Tới Xuân Sơn “săn” gà chín cựa

15 năm trước, nhà văn CẦM Sơn, tức Nguyễn Đức Sơn, khi đó là Giám đốc Lâm trường Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ có “mời” chúng tôi lên thực tế sáng tác tại lâm trường Tân Sơn. Ông nhà văn xuất thân “lâm nghiệp” nhưng vô cùng “thạo” đất Tân Sơn, thông báo: “Sáng mai mời đoàn vào Vườn quốc gia Xuân Sơn, vừa để các nhà văn thưởng ngoạn thiên nhiên hoang dã vừa để biết một huyền thoại có thật”. Ông còn nói thêm: “Vườn quốc gia Xuân Sơn ôm trọn cả xã Xuân Sơn của huyện Tân Sơn (nay là xã Xuân Đài, tỉnh Phú Thọ). Vườn có diện tích vùng lõi là 15.048 ha”.

Lần tới thăm Vườn quốc gia Xuân Sơn này vẫn là do nhà văn Cầm Sơn tổ chức. Nhà văn Cầm Sơn cho biết: “Thời tiết tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn khá dễ chịu, mát mẻ, mỗi ngày có đến bốn mùa”. Theo đó thì vào buổi sáng là mùa xuân trong lành. Tới buổi trưa là mùa hè ngập nắng. Còn buổi chiều là trời thu se se lạnh. Riêng buổi tối là mùa đông sương giá.

3.jpg -0
Đoàn nhà văn Hà Nội thăm Vườn quốc gia Xuân Sơn, tháng 5/2025

Vào trung tâm Vườn quốc gia Xuân Sơn phải lội bộ qua con suối nhỏ. Vì suối chảy ngang đầu bản Lấp nên được gọi là suối Lấp, nước mát lạnh như nước đá. Trên suối còn có cây cầu gỗ nhỏ dành cho những ai không thích lội suối. Sau đó đi ngược theo con đường mòn dẫn qua bản Lấp để vào thăm hang Thổ Thần. Nghe bảo, hang Thổ Thần này xưa là nơi người Việt cổ trú ngụ và trong hang vẫn còn nhiều dấu tích của người xưa, nên tuy có mệt chút ít nhưng chúng tôi hăng hái lắm.

Nhà văn Cầm Sơn cho biết: “Bản Lấp là bản nhỏ, chỉ với khoảng 30 nóc nhà, người dân tộc Mường, họ sống chủ yếu bằng việc vào rừng kiếm củi, đánh cá suối, hái rau rừng và nuôi gà. Ở đây có giống gà rất độc đáo”.

Thấy chúng tôi đứng “cân nhắc” trước cửa hang, một người đàn ông chừng ngoài 50 lại gần, ông hỏi chuyện và cho biết tên là Hà, người bản Lấp. Nhiệt thành hơn nữa, ông Hà “tình nguyện” đưa mọi người vào thăm hang. Ông Hà bảo: “Hang Thổ Thần này xưa có tên là Hang Lấp. Ở bên trong hang có những nhũ đá khá mềm và xốp, màu đục như đất, nên dân bản gọi là Hang Đất. Sau này được đặt tên là hang Thổ thần”.

Mới vào được một đoạn, khí hang Thổ Thần tỏa mát lạnh đến phải rùng mình. Cũng có lẽ câu chuyện huyền thoại vẫn còn đâu đó hay còn lẩn khuất trong hang? Hang Thổ Thần nằm ở lưng chừng núi Voi được chia làm ba ngăn, trong hang có nhiều nhũ đá đẹp, hình thù lạ mắt, có nhũ tạo nên những “bức tượng Phật” như con người tạo nên. Hiện nay trong hang Thổ Thần đã được lắp hệ thống điện chiếu sáng phục vụ khách tham quan. Ông Hà cho biết: “Trong Vườn quốc gia Xuân Sơn có nhiều hang. Người xưa sống dựa vào hang mà. Hang nào cũng huyền bí cả”.

Theo đó, ngoài hang Thổ Thần ra, Vườn quốc gia Xuân Sơn còn có nhiều hang khác. Ví dụ như Hang Na. Ông Hà cho hay: “Bên trong hang tối om, có rất nhiều những khối đá to nhỏ, tròn xoe như quả na nên mới có tên gọi này”. Thực ra Hang Na được tạo bởi kết tủa của đá vôi, tạo nên những “quả na”, ruộng bậc thang trong hang và các nhũ đá rất đẹp, tạo nên hình thù lạ mắt, thu hút khách tham quan. Tương truyền, hang Na là nơi mẹ Âu Cơ ở khi dẫn 50 người con lên rừng và ruộng bậc thang tượng trưng cho việc bà dạy người dân miền núi làm ruộng bậc thang, trồng lúa nước, những “quả na” tượng trưng cho trứng gà chín cựa.

Tiếp theo là Hang Lạng, Hang Lạng nằm trong lòng Núi Cả, là hang động lớn và dài nhất trong hệ thống hang động của Vườn Quốc gia Xuân Sơn. Phía miệng hang rất nhỏ nhưng khi đã qua miệng hang vào bên trong thì hang rất rộng lớn. Trong lòng Hang Lạng có độ cao trung bình là 10m, rộng trung bình từ 10 đến 15m, có đoạn hang phình ra cao tới 20 đến 30m.

9.jpg -0
Nuôi và bảo tồn giống gà nhiều cựa ở Xuân Sơn

Hang Lạng có một con suối nhỏ chảy trong hang. Thú vị là nền Hang Lạng được tạo nên bởi lớp đá củ đậu, cát vàng và đất sét nên dọi ánh đèn điện thoại di động xuống nền sẽ thấy màu vàng óng ánh. Trần hang buông xuống các khối thạch nhũ được bồi đắp qua hàng triệu năm, tạo nên nhiều hình dạng thú vị như tòa thờ Phật, thờ thần vậy. Hang Lạng ngoài kỳ thú ra còn là nơi linh thiêng bí ẩn. Vào sâu nữa bên trong, do tối tăm và nguy hiểm nên chưa có đoàn thám hiểm nào đi đến tận cùng hang. Chỉ nghe đồn đoán rằng xưa người ta đã thả mấy quả bưởi có đánh dấu xuống dòng nước trong hang, mấy ngày sau thấy những quả bưởi ấy xuất hiện trên mặt dòng Sông Đà?

Ông Hà cho biết thêm một hang khác nữa, đó là động Tiên. Động Tiên được hình thành bên trong lòng núi đá cẩm thạch, có độ dài 10km, vô cùng kỳ ảo. Bên trong động là đường thông gió lên thẳng đỉnh núi nên không khí được lưu thông và rất trong lành, dễ chịu, không ngột ngạt như các hang động khác. Đặc biệt, hồ nước hình thành trong Động Tiên còn có nhiều loài cá lạ mắt tung tăng bơi lội.

Cư dân ở Vườn quốc gia Xuân Sơn đa số là đồng bào dân tộc Mường, số ít là dân tộc Dao. Đồng bào ở đây còn lưu giữ nhiều phong tục tập quán và truyền thống đặc trưng trong sản xuất cũng như sinh hoạt, đời sống hàng ngày.

4.jpg -0
Nhóm văn nghệ sĩ Hà Nội đến vườn quốc gia Xuân Sơn năm 2010

Được biết, hiện nay nhiều hộ dân là người dân tộc Dao, Mường tại các bản Cỏi, bản Dù, bản Lấp đã mạnh dạn đầu tư làm du lịch cộng đồng. Mô hình du lịch cộng đồng ở Vườn Quốc gia Xuân Sơn đang có xu hướng phát triển. Nhiều bản làng có những cảnh đẹp, những nét đặc trưng văn hóa của đồng bào dân tộc với hình ảnh nhà sàn truyền thống gắn liền không gian văn hóa của đồng bào dân tộc tại các hộ dân.

Sau khi đã “dạo” một vòng thăm thú mấy hang xong, nhà văn Cầm Sơn gợi ý đoàn tới Bản Dù. Đây là một bản người dân tộc Dao, nay thuộc xã Xuân Đài, tỉnh Phú Thọ. Nhà văn Cầm Sơn giới thiệu: “Bản Dù ở ngay vùng lõi của Vườn Quốc gia Xuân Sơn. Nơi đây là địa danh có nhiều di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, giàu bản sắc, đặc trưng là di sản văn hóa truyền thống độc đáo của đồng bào dân tộc thiểu số như: Nhà ở và trang phục truyền thống, nhạc cụ dân tộc, phong tục tập quán, ẩm thực dân gian”. Được biết: Bản Dù hiện có 78 hộ với gần 300 nhân khẩu với nhiều dân tộc cùng chung sống, trong đó người Dao và người Mường chiếm tới 97% dân số. Hiện Bản Dù là một điểm du lịch cộng đồng nổi tiếng với vẻ đẹp thiên nhiên núi rừng, dòng suối và văn hóa truyền thống của người dân tộc Dao.

Tiếng đàn tiếng hát rộn ràng ngay từ đầu bản đã “níu” mắt chúng tôi vào mấy cô mấy chị người Dao bản Dù trang phục truyền thống, nhún nhẩy theo nhịp cồng, nhịp trống. Một buổi biểu diễn mà sân khấu là khoảng sân rộng ngay trước nhà văn hóa thôn.

Chợt có chạm nhẹ vào tay, tôi quay sang và nhận ra đó là ông Triệu, trưởng bản Dù. Ông Triệu hất đầu, nhìn theo hướng đó tôi nhận ra “bức tượng” khá lớn miêu tả một đôi gà trống mái. Ông Triệu cười mỉm rồi hỏi: “Bác đã nghe câu: “Voi chín ngà gà chín cựa chưa?”. Thì nơi đây chính là “quê hương” của giống gà đó”.

6.jpg -0
Động Tiên

Tuy nhiên như lời ông Triệu, trưởng bản Dù, đã nói: “Gà chín cựa khó thấy lắm, chứ gà có năm, bảy cựa thì bản tôi đầy”. Có lẽ vì thế cho nên ngành du lịch Phú Thọ không gọi là “Gà chín cựa” mà gọi là "Gà nhiều cựa". Đâu như phải hàng vài ngàn con gà nhiều cựa mới tìm được một con chín cựa?

Mải xem múa và nghe hát nên không ai để ý nhà thơ Lê Đức Nghinh đã “lẻn” đi đâu đó. Mãi lúc ngồi trên xe về Hà Nội, ông Nghinh mở điện thoại cho xem ảnh chụp một con gà chín cựa thực thụ của gia đình ông Bùi. Ông Nghinh bảo: “Tôi thử trả giá rất cao nhưng ông Bùi không bán. Bảo đấy là gà thần không bán được”.

7b.jpg -0
Một con gà chín cựa ở bản Dù, vườn quốc gia Xuân Sơn

Nhà văn Cầm Sơn cho biết: “Bà con ở đây có thói quen chăn thả tự nhiên, chủ yếu gà lên đồi tự đào bới tìm giun, dế, sâu bọ để làm thức ăn. Vì thế khó bảo tồn nguồn gen. Do vậy từ năm 2012, Vườn quốc gia Xuân Sơn thực hiện đề tài “Bảo tồn nguồn gen gà Lôi trắng và gà nhiều cựa”. Với mục tiêu là: Bảo tồn và phát triển bền vững nguồn gen của giống gà lôi trắng và gà nhiều cựa Xuân Sơn, tạo thu nhập cho bà con, tạo sản phẩm du lịch. Nhất là khi Vườn quốc gia Xuân Sơn trở thành khu Du lịch văn hóa của tỉnh Phú Thọ. Một tỉnh có tới 3 vườn quốc gia là: Vườn quốc gia Xuân Sơn, Vườn quốc gia Cúc Phương và Vườn quốc gia Tam Đảo. Trong đó vườn quốc gia Xuân Sơn nằm trọn vẹn trong tỉnh Phú Thọ”.

Nguyễn Trọng Văn

Các tin khác

Quả đắng từ... du lịch khuyến mãi

Quả đắng từ... du lịch khuyến mãi

Fanpage, website, hình ảnh giả mạo các khách sạn, resort 5 sao đi kèm với tài khoản tích xanh, lượt tương tác mạnh, bình luận tốt… đã tạo vỏ bọc hoàn hảo “đánh gục” tâm lý khách hàng, dẫn dắt họ vào “mê hồn trận” combo du lịch...

