân trong các vụ mua, bán người sang nước ngoài.
Thủ đoạn của chúng ngày càng tinh vi, thường lợi dụng chính người quen, họ hàng hoặc người cùng địa phương để tạo niềm tin cho nạn nhân. Để tránh bị cơ quan chức năng phát hiện, không ít đối tượng không giao dịch trực tiếp mà tiếp cận nạn nhân qua mạng xã hội Facebook, Zalo, TikTok để làm quen rồi dụ dỗ, lỗi kéo bằng những chiêu bài như “việc nhẹ lương cao”, giúp việc nhà theo giờ. Không ít trường hợp còn đặt thẳng vấn đề khi vẽ một viễn cảnh về cuộc sống sung túc, hạnh phúc khi lấy chồng nước ngoài khiến nhiều người nhẹ dạ cả tin sa vào bẫy.
Nạn nhân phần lớn đều là phụ nữ và trẻ em là người đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống ở vùng sâu, vùng xa, điều kiện kinh tế khó khăn, trình độ dân trí hạn chế, ít có điều kiện tiếp cận thông tin. Tuy nhiên, cũng không loại trừ một số người dù nhận thức được việc qua bên kia biên giới là sẽ phải làm vợ đàn ông ngoại quốc, nhưng vì hoàn cảnh nghèo khó, mong muốn đổi đời nên chấp nhận sa chân. Thậm chí, mờ mắt vì tiền, không ít trường hợp chính người thân trong gia đình là người trực tiếp đẩy con em mình vào cuộc sống địa ngục trần gian nơi xứ người, kéo dài đến hàng chục năm mới may mắn được giải thoát thông qua các cuộc giải cứu xuyên quốc gia. Trong vài năm gần đây, ngoài việc bị bán sang Trung Quốc ép làm vợ người bản xứ, phụ nữ vùng cao Nghệ An còn bị làn sóng lừa đảo trực tuyến tại các trung tâm lừa đảo quốc tế cuốn vào vòng xoáy xuất ngoại, hàng trăm nạn nhân đã bị lừa phỉnh qua các nước Lào, Campuchia, Thái Lan bán cho các băng nhóm tội phạm để hoạt động lừa đảo trên không gian mạng hoặc đánh bạc trực tuyến.
Trong năm 2025, các lực lượng chức năng của Nghệ An đã tiếp nhận và hỗ trợ cho 3 nạn nhân của mua, bán người được giải cứu trở về từ Trung Quốc và 19 nạn nhân từ Campuchia trở về qua bàn giao, trao trả song phương. Giai đoạn từ năm 2021 - 2025, Nghệ An đã tiếp nhận và hỗ trợ ban đầu cho 96 nạn nhân bị mua bán, trở về địa phương.
Cũng trong giai đoạn này, trên địa bàn tỉnh Nghệ An phát hiện 47 vụ, 84 đối tượng liên quan đến tội phạm mua bán người. Địa điểm bị mua bán tập trung chủ yếu tại Trung Quốc, thời gian gần đây xuất hiện thêm địa điểm khác là Lào, Campuchia, Myanmar... là những nước thứ 3 của các loại tội phạm đang xảy ra mạnh lên trong thời gian gần đây như lừa đảo chiếm đoạt tài sản, đánh bạc.
“Chuyện của mặt trời” - góc khuất, nỗi đau phía sau nạn buôn người 
