Thúc đẩy môi trường đầu tư kinh doanh, cạnh tranh lành mạnh

Sáng 27/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Tại phiên họp, thay mặt Chính phủ trình bày Tờ trình dự án luật, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết, hiện nay còn tồn tại khó khăn, vướng mắc trong quy định của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Do vậy, dự thảo luật sửa đổi, bổ sung lần này gồm 6 Điều.

Theo đó, đối với Luật Thương mại có 2 nội dung sửa đổi, hoàn thiện; 3 nhóm nội dung lược bỏ; bãi bỏ 4 thủ tục hành chính (TTHC), 3 điều kiện kinh doanh; 2 nội dung phân cấp, phân quyền. Đối với Luật Cạnh tranh có 5 nhóm nội dung sửa đổi, hoàn thiện; 6 nội dung bổ sung; 2 nội dung lược bỏ; đơn giản hóa 2 TTHC.

Đối với Luật Quản lý ngoại thương có 6 nội dung sửa đổi, hoàn thiện; 1 nội dung bổ sung, hoàn thiện; bãi bỏ 2 TTHC, đơn giản hóa 9 TTHC; 5 nội dung phân quyền, phân cấp. Đối với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có 1 nội dung sửa đổi, hoàn thiện; 1 nội dung lược bỏ; 4 nội dung phân quyền, phân cấp.

Về việc giữ lại quy định liên quan đến Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia tại dự thảo luật: Căn cứ Kết luận số 119-KL/TW ngày 20/1/2025 của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 66-NQ/TW và văn bản số 435/TTg-TCCV của Thủ tướng Chính phủ, các vấn đề về bảo đảm quyền con người, quyền công dân, trình tự tố tụng... thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội thì được quy định cụ thể tên, chức năng, nhiệm vụ trong luật.

Luật Cạnh tranh vừa là luật nội dung, vừa là luật tố tụng; do đó, việc xác định cơ quan tiến hành tố tụng là nội dung cơ bản, quan trọng cần được quy định trực tiếp trong luật. Mô hình này đã được báo cáo xin ý kiến cơ quan có thẩm quyền nhiều lần theo Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017.

Bộ Công Thương sẽ xây dựng Kế hoạch trình Thủ tướng Chính phủ ban hành; trình Chính phủ ban hành các Nghị định (gồm 4 Nghị định quy định chi tiết) và ban hành theo thẩm quyền 3 Thông tư (gồm 1 Thông tư quy định chi tiết); đồng thời tổ chức truyền thông, phổ biến luật. Dự kiến Chính phủ trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và thông qua dự án luật này tại Kỳ họp thứ 2.

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính (UBKTTC) của Quốc hội Phan Văn Mãi tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung 4 luật nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn do quy định pháp luật, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, tạo môi trường đầu tư kinh doanh cạnh tranh lành mạnh và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số. Đa số ý kiến nhất trí với phạm vi sửa đổi, bổ sung như Chính phủ trình; đồng thời lưu ý việc rà soát toàn diện Luật Thương mại và Luật Quản lý ngoại thương đã được đưa vào Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16.

Thường trực UBKTTC đề nghị, Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo luật, bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật, tính tương thích với điều ước quốc tế có liên quan; rà soát những nội dung có phạm vi tác động rộng hoặc còn ý kiến khác nhau.

Đồng thời, cần đánh giá kỹ lưỡng nguồn lực, điều kiện bảo đảm thi hành luật, nhất là đối với các nội dung phân cấp, phân quyền, chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm. Có ý kiến đề nghị báo cáo rõ hơn sau khi sửa 4 luật thì sẽ giảm và đơn giản hóa được bao nhiêu TTHC, có đạt yêu cầu của cấp có thẩm quyền hay không.

Về sửa đổi, bổ sung Luật Thương mại, với quy định độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại, Thường trực UBKTTC cơ bản tán thành định hướng xác định độc quyền phải có căn cứ trong luật quản lý ngành, lĩnh vực và nguyên tắc công khai danh mục. Đề nghị làm rõ trách nhiệm của Bộ Công Thương và các Bộ quản lý ngành, lĩnh vực khác trong việc lập danh mục; nghiên cứu quy định phù hợp với thẩm quyền Quốc hội.

Có ý kiến đề nghị bổ sung Chính phủ quy định chi tiết nguyên tắc, tiêu chí xác định danh mục. Có ý kiến cho rằng, độc quyền nhà nước trong một số ngành, lĩnh vực không được dẫn đến độc quyền doanh nghiệp, trừ doanh nghiệp có sự đồng ý, chỉ đạo của cấp có thẩm quyền.

Về hạn mức khuyến mại, mức giảm giá tối đa, Thường trực UBKTTC đề nghị, đánh giá đầy đủ tác động đối với khuyến mại trên nền tảng số, phiếu mua hàng, điểm thưởng, giá và khuyến mại xuyên biên giới; quy định rõ ràng, tránh cách hiểu khác nhau gây vướng mắc thực tiễn.

Với các quy định dự kiến bãi bỏ, sửa đổi, đề nghị rà soát kỹ lưỡng, bảo đảm tính đầy đủ, thống nhất, không tạo khoảng trống pháp lý và không ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của các bên khi quy định về hợp đồng mua bán hàng hóa, dịch vụ, chế tài, giải quyết tranh chấp thương mại.

Về sửa đổi, bổ sung Luật Cạnh tranh, Thường trực UBKTTC nhận thấy, một số nội dung cốt lõi của Luật Cạnh tranh được Chính phủ đánh giá có vướng mắc về "khoảng trống" thể chế trong Tờ trình nhưng chưa được giải quyết rõ nét tại dự thảo luật, mà lại đưa nội hàm xuống điều chỉnh tại văn bản dưới luật. Thường trực UBKTTC đề nghị, bổ sung thuyết minh rõ ràng về cơ sở pháp lý, thực tiễn và mục tiêu chính sách; thể hiện rõ cách tiếp cận mới điều chỉnh bối cảnh kinh tế số kết hợp truyền thống; tham khảo kinh nghiệm quốc tế.

UBKTTC đề nghị, nghiên cứu thiết kế quy định xác định thị trường liên quan, thị phần, thị phần kết hợp, sức mạnh thị trường đáng kể; phân định rõ nội dung luật quy định và nội dung nghị định quy định, thể hiện tính đặc thù của kinh tế số; làm rõ nội hàm "nhóm doanh nghiệp liên kết", "nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường".

Về sửa đổi, bổ sung Luật Quản lý ngoại thương, Thường trực UBKTTC đề nghị, làm rõ thẩm quyền của Bộ quản lý nhà nước về ngoại thương, Bộ quản lý nhà nước về hải quan và UBND cấp tỉnh, phải bảo đảm có một đầu mối trao đổi quốc tế, một cơ sở dữ liệu và quy trình thu hồi, xác minh thống nhất, tránh sự khác biệt giữa các địa phương làm ảnh hưởng đến ưu đãi thuế quan và uy tín xuất xứ Việt Nam.

Với hình thức tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập cần rà soát tính tương thích nội hàm giữa các khoản của Điều 41, đồng thời, làm rõ nguyên tắc áp dụng khi Luật Quản lý ngoại thương và luật chuyên ngành khác có quy định khác nhau; rà soát sự thống nhất với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan…

Về sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Cơ quan chủ trì thẩm tra tán thành việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ thông tin đồng bộ với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân và giao dịch điện tử.

UBKTTC đề nghị tăng cường nguyên tắc minh bạch, làm rõ trách nhiệm của chủ thể kinh doanh khi sử dụng thuật toán, giao diện hoặc phương thức tương tác có khả năng làm sai lệch lựa chọn của người tiêu dùng.

Với hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung, UBKTTC đề nghị nghị định quy định chi tiết có tính định lượng cho các tiêu chí định tính như "số lượng lớn người tiêu dùng", "mua, sử dụng thường xuyên, liên tục", "tác động trực tiếp, lâu dài". Làm rõ mối quan hệ giữa quy định đăng ký hợp đồng mẫu "theo thời kỳ" tại dự thảo với các luật đã quy định trực tiếp hợp đồng mẫu như Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Viễn thông. Ngoài ra, cần đánh giá kỹ điều kiện bảo đảm, nhất là năng lực, nhân sự cấp xã; phân định rõ thẩm quyền Trung ương và địa phương, bảo đảm cơ chế kiểm tra, giám sát xử lý các vụ việc liên tỉnh, liên ngành hoặc quy mô lớn.

Thường trực UBKTTC đề nghị, tiếp tục rà soát đầy đủ các nội dung chuyển tiếp khi luật có hiệu lực, tránh tạo khoảng trống pháp lý hoặc vướng mắc trong tổ chức thực hiện, đặc biệt là đối với thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh và các thủ tục hành chính có thay đổi về thẩm quyền, trình tự, thủ tục, thời hạn thực hiện.