Thận trọng với chất làm đầy, xóa nhăn rao bán tràn lan mạng xã hội

Thận trọng với chất làm đầy, xóa nhăn rao bán tràn lan mạng xã hội

Filler, botox (chất làm đầy, chất xóa nhăn) được rao bán trên mạng với những lời quảng cáo “chính hãng”, “nhập khẩu”, giá sỉ hấp dẫn, trong khi nguồn gốc và chất lượng khó kiểm chứng. Vụ Công an Hà Nội khởi tố 21 bị can trong đường dây kinh doanh sản phẩm dùng trong thẩm mỹ, doanh thu hơn 500 tỷ đồng, đặt ra yêu cầu kiểm soát cả nguồn hàng và cơ sở sử dụng.

Sin Suối Hồ hồi sinh

Sin Suối Hồ hồi sinh

Từ một bản làng từng chìm trong đói nghèo, thuốc phiện và những hệ lụy kéo dài qua nhiều thế hệ, Sin Suối Hồ (tỉnh Lai Châu) hôm nay đã đổi thay với những nếp nhà sạch đẹp, phiên chợ rộn ràng, homestay đón khách gần xa. Đằng sau diện mạo ấy là nỗ lực vươn lên của người dân, những người tiên phong như ông Vàng A Chỉnh và sự đồng hành của lực lượng Công an trong giữ gìn bình yên, tạo nền tảng phát triển bền vững.

Những vị “cứu tinh” của loài gấu

Những vị “cứu tinh” của loài gấu

Giữa bộn bề của cuộc sống hiện đại, có những người âm thầm “giữ lửa" bình yên giữa ngàn xanh. Từ những vùng đất xa xôi, bằng tinh thần trách nhiệm, sự thấu cảm sâu sắc dành cho loài vật, họ đã tự nguyện gắn bó với Việt Nam, kiên trì giải cứu những con gấu bị nuôi nhốt lấy mật. Hành trình đưa những cá thể gấu từ lồng sắt chật hẹp, tăm tối trở về với thiên nhiên tại Trung tâm Cứu hộ gấu Việt Nam là một bài ca đẹp về lòng nhân ái.

“Bẫy tình” bằng công nghệ AI

“Bẫy tình” bằng công nghệ AI

Tình yêu ở lứa tuổi nào cũng đáng được trân trọng; ngày nào con người còn sống, thì ngày đó người ta còn khóc cười vì yêu. Trước nhu cầu tìm bạn đời ngày càng cao, nhiều kênh “kết nối yêu thương”, các hội nhóm mai mối, tìm mảnh ghép đồng loạt ra đời. Đây lại là “miếng mồi” béo bở để đối tượng lừa đảo “giăng lưới” tình bằng công nghệ AI.

Hãi hùng thịt heo siêu nạc

Hãi hùng thịt heo siêu nạc

Dùng từ lóng, ký tự, mật mã để trao đổi về quy trình đưa thứ bột trắng mang tên Salbutamol vốn là thuốc dùng trong y khoa vào thức ăn cho heo, phù phép heo bình thường thành siêu tăng trưởng, siêu nạc để nhanh chóng xuất chuồng, đưa vào bao tử người tiêu dùng. Đây là một thực trạng nhức nhối, phản ánh mặt tối của nền kinh tế thị trường, khi lòng tham vượt lên trên đạo đức. Khi nào mới chấm dứt được tình trạng này?

Mượn danh “thuốc rừng” để trục lợi

Mượn danh “thuốc rừng” để trục lợi

Gắn mác dược liệu miền núi, quảng cáo chữa bách bệnh, đánh vào tâm lý chuộng thuốc Nam và mong muốn tìm kiếm phương pháp điều trị ít tốn kém của người dân, nhiều đối tượng đang biến các sản phẩm dược liệu không rõ nguồn gốc thành công cụ trục lợi. Đằng sau những lời quảng cáo hấp dẫn là hàng hóa trôi nổi, chất lượng không được kiểm chứng, tiềm ẩn nguy cơ gây tổn hại sức khỏe và khiến người bệnh bỏ lỡ thời gian điều trị cần thiết.

Livestream chuyện người khác - Coi chừng vi phạm pháp luật!

Livestream chuyện người khác - Coi chừng vi phạm pháp luật!

Không rõ đầu đuôi nhưng vẫn quay phim, livestream, gán chuyện riêng cho người xuất hiện trong khung hình, một số người đang biến sự hiếu kỳ thành cách câu tương tác. Hình ảnh và lời bình thiếu căn cứ có thể xâm phạm danh dự, đời tư, khiến người trong cuộc chịu tổn hại và vụ việc thêm phức tạp.

Ghi ở ngôi nhà chung đem cơ hội đổi đời

Ghi ở ngôi nhà chung đem cơ hội đổi đời

Sau ngày khai giảng năm học mới đúng một tháng, chúng tôi trở lại Trường Văn hóa CAND VI, cảm nhận rõ rệt đầu tiên là gần 300 con người đến từ khắp mọi miền của tỉnh Nghệ An đã nhanh chóng bắt nhịp, hòa nhập để trở thành một gia đình thực thụ.

 Tuyên truyền pháp luật bằng những vai diễn

Tuyên truyền pháp luật bằng những vai diễn

Từ những điều luật tưởng như khô khan, Phòng Cảnh sát giao thông Công an TP Hà Nội đã chuyển tải thành những câu chuyện đời thường, những tình huống hài hước và dễ nhớ bằng những tiểu phẩm ngắn gọn, vô cùng sinh động. Trong đó, Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến và Thiếu tá Trần Quân Thụy trở thành hai gương mặt quen thuộc trong nhiều clip tuyên truyền về trật tự, an toàn giao thông.

Hành trình lật tẩy đường dây “khoác áo” ngoại nhập và hàng giả khổng lồ

Hành trình lật tẩy đường dây “khoác áo” ngoại nhập và hàng giả khổng lồ

Từ một tài khoản trên mạng xã hội rao bán những hộp An Cung được giới thiệu là hàng ngoại nhập, những lời quảng cáo về nguồn gốc Hàn Quốc, công dụng liên quan đến phòng, chống đột quỵ thu hút sự chú ý của người tiêu dùng, đặc biệt là người cao tuổi. Nhưng, phía sau những hộp sản phẩm có bao bì bắt mắt ấy lại là những viên thuốc không rõ nguồn gốc, được mua trôi nổi, đóng gói, dán tem nhãn rồi “khoác áo” hàng ngoại nhập. Từ những dấu hiệu bất thường trên không gian mạng, các trinh sát Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Thanh Hóa lần theo từng manh mối. Và, khi những mắt xích đầu tiên được bóc tách, một đường dây sản xuất, buôn bán hàng giả hoạt động liên tỉnh dần lộ diện. Không chỉ có An Cung giả, phía sau đó còn là một cơ sở sản xuất mỹ phẩm giả với quy mô đặc biệt lớn.

Khi quá khứ bất hảo được khoác áo "quân tử giang hồ"

Khi quá khứ bất hảo được khoác áo "quân tử giang hồ"

Tám tiền án, một tiền sự, từng cầm đầu một băng nhóm và thường xuyên kể lại quá khứ bất hảo trên mạng xã hội, Nguyễn Minh Đức, tức Đức "Cộng", sinh năm 1981, ở Nam Định, đã biến hình ảnh giang hồ thành nội dung thu hút hơn 115.000 lượt theo dõi. Điều đáng lo không chỉ nằm ở những câu chuyện được kể, mà còn ở việc một bộ phận người xem coi nhân vật này như hình mẫu của bản lĩnh, nghĩa khí quân tử.

Cạm bẫy mã độc

Cạm bẫy mã độc

Một cú click tưởng chừng vô hại trên mạng xã hội, một lời nhờ “xem hộ thông tin”, một tin nhắn “chuyển nhầm tiền”, hay một tấm ảnh gửi qua ứng dụng hẹn hò... là người dùng có thể rơi vào cảnh “tiền mất, dữ liệu bay”, thậm chí mất cả danh dự, nhân phẩm trên không gian mạng.

Nỗ lực chấm dứt nạn nuôi nhốt gấu tại Việt Nam: Không có lồng sắt nào vĩnh cửu!

Nỗ lực chấm dứt nạn nuôi nhốt gấu tại Việt Nam: Không có lồng sắt nào vĩnh cửu!

Từ chiếc chuồng sắt chật hẹp, tối tăm tại một hộ gia đình ở Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 11/9 vừa qua, chú gấu Millie đã được về sống dưới mái nhà bán tự nhiên xanh mướt tại Vườn quốc gia Bạch Mã. Câu chuyện về hành trình giải cứu Millie mang thông điệp đầy ý nghĩa: Khi lòng trắc ẩn được đánh thức, khi những nỗ lực phối hợp giữa nhà nước, kiểm lâm, tổ chức quốc tế và người dân hòa làm một, thì không có chiếc lồng sắt nuôi nhốt gấu nào là vĩnh cửu.

“Làm nhiệm vụ” hay bẫy lừa độc ác

“Làm nhiệm vụ” hay bẫy lừa độc ác

Phía sau một đứa trẻ bị hội chứng tự kỷ và chậm phát triển là trăm ngàn nỗi lo của người làm cha mẹ. Họ tìm đủ mọi cách để cho con mình có thể hòa nhập, phát triển như bao đứa trẻ cùng trang lứa. Cũng từ đây, các chiêu thức lừa đảo được giăng ra như: Làm nhiệm vụ siêu nhân nhí, thi tuyển người mẫu ảnh, cùng con bước ra thế giới… Nhân vật chính thực hiện các phi vụ “siêu nhân” cho con lại là phụ huynh, với kết quả tiền mất, tật mang, niềm tin vỡ vụn...

Khi khai tử doanh nghiệp khó hơn khai sinh

Khi khai tử doanh nghiệp khó hơn khai sinh

Nhiều người thành lập doanh nghiệp với kỳ vọng khởi nghiệp nhưng công việc không thuận lợi, công ty gần như chưa kịp hoạt động đã bị bỏ quên. Vài năm sau, khi làm thủ tục giải thể, họ mới phát hiện dù không có doanh thu vẫn phải nộp hàng chục triệu đồng tiền phạt và nghĩa vụ tồn đọng.

Lá chắn thép trên không gian số

Lá chắn thép trên không gian số

Không có tiếng súng, không có những cuộc truy bắt giữa đêm trên những cung đường, nhưng trên một “mặt trận” đặc biệt, cuộc chiến vẫn diễn ra từng ngày, từng giờ. Đó là không gian mạng với những loại tội phạm vô cùng phức tạp. Ở mặt trận ấy, cán bộ, chiến sĩ Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Bắc Ninh vẫn hàng ngày hàng giờ thầm lặng đấu tranh và đã giành được những chiến công đặc biệt xuất sắc.

Khi giao dịch thanh toán trở thành vỏ bọc cho dòng tiền bất minh

Khi giao dịch thanh toán trở thành vỏ bọc cho dòng tiền bất minh

Thiết bị chấp nhận thanh toán thẻ (POS) vốn được sử dụng để phục vụ hoạt động mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Tuy nhiên, thực tế xuất hiện tình trạng một số cá nhân, hộ kinh doanh, tổ chức lợi dụng POS để thực hiện giao dịch rút tiền mặt cho khách hàng dù không phát sinh hoạt động mua bán thực tế. Những giao dịch “không hàng hóa, không dịch vụ” này tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để hợp thức hóa, che giấu nguồn gốc dòng tiền bất hợp pháp.

Bơm ma túy vào tinh dầu thuốc lá điện tử

Bơm ma túy vào tinh dầu thuốc lá điện tử

Những lọ dung dịch nhỏ, đầu pod (thuốc lá điện tử) nhiều màu sắc và các lời mời “thư giãn”, “không lên test” đã trở thành lớp vỏ che giấu một thủ đoạn sử dụng ma túy mới khá tinh vi. “Hàng” được chia nhỏ, chuyển qua nhiều tầng trung gian và thanh toán bằng tài khoản không chính chủ trước khi tới tay người sử dụng.