Oscar 2020 và sự bứt phá lịch sử

• 2 phim thắng lớn tại Oscar 2020 đồng loạt trở lại phòng chiếu Việt Nam
• "Ký sinh trùng" làm nên kỳ tích cho điện ảnh Hàn Quốc tại Oscars 2020
• Bộ phim “ngớ ngẩn nhất” sắp ẫm giải Oscar?

Sự kiện do Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Mỹ (AMPAS) tổ chức được phát sóng trực tiếp trên kênh ABC, tại hơn 225 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Đây là lần thứ hai liên tiếp, lễ trao giải Oscar không có người dẫn chương trình trực tiếp.

Người Hàn làm nên lịch sử

Ngay từ những ngày công bố danh sách đề cử, Oscar 2020 chứng kiến cuộc đua song mã đầy gay cấn giữa “1917” và “Parasite” (Ký sinh trùng). Đây là hai tác phẩm kinh điển đại diện cho hai mô-típ hoàn toàn khác nhau: một bên là sử thi chiến tranh (lịch sử Oscar chứng minh đây là dòng phim rất được lòng AMPAS) và một bên là phim đề tài xã hội đậm chất Á Đông.

Đạo diễn Bong Jooh-ho tại Lễ trao giải Oscar 2020.

Cuối cùng, thần may mắn lần này đã mỉm cười với ê-kíp làm phim "Parasite" với chiến thắng cuối cùng ở 4 hạng mục quan trọng trên tổng số 6 đề cử đó là Phim hay nhất; Đạo diễn xuất sắc nhất; Kịch bản gốc xuất sắc nhất và Phim quốc tế xuất sắc nhất. Phim vượt qua một loạt ứng cử viên nặng ký như: “1917”, “Once Upon a Time... in Hollywood”, “The Irishman”... để ẵm giải thưởng quan trọng nhất.

Trong suốt lịch sử gần 100 năm giải thưởng Oscar, "Ký sinh trùng" là bộ phim không sử dụng ngôn ngữ chính là tiếng Anh nhận đề cử ở hạng mục cao quý nhất. Đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử, một bộ phim không nói tiếng Anh đã lên ngôi tại Oscar. 

Trước đó, chỉ 10 phim được đề cử ở hạng mục Phim nói tiếng nước ngoài xuất sắc nhất cũng đồng thời được đề cử ở hạng mục Phim hay nhất. Trong đó có những phim được công chúng hiện nay biết tới nhiều như “Amour” (2012) hay “Life Is Beautiful” (1997). Nhưng, chưa có phim nào giành được cú đúp như “Parasite” đã làm được.

Ngay cả cú đúp Phim hay nhất và Đạo diễn xuất sắc nhất (“Parasite” và đạo diễn Bong đã giành được) cũng thường rất khó xảy ra. Như năm ngoái, người ta kỳ vọng bộ phim “Roma” của đạo diễn Alfonso Cuaron có thể đưa lại cho ông cả hai tượng vàng danh giá dành cho Phim và Đạo diễn xuất sắc nhưng sau cùng điều đó không xảy ra. 

Thực tế, việc “Parasite” càn quét giải Oscar được nhìn nhận không chỉ từ yếu tố nghệ thuật, mà còn được cho là thể hiện những ý đồ của ban tổ chức giải, khi giờ đây sự đa dạng văn hóa - chủng tộc trong giới làm phim đang được đề cao hơn lúc nào hết.

Trong bài phát biểu khi lên nhận giải, đạo diễn kiêm biên kịch Bong Joon-ho đã không khỏi xúc động, đến mức nói tiếng Hàn xen kẽ với tiếng Anh: “Chúng tôi không viết (kịch bản này) nhằm đại diện cho đất nước của mình, song nó lại trở nên rất gần gũi với Hàn Quốc”, đạo diễn Bong phát biểu, đồng thời cảm ơn tới vợ và các diễn viên phim trên sân khấu Oscar.

Brad Pitt nhận tượng vàng Oscar cá nhân đầu tiên trong đời cho Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất.

Một nhà phê bình phim từng phải thốt lên: “Ông ấy đã tái định hình những lối mòn của Hollywood, biến chúng thành công cụ để giải quyết những câu hỏi dành cho Hàn Quốc nói riêng và cả thế giới nói chung”.

Còn nhớ, khi đạo diễn kiệt xuất người Hàn Quốc này nhận giải Quả cầu vàng hạng mục Phim nước ngoài hay nhất với bộ phim “Parasite” hồi tháng 5/2019, ông đã bày tỏ một thông điệp tha thiết tới các khán giả: “Hãy vượt qua rào cản chỉ 1 inch (2,54cm) của những dòng phụ đề” để có thể biết tới nhiều tác phẩm tuyệt vời hơn nữa của nghệ thuật thứ bảy.

Tuyên bố của ông đã nhắc lại một chủ đề gây tranh luận lâu nay ở Hollywood, rằng, tới bao giờ những bộ phim không nói tiếng Anh sẽ trở thành một phần trong dòng chủ lưu của điện ảnh Mỹ?

Đó là lý do mà trong lịch sử Oscar, chưa có bất cứ bộ phim nào không nói tiếng Anh giành giải Phim hay nhất. Loạt chiến thắng của “Parasite” tại Oscar 2020 một lần nữa ghi nhận sự cởi mở, bước qua mọi định kiến của AMPAS ở giải thưởng điện ảnh cao quý nhất hành tinh này.

CNN viết: “Chiến thắng của “Parasite” ở hạng mục Phim hay nhất năm đã làm nên lịch sử ở giải Oscar. Đó là một đêm bùng nổ của ngành công nghiệp phim ảnh cũng như là cột mốc đáng nhớ của lịch sử điện ảnh thế giới”.

Trong khi đó, Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in cũng vui mừng đăng tải dòng trạng thái trên Twitter: “Parasite đã làm thay đổi cách tư duy của thế giới bằng một câu chuyện mang đậm yếu tố bản sắc dân tộc Hàn.

Tác phẩm vừa vui vừa buồn. Nó giúp chúng ta thay đổi suy nghĩ về nguồn cảm hứng sống và sức mạnh của lòng tin. Chính phủ Hàn Quốc sẽ hỗ trợ hết mình cho các nhà làm phim Hàn nhằm tạo ra môi trường làm phim không áp lực”.

Công chiếu vào năm 2019, bối cảnh của “Parasite” trở lại Hàn Quốc với một câu chuyện có quy mô nhỏ và chặt chẽ về một gia đình nghèo thâm nhập vào nơi ở của một gia đình giàu có. B

ộ phim chính kịch pha chất hài đen tối, chất giật gