Minh bạch thông tin sản phẩm để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng

Cuộc đối thoại đa chiều đã mở ra giải pháp mang tính đột phá: Chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu, công nghệ số và định danh sản phẩm.

Báo động thủ đoạn gian lận tinh vi và rủi ro từ sự mập mờ thông tin

Phát biểu mở đầu tọa đàm, đại diện Báo Công an nhân dân và các đại biểu thống nhất đánh giá: An toàn thực phẩm và chất lượng hàng hóa là vấn đề liên quan trực tiếp đến sức khỏe con người, sự phát triển giống nòi và trật tự an toàn xã hội.

Thời gian qua, Chính phủ và các bộ, ngành đã ban hành, dự thảo nhiều văn bản pháp lý quan trọng như Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (Luật số 78/2025/QH15), Nghị định 37/2026/NĐ-CP, Dự thảo Luật ATTP (Bộ Y tế chủ trì) và Dự thảo Nghị định về định danh, xác thực, truy xuất nguồn gốc sản phẩm (Bộ Công an chủ trì).

Tuy nhiên, trên thị trường hiện nay, thủ đoạn của các đối tượng gian lận thương mại ngày càng tinh vi, đặc biệt là sự lợi dụng triệt để không gian mạng để tiêu thụ hàng giả, hàng kém chất lượng.

Thượng tá Nguyễn Thành Danh, Phó Trưởng phòng CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an TP Hồ Chí Minh cho biết: Các đối tượng thường quảng cáo hàng giả là "hàng xách tay", "hàng chính hãng xả kho" để kích thích lòng tham. Hàng giả được làm vô cùng tinh xảo, gắn tem chống giả, mã QR giả, thậm chí có cả giấy chứng nhận nhái khiến người mua không thể phân biệt bằng mắt thường.

Đi kèm với đó là các chiêu trò "xả kho 30 giây", livestream lôi kéo sự tham gia của KOL, KOC để tạo tâm lý khẩn cấp, khiến người tiêu dùng chốt đơn trong vội vàng mà không kịp kiểm tra nguồn gốc. Do đó, việc xây dựng cơ chế định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm là yêu cầu hết sức cấp thiết để lực lượng Công an và cơ quan chức năng chuyển từ quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Sự thiếu minh bạch không chỉ tiếp tay cho tội phạm mà còn đặt ra những rủi ro cực kỳ to lớn đối với công tác quản lý chuyên ngành và sức khỏe cộng đồng. Phân tích dưới góc độ bảo đảm an toàn thực phẩm, đại diện cơ quan quản lý y tế TP Hồ Chí Minh đã chỉ rõ bản chất của cơ chế hậu kiểm hiện nay.

BS Chuyên khoa II Lê Minh Hải, Phó Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh nhận định: Theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP, Nhà nước quản lý chủ yếu theo hướng "hậu kiểm", phần lớn sản phẩm do doanh nghiệp tự công bố hoặc đăng ký bản công bố. Vì vậy, tính trung thực và minh bạch thông tin là điều kiện tiên quyết để hệ thống này vận hành. Nếu thông tin bị làm giả hoặc mập mờ, người tiêu dùng sẽ gánh chịu rủi ro lớn nhất về ngộ độc, ảnh hưởng sức khỏe lâu dài. Với doanh nghiệp chân chính, thương hiệu sẽ bị tổn hại nghiêm trọng. Còn với cơ quan quản lý, chúng tôi rơi vào thế bị động, gặp rất nhiều khó khăn trong việc khoanh vùng, thu hồi sản phẩm vi phạm, làm tăng nguy cơ lan rộng các sự cố an toàn thực phẩm.

Thực tế đấu tranh phòng chống gian lận thương mại trên không gian mạng cũng ghi nhận những con số vô cùng báo động từ lực lượng Quản lý thị trường.

