Phạm nhân ngoại ăn Tết Việt

Nguôi nỗi nhớ quê nhà

Thiếu tá Nguyễn Minh Nam (Phân trại 1, Trại giam Thủ Đức) đã có 10 năm công tác tại đây, chứng kiến bao lượt người ra, vào. Hiện anh đang quản lý, giáo dục cải tạo, quản lý phạm nhân người nước ngoài. “Công việc đặc thù này có nhiều khó khăn, đầu tiên là bất đồng về ngôn ngữ, mặc dù chúng tôi đã được cấp máy phiên dịch, nhưng phạm nhân vẫn không thể hiểu hết nội dung mà cán bộ muốn truyền đạt. Thứ hai là về tập tục văn hóa, tôn giáo của họ cũng khác nhau dẫn đến ảnh hưởng tới việc thực hiện chế độ chính sách...”, Thiếu tá Nguyễn Minh Nam nói.

Phân trại 1 hiện có trên dưới 300 phạm nhân người nước ngoài (có cả nam và nữ, số lượng tăng, giảm tùy thời điểm) mang nhiều quốc tịch khác nhau. Mỗi phạm nhân là một số phận, một hoàn cảnh, là một nền văn hóa, ngôn ngữ khác nhau, hơn nữa là họ cũng có những ngày lễ, Tết riêng của họ, buộc cán bộ quản giáo phải có sự hiểu biết và nhạy bén để làm tốt nhiệm vụ của mình.

Kim Min Chul (sinh năm 1979, quốc tịch Hàn Quốc) mang tội danh “Lạm dụng chiếm đoạt tài sản”, hiện đang chấp hành mức án 12 năm tù. Theo hồ sơ vụ án, năm 2018, Kim Min Chul (lưu trú) hợp tác kinh doanh đèn LED xuất xứ Hàn Quốc với ông L.H.P (ngụ TP Hồ Chí Minh, giám đốc một công ty). Sau nhiều lần làm ăn chung, Kim Min Chul đã lừa lấy của ông P. 2 chiếc xe ô tô đi cầm cố lấy tiền đánh bạc, ăn chơi rồi bỏ trốn.

Sau 4 năm lẩn trốn, ngày 23/8/2022, Kim Min Chul đã bị Công an TP Hồ Chí Minh phát hiện, bắt giữ. Ra tòa, nhận mức án 12 năm tù giam, Kim Min Chul nhập Trại giam Thủ Đức chấp hành án từ ngày 23/4/2024.

“Các phạm nhân lúc mới vào đây thường không biết liên hệ với gia đình thế nào, cán bộ Nam (Thiếu tá Nguyễn Minh Nam) đã tận tình hướng dẫn cho tôi mọi thứ. Đặc biệt, thời gian đầu, cán bộ Nam đã giúp tôi nộp tiền lên tòa để kháng cáo mà lúc đó vợ tôi không gửi được cho tôi do chưa sang Việt Nam ngay được, mà đối với tôi việc này rất quan trọng. Cán bộ Nam đã hỗ trợ, giúp đỡ tôi nhiều lắm, giúp tôi chấp hành nghiêm nội quy trại giam để tôi sớm được trở về với gia đình”, Kim Min Chul chia sẻ.

Nhắc tới ngày Tết cổ truyền của người Hàn Quốc, Kim Min Chul bảo ngày đó gọi là Seollal, diễn ra vào mùng 1/1 Âm lịch, là dịp quan trọng nhất để gia đình sum vầy, tưởng nhớ tổ tiên và đón năm mới với nhiều phong tục đặc sắc như Sebae (cúi lạy), mặc Hanbok, ăn canh Tteokguk, chơi trò thả diều...

Cũng như người Việt Nam, Tết Âm lịch cổ truyền của người Hàn Quốc cũng được tính từ thời khắc Giao thừa của năm cũ Âm lịch. Do có sự tương đồng như vậy, nên dịp Tết cổ truyền của người Việt Nam cũng khiến Chul bồi hồi và nhớ gia đình nhiều hơn... Dù vậy, chính các hoạt động sôi nổi và đậm không khí Tết trong trại giam đã giúp Chul nguôi đi phần nào nỗi nhớ gia đình khi tích cực tham gia hoạt động vui Xuân đón Tết cùng các phạm nhân khác.

