Rủi ro khi đầu tư vàng qua “app”

Chiêu trò đánh bóng tên tuổi bằng quảng cáo thổi phồng

Vụ việc một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo mạnh mẽ về rủi ro khi đầu tư qua các app vàng. Thế nhưng phải thừa nhận một thực tế, trong bối cảnh thị trường vàng đang tăng giảm chóng mặt, rất khó có thể mua được khối lượng lớn và phải xếp hàng chen chúc ở các cơ sở vàng bạc thì việc người dân đang chuyển hướng đến các hình thức giao dịch mua bán vàng trực tuyến là điều dễ hiểu.

Đánh đúng vào tâm lý tích luỹ vàng của khách hàng, Ngô Thị Thảo đã đưa mô hình “vàng kỹ thuật số” HanaGold với tiện ích “mua vàng tích lũy chỉ từ 100.000 đồng, giao dịch mọi lúc, mọi nơi” khiến người tiêu dùng dễ dàng bị thu hút.

Theo giới thiệu trên website công ty, HanaGold là ứng dụng cho phép người dùng nạp tiền để mua vàng tích lũy online với số tiền nhỏ và ghi nhận giá trị vàng tương ứng trên tài khoản. Khi có nhu cầu, người dùng có thể bán lại để rút tiền hoặc nhận vàng vật chất theo quy trình của nền tảng.

HanaGold có thiết kế và giao diện tích hợp nhiều tiện ích và hình thái đầu tư như giao dịch, mua bán vàng kỹ thuật số và đồng tiền điện tử HNG do công ty phát hành; gửi lãi suất tiết kiệm; chính sách ưu đãi cho nhà đầu tư; tích luỹ tài sản ảo như các đồng coin BTC, ETH, XAUT…

Cách thức giao dịch khá đơn giản: Người dân đăng ký tài khoản trên ứng dụng bằng số điện thoại hoặc email. Sau đó người dùng có thể nạp tiền vào tài khoản trên ứng dụng thông qua các hình thức như tài khoản ngân hàng hay thẻ Visa là có thể mua/ bán vàng kỹ thuật số hoặc đồng tiền điện tử HNG.

Về bản chất, ứng dụng này giống như một ví điện tử nhưng cũng có một số tính năng cho phép giao dịch hoặc nắm giữ một số loại tài sản ảo như vàng kỹ thuật số HanaGold, tiền điện tử HNG hoặc BTC, ETH… Tỷ giá giao dịch sẽ biến động theo từng ngày do công ty niêm yết theo giá thị trường.

Còn nhớ Ngô Thị Thảo là cái tên từng làm dậy sóng giới khởi nghiệp khi năm 2022, lên sóng Shark Tank mùa 5 để gọi vốn 200.000 USD (gần 5,3 tỷ đồng, theo tỷ giá hiện tại) cho 10% cổ phần với mô hình “Tiệm kim hoàn 4.0”. Tuy nhiên mô hình này đã từng bị các Shark phản đối và cảnh báo rủi ro về tính pháp lý của giao dịch vàng, khả năng cân đối giữa dòng tiền và vàng vật chất, và mức độ an toàn nếu xảy ra rủi ro hệ thống.

Bất chấp những cảnh báo, HanaGold vẫn được vận hành từ đó đến nay, thậm chí mở rộng quy mô và tự giới thiệu rằng đã có hàng trăm nghìn người sử dụng app trước khi bị phát hiện các sai phạm.

Chưa kể việc HanaGold kí kết hợp tác cùng Công ty Cổ phần Đầu tư Vàng Phú Quý triển khai bán bạc Phú Quý trên app khiến người tiêu dùng càng tin tưởng xuống tiền đầu tư.

Chị T.Đ (Hà Nội) cho biết, chị mua bạc trên HanaGold chỉ vì rút ra được bạc vật chất Phú Quý vì tin tưởng độ uy tín của Phú Quý khi họ hợp tác với Hana. Khi chị rút bạc ngày 15/1/2026 thì trên app hẹn 90 ngày mới lấy được, tức 15/4/2026. Tuy nhiên bên Hana hủy lệnh chờ rút vào ngày 30/3 khiến chị và nhiều người khác hoang mang.

Trên các nhóm cộng đồng HanaGold, khách hàng đang hoang mang vì không thể rút tiền, đổi vàng. Anh N.T.H chia sẻ, anh tham gia ứng dụng sàn giao dịch vàng HanaGold với mục đích tích lũy vàng, bạc như một hình thức tiết kiệm tài sản lâu dài, do tin tưởng khi thấy ứng dụng này được giới thiệu, quảng bá trên các kênh truyền hình và phương tiện truyền thông chính thống. “Trong quá trình sử dụng, tôi nhận thấy ứng dụng có tính tiện lợi, dễ tiếp cận, giúp những người dân như tôi có thể dành dụm từng khoản tiền nhỏ để tích lũy mua vàng, phù hợp với điều kiện tài chính cá nhân. Chính những yếu tố trên khiến tôi tin tưởng rằng đây là mô hình hoạt động hợp pháp, minh bạch và có sự kiểm soát từ các cơ quan, tổ chức liên quan. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, chức năng rút tiền trên ứng dụng đã bị khóa, khiến quyền và lợi ích hợp pháp của người dùng như tôi bị ảnh hưởng nghiêm trọng, gây hoang mang và thiệt hại về tài chính”, anh H chia sẻ trên cộng đồng HanaGold.

Cùng với Hanagold, Công ty Cổ phần Vàng bạc Đá quý Golden Fund hiện cũng gặp sự cố nghiêm trọng khiến người dùng hoang mang. Trụ sở chính của công ty ghi nhận theo website chính thức tại số 541 Vũ Tông Phan (Thanh Xuân, Hà Nội) đã đóng cửa từ 2 năm trước, khiến khách hàng không thể thực hiện các giao dịch trực tiếp hoặc nhận bàn giao vàng vật chất. Số điện thoại hotline được đăng trên website chính thức của công ty cũng không có phản hồi.

Nhiều nhà đầu tư cho biết họ không thể thực hiện lệnh rút tiền hoặc rút vàng khỏi hệ thống. Trên các nhóm hỗ trợ chính thức của công ty, các thông báo liên tục được đưa ra để trấn an người dùng nhưng lại thiếu đi những mốc thời gian cụ thể cho việc khắc phục.

Cẩn trọng khi đầu tư vàng qua app

Theo Luật sư Nguyễn Văn Tuấn - Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS (thuộc Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội): Trong bối cảnh các mô hình “vàng kỹ thuật số” như HanaGold phát sinh rủi ro và có dấu hiệu vi phạm pháp luật, những người đã tham gia mua “vàng ảo” qua ứng dụng có thể đòi lại quyền lợi khi chủ sàn bị bắt và hệ thống ngừng hoạt động, tuy nhiên khả năng thu hồi tài sản trên thực tế là rất hạn chế và phụ thuộc vào nhiều yếu tố.

Trên thực tế, dòng tiền huy động từ người dân có thể đã bị sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau như chi tiêu cá nhân, đầu tư rủi ro hoặc bị tẩu tán qua nhiều trung gian. Khi vụ án bị phát hiện và xử lý, phần tài sản còn lại thường không đủ để hoàn trả toàn bộ cho các nhà đầu tư. Theo nguyên tắc chung của pháp luật tố tụng, trong trường hợp tài sản thu hồi không đủ, việc bồi thường sẽ được thực hiện theo tỷ lệ tương ứng với thiệt hại của từng bị hại.

Ngoài ra, cần nhìn nhận rằng một số mô hình có dấu hiệu huy động vốn với cam kết lợi nhuận, hoặc vận hành theo cơ chế tích lũy - sinh lời, có thể bị xem xét dưới góc độ vi phạm quy định về hoạt động ngân hàng và tín dụng. Cụ thể, Luật Các tổ chức tín dụng 2010 (sửa đổi 2017) nghiêm cấm các tổ chức không phải là tổ chức tín dụng thực hiện hoạt động nhận tiền gửi của cá nhân. Đồng thời, Nghị định 24/2012/NĐ-CP quy định chặt chẽ về điều kiện kinh doanh vàng miếng, theo đó chỉ các tổ chức được cấp phép mới được thực hiện hoạt động này. Việc một doanh nghiệp thông thường huy động tiền của người dân để “quy đổi” sang vàng kỹ thuật số rồi cam kết hoàn trả có thể bị xem là hoạt động kinh doanh trái phép trong lĩnh vực tài chính - tiền tệ.

Cũng theo Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, các mô hình “chuyển đổi số” trong kinh doanh vàng, đặc biệt là hình thức mua bán “vàng kỹ thuật số” qua ứng dụng, cần được nhìn nhận thận trọng vì dễ bị lợi dụng để “núp bóng” hoạt động tài chính - tiền tệ trái phép. Về nguyên tắc, việc ứng dụng công nghệ trong giao dịch là xu hướng tất yếu, tuy nhiên đối với vàng - một loại hàng hóa đặc biệt có tính chất tiền tệ - thì mọi hoạt động kinh doanh, huy động và phân phối đều chịu sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước, không thể tự do triển khai như các mô hình thương mại thông thường.

Hiện nay, khung pháp lý điều chỉnh hoạt động kinh doanh vàng tại Việt Nam được quy định chủ yếu tại Nghị định 24/2012/NĐ-CP. Theo đó, chỉ các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp được Ngân hàng Nhà nước cấp phép mới được kinh doanh vàng miếng; đồng thời hoạt động sản xuất, gia công, mua bán vàng đều phải đáp ứng điều kiện cụ thể và chịu sự kiểm soát. Pháp luật hiện hành chưa công nhận hình thức giao dịch vàng “trên tài khoản”, “vàng kỹ thuật số” hay “token vàng” như một loại tài sản hợp pháp trong lưu thông. Điều này đồng nghĩa với việc các giao dịch mua bán vàng qua app, nếu không gắn với việc giao nhận vàng vật chất thực tế và không thuộc hệ thống được cấp phép, thì không được pháp luật bảo vệ như một giao dịch tài sản hợp pháp.

Bên cạnh đó, nếu mô hình ứng dụng cho phép người dùng nạp tiền, tích lũy “vàng số”, hưởng chênh lệch giá hoặc thậm chí nhận lãi, thì bản chất hoạt động đã tiệm cận với hoạt động tài chính, ngân hàng. Trong khi đó, theo Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010 và Luật Các tổ chức tín dụng 2010 (sửa đổi 2017), chỉ các tổ chức tín dụng được cấp phép mới được thực hiện hoạt động nhận tiền gửi, cung ứng dịch vụ thanh toán hoặc kinh doanh có tính chất huy động vốn từ công chúng. Việc doanh nghiệp thông thường nhận tiền của người dân rồi “quy đổi” thành vàng trên hệ thống, cam kết giá trị hoặc lợi nhuận, có dấu hiệu của hoạt động huy động vốn trái phép hoặc kinh doanh dịch vụ tài chính không phép.

Một rủi ro pháp lý và tài chính rất đáng lưu ý là vấn đề bảo đảm tài sản. Trong mô hình kinh doanh vàng truyền thống, doanh nghiệp phải có lượng vàng dự trữ tương ứng với nghĩa vụ giao dịch để bảo đảm khả năng thanh toán cho khách hàng. Tuy nhiên, ở các mô hình “vàng số”, nếu doanh nghiệp bán vàng lẻ trên ứng dụng nhưng không có cơ chế lưu ký, không chứng minh được việc dự trữ vàng vật chất tương ứng, thì thực chất chỉ là “ghi nhận số dư” trên hệ thống nội bộ. Khi đó, toàn bộ nghĩa vụ thanh toán phụ thuộc vào dòng tiền thực tế của doanh nghiệp.

Trong trường hợp có biến động lớn như nhiều người cùng yêu cầu rút vàng hoặc quy đổi sang tiền, doanh nghiệp sẽ đối mặt với nguy cơ mất thanh khoản nghiêm trọng. Đây là hiện tượng tương tự “chạy rút tiền hàng loạt” trong lĩnh vực ngân hàng, nhưng nguy hiểm hơn ở chỗ các mô hình này không chịu sự giám sát, không có quỹ dự phòng, không có cơ chế bảo hiểm tiền gửi hay hỗ trợ thanh khoản từ Ngân hàng Nhà nước. Khi mất khả năng thanh toán, doanh nghiệp có thể rơi vào tình trạng đổ vỡ dây chuyền, và người mua gần như không có cơ chế pháp lý hữu hiệu để bảo vệ quyền lợi.

Ngoài ra, nếu doanh nghiệp vẫn tiếp tục bán “vàng số” khi không có tài sản bảo đảm tương ứng, hành vi này có thể bị xem xét dưới góc độ cung cấp thông tin sai lệch, che giấu bản chất giao dịch hoặc thậm chí có dấu hiệu của hành vi chiếm đoạt tài sản nếu có yếu tố gian dối ngay từ đầu. Khi đó, trách nhiệm pháp lý không chỉ dừng ở xử phạt hành chính mà còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ vi phạm.

“Từ những phân tích trên có thể thấy, việc giao dịch vàng qua ứng dụng tại Việt Nam hiện nay chưa có hành lang pháp lý đầy đủ và chưa được công nhận chính thức, đặc biệt đối với các mô hình “vàng kỹ thuật số” không gắn với vàng vật chất. Người dân khi tham gia các nền tảng này đang tự đặt mình vào khu vực rủi ro cao, nơi mà quyền sở hữu tài sản không được bảo đảm và khả năng thu hồi khi xảy ra sự cố là rất hạn chế. Trong bối cảnh pháp luật còn đang hoàn thiện, việc thận trọng và lựa chọn các kênh đầu tư hợp pháp, minh bạch vẫn là yếu tố then chốt để bảo vệ tài sản”, Luật sư Nguyễn Văn Tuấn nhấn mạnh.