Theo ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chi cục Trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP Hồ Chí Minh, chỉ trong 8 tháng đầu năm 2026, Chi cục QLTT TP Hồ Chí Minh đã kiểm tra, xử lý 826 vụ vi phạm liên quan đến hàng giả, hàng lậu, không rõ nguồn gốc trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội; tạm giữ hơn 220.000 đơn vị sản phẩm với tổng trị giá gần 19 tỷ đồng, xử phạt hành chính hơn 8,5 tỷ đồng và chuyển cơ quan điều tra 7 vụ có dấu hiệu tội phạm.

Môi trường mạng hạn chế tối đa khả năng tiếp xúc vật lý của người mua đối với sản phẩm. Do đó, việc minh bạch thông tin sản phẩm trên không gian mạng là nghĩa vụ bắt buộc. Hàng hóa khi đưa vào giao dịch trực tuyến phải được định danh kỹ thuật rõ ràng, áp dụng giải pháp số hóa thông qua mã QR và nhãn hàng hóa điện tử.

Xây dựng nền tảng quốc gia về định danh và truy xuất nguồn gốc

Để giải quyết tận gốc bài toán hàng giả, Thượng tá Đặng Ngọc Như, đã chia sẻ định hướng mang tính chiến lược của Nhà nước trong việc xây dựng “Hệ sinh thái số phục vụ quản lý và bảo vệ người tiêu dùng”.

Hệ sinh thái này dựa trên 3 trụ cột cốt lõi:

- Trụ cột Định danh: Xây dựng cơ sở dữ liệu định danh thống nhất cho 3 nhóm (Doanh nghiệp - Sản phẩm - Người tiêu dùng). Mỗi sản phẩm chính hãng sẽ có một mã định danh duy nhất gắn với Cơ sở dữ liệu quốc gia, chấm dứt tình trạng 1 sản phẩm có nhiều mã gây nhiễu loạn thị trường.

- Trụ cột Xác thực: Kết nối liên thông dữ liệu giữa các Bộ (Công Thương, Y tế, Nông nghiệp & Môi trường, Tài chính, Công an...) với hệ thống VNeID. Người tiêu dùng quét mã là xác thực ngay sản phẩm có thật không, do ai sản xuất và có được cấp phép hay không.

- Trụ cột Truy xuất nguồn gốc: Kết nối toàn bộ chuỗi cung ứng từ trang trại đến bàn ăn, từ nhà máy đến tay người dùng, đảm bảo truy vết tận gốc trong vòng 24 giờ khi xảy ra sự cố. Định hướng đến năm 2030, cơ chế này sẽ bắt buộc áp dụng đối với tất cả nhóm hàng thiết yếu.

Mã QR chính là “cầu nối” phổ cập và chi phí thấp nhất giữa sản phẩm vật lý và Nền tảng quốc gia. Việc sử dụng QR động kết hợp công nghệ chống sao chép giúp cảnh báo ngay khi mã bị quét lại, tạo thói quen "Quét là biết" cho người dân.

BS Chuyên khoa II Lê Minh Hải, Phó Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh cho biết: Hệ thống truy xuất thông tin giúp cơ quan quản lý chuyển mạnh từ cơ chế kiểm tra hồ sơ giấy sang đối chiếu dữ liệu thời gian thực. Các chứng nhận chất lượng như VietGAP, GlobalGAP, HACCP, ISO được tích hợp trực tiếp vào dữ liệu mã QR, giúp loại bỏ tình trạng kê khai ảo, chứng từ mua bán quay vòng, đồng thời cho phép "truy ngược" về tận trang trại, nhà máy để "chặn ngang" việc phân phối lô hàng vi phạm chỉ trong vài giờ.

Doanh nghiệp tiên phong: Chủ động minh bạch để giữ vững niềm tin

Tại tọa đàm, đại diện các doanh nghiệp sản xuất và phân phối hàng đầu đã chứng minh rằng minh bạch thông tin không phải là rào cản hay gánh nặng chi phí, mà chính là chiến lược sống còn để khẳng định uy tín thương hiệu.

Đánh giá về xu hướng thị trường, đại diện Nestlé Việt Nam nhấn mạnh sự thay đổi lớn trong tâm lý tiêu dùng. Bà Lê Thị Tú Quỳnh, Giám đốc Ngành hàng Dinh dưỡng và Sức khỏe tại Nestlé Việt Nam nhấn mạnh: Người tiêu dùng hiện nay đang chuyển mạnh từ tiếp nhận thông tin thụ động sang chủ động kiểm chứng thông tin. Sức khỏe và sự an toàn của khách hàng là ưu tiên hàng đầu, Nestlé kiên định không có bất kỳ thỏa hiệp nào đối với chất lượng.

"Chúng tôi đã chủ động áp dụng mã QR định danh riêng biệt trên từng lon sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ nhỏ (như dòng NAN). Chỉ với một thao tác quét mã dưới đáy lon, người tiêu dùng có thể tiếp cận chính xác ngày sản xuất, số lô, nơi sản xuất và các chứng nhận chất lượng của chính lon sản phẩm đó. Sự minh bạch này chính là cam kết trách nhiệm của doanh nghiệp”, bà Lê Thị Tú Quỳnh, Giám đốc Ngành hàng Dinh dưỡng và Sức khỏe tại Nestlé Việt Nam khẳng định.

Ở khâu phân phối bán lẻ, đại diện Hệ thống chuỗi Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu - đơn vị đang phục vụ hơn 33 triệu khách hàng với hơn 2.678 nhà thuốc toàn quốc - đã chia sẻ mô hình “kiểm tra kép” và công khai nguồn gốc sản phẩm trên diện rộng.

Ông Trần Xuân Nam - Giám đốc Thương mại điện tử, Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu chia sẻ: Long Châu là hệ thống bán lẻ đầu tiên ký kết hợp tác chiến lược với Viện Kiểm nghiệm An toàn Vệ sinh Thực phẩm Quốc gia (Bộ Y tế) để thực hiện kiểm nghiệm định kỳ và đột xuất chất lượng sản phẩm. Chúng tôi áp dụng cơ chế ‘kiểm tra kép’ cả về hồ sơ pháp lý lẫn kiểm định thực tế. Từ tháng 4/2025, qua chiến dịch ‘Xuất xứ minh bạch’, mọi hóa đơn bán lẻ của Long Châu đều in rõ nơi sản xuất của từng loại thuốc, hiển thị đầy đủ số đăng ký và Giấy tiếp nhận bản công bố sản phẩm thực phẩm chức năng trên website/ứng dụng. Khách hàng cũng có thể tra cứu trực tiếp tại máy tính trang bị sẵn ở các nhà thuốc.

Hành động đồng bộ: Thiết lập hệ sinh thái chống hàng giả bền vững

Để việc minh bạch thông tin đi vào thực chất, đại diện Cơ quan Công an và Quản lý thị trường đã đưa ra những khuyến nghị và yêu cầu hành động rất cụ thể đối với cộng đồng doanh nghiệp.

Thượng tá Nguyễn Thành Danh, Phó Trưởng phòng CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an TP Hồ Chí Minh khuyến cáo: Đối với Cơ quan Công an, để giúp doanh nghiệp chủ động đồng hành trong phòng chống hàng giả, doanh nghiệp cần thực hiện 4 cam kết cốt lõi:

- Chủ động đăng ký quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu, bao bì, mã định danh sản phẩm để bảo vệ tài sản vô hình và tạo cơ sở pháp lý xử lý vi phạm.

- Chấp hành nghiêm các quy định pháp luật về đăng ký kinh doanh, thuế, hóa đơn, nguồn gốc hàng hóa.

- Kịp thời phối hợp, cung cấp thông tin, tài liệu cho cơ quan chức năng khi phát hiện gian lận.

- Nghiêm túc cập nhật dữ liệu phục vụ xây dựng Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc trong toàn bộ chuỗi cung ứng".

Cuộc tọa đàm trực tuyến do Báo Công an nhân dân tổ chức không chỉ dừng lại ở một diễn đàn trao đổi, mà đã phát đi thông điệp mạnh mẽ: Minh bạch thông tin sản phẩm là mệnh lệnh từ thực tiễn, trách nhiệm đạo đức và pháp lý của doanh nghiệp, đồng thời là quyền lợi chính đáng của nhân dân.