Tương tự, Liu En Hsiang (sinh năm 1990, quốc tịch Đài Loan, Trung Quốc) đang chấp hành án 18 năm tù (nhập Trại giam Thủ Đức ngày 25/1/2019). Hsiang cùng với 2 đồng hương do một tổ chức lừa đảo tại Đài Loan phân công sang Việt Nam để hoạt động gọi điện thoại, giả danh cơ quan chức năng hù dọa chủ thuê bao có liên quan đường dây tội phạm, buộc phải chuyển tiền vào các tài khoản do chúng cung cấp để giám định nguồn gốc. Hậu quả là 13 bị hại tại TP Hồ Chí Minh đã chuyển gần 6,4 tỷ đồng.

Liu En Hsiang bảo, Tết Nguyên đán là dịp lễ rất quan trọng ở Đài Loan (lễ hội mùa Xuân), diễn ra theo Âm lịch (tương tự Việt Nam) với các hoạt động sum họp gia đình, dọn dẹp nhà cửa, cúng bái tổ tiên, lì xì và ăn các món ăn truyền thống, với điểm nhấn là tục tiễn ông Táo bằng bánh kẹo ngọt và lễ đón thần linh vào mùng 4, kết thúc bằng chợ Xuân vào mùng 5.

Do đó, các phong tục ngày Tết của Việt Nam mà trại tổ chức cho phạm nhân như chúc Tết, trang trí mâm ngũ quả, gói bánh, ca hát, hay tham gia trò chơi trong các ngày Tết... khiến cho họ liên tưởng tới không khí Tết tại quê nhà, thôi thúc ý chí vươn lên, nỗ lực hoàn thành tốt quá trình cải tạo để sớm được về với gia đình, xã hội.

Mỗi mảnh đời, một số phận

Preeyanooch Phuttharaksa (sinh năm 1990, quốc tịch Thái Lan) cho biết, cô đã ở trại hơn 10 năm nay, khiến mọi thứ ở đây đã quen thuộc và dĩ nhiên, cô cũng trải qua những ngày Tết đáng nhớ ở trại. Dù vậy, nhắc lại chuyện đã qua, cô bày tỏ sự day dứt, hối hận vì sai lầm tuổi trẻ đã khiến cuộc đời cô thay đổi hoàn toàn. Cô 2 lần bị tuyên án tử hình nhưng sau đó được Chủ tịch nước ân xá xuống chung thân.

Cô phạm tội đặc biệt nghiêm trọng khi đang là sinh viên năm cuối chuyên ngành thiết kế nội thất Đại học Sripratum (Thái Lan). Theo lời kể của Preeyanooch, khi đó cô quen một phụ nữ qua mạng xã hội. Sau đó, nhận ra có cùng sở thích du lịch nên cả hai đã cùng đến Việt Nam chơi. Trước đó, Preeyanooch đã đi qua hầu hết các nước ở Đông Nam Á.

Gần cuối năm 2011, Preeyanooch nhận lời người phụ nữ này “xách hộ valy” cho chồng cô ta ở châu Phi về TP Hồ Chí Minh. Buổi sáng định mệnh với Preeyanooch, khi cô đến sân bay Tân Sơn Nhất (TP Hồ Chí Minh), ngày 29/10/2011. Qua soi chiếu valy, hải quan phát hiện 3 kg ma túy giấu trong ngăn vải sau lớp quần áo... Quá trình điều tra, cơ quan chức năng xác định, trước đó cô đã 2 lần vận chuyển trót lọt valy có chứa ma túy từ Malaysia đến Hà Nội. Tháng 6/2012, cô bị TAND TP Hồ Chí Minh tuyên án tử hình về tội “Vận chuyển trái phép chất ma túy”. Sau đó, cô kháng cáo nhưng đã bị tòa phúc thẩm tuyên y án.

Được cán bộ công an hướng dẫn, cô làm đơn gửi Chủ tịch nước xin ân xá. “Giữa lúc tuyệt vọng nhất, tôi được trại giam thông báo đã được Chủ tịch nước Việt Nam tha tội chết. Đó là ngày vui nhất cuộc đời, tôi như được sinh ra một lần nữa”, Preeyanooch cho biết.

Quyết định ân xá ấy cũng giúp Preeyanooch thay đổi, từ một người chỉ nghĩ đến cái chết, cô chủ động thích nghi với đồ ăn, lối sinh hoạt, học tiếng Việt... Sau hơn 1 năm, Preeyanooch hoàn thành lớp “xóa mù chữ” tiếng Việt của trại giam. Quá trình cải tạo, Preeyanooch luôn chấp hành tốt các quy định của trại giam.

Preayamooch chia sẻ, ở trong trại điều kiện sống tốt, hoàn toàn khác với những gì trước kia cô tưởng tượng về cuộc sống trong trại giam. Các cán bộ thân thiện, giúp đỡ, tạo điều kiện cho tất cả phạm nhân làm quen với cuộc sống trong trại để cải tạo và chấp hành bản án.

Preayamooch cho biết, ngày Tết chính của người Thái Lan là lễ hội Songkran (Tết Té nước), diễn ra từ 13 đến 15/4 hằng năm, chào đón năm mới theo Phật lịch, với các hoạt động đặc trưng như tắm Phật, cúng bái và nổi bật nhất là màn té nước cầu may mắn, thanh tẩy. Songkran là dịp gia đình đoàn tụ, thể hiện lòng kính trọng người lớn tuổi và dọn dẹp nhà cửa, chùa chiền. Trong những ngày Tết và cả Quốc khánh Thái Lan, Preayamooch được hưởng các chế độ như những phạm nhân người Việt khác và được nghỉ ngơi, ăn tiêu chuẩn cao hơn ngày thường...

Hướng thiện

Trại giam Thủ Đức trong những ngày Tết trở nên náo nhiệt và nồng ấm giống như một xã hội thu nhỏ. Các phạm nhân người nước ngoài hòa chung cùng các phạm nhân khác tất bật chuẩn bị nhiều hoạt động vui Xuân đón Tết. Đa số phạm nhân đều mong chờ Tết bởi dịp này họ không phải đi lao động như thường lệ, chế độ ăn uống cũng tươm tất hơn ngày thường nhiều lần, không phân biệt quốc tịch, màu da.

Tết trong trại chắc chắn không được như bên ngoài, nhưng phạm nhân được Ban Giám thị và các cán bộ của trại quan tâm. Họ được tổ chức cho vui chơi thể thao như bóng chuyền, đá cầu, nhảy bao bố, kéo co... và mỗi môn thi đều có giải thưởng thiết thực. Bên cạnh đó, đồ ăn thức uống cũng khá dư dả. Mấy ngày trước Tết, ngay tại buồng giam, các phạm nhân đã trang trí để cán bộ chấm điểm thi đua giữa các buồng giam với nhau... Thời điểm Giao thừa, phạm nhân được Ban Giám thị chúc Tết. Mùng 1 và mùng 2 Tết, các cán bộ của trại xuống từng phòng giam để chúc mừng năm mới từng người...

Các phạm nhân có hoàn cảnh khó khăn hoặc không có người thân thăm viếng, được trại quan tâm đặc biệt, tặng quà để họ vơi đi nỗi buồn trong những ngày đầu Xuân năm mới. Chính những hành động ấm áp này khiến họ cảm thấy ấm lòng và cảm nhận được sự quan tâm, chăm lo của cán bộ trại để mà cố gắng trên hành trình trở lại với xã hội.

Đáng nói, ngay dịp Tết Nguyên đán, năm nào Trại giam Thủ Đức cũng đề nghị giảm thời hạn chấp hành án phạt tù cho hàng trăm, thậm chí hàng ngàn phạm nhân, và trong đó có không ít phạm nhân người nước ngoài được giảm hết thời hạn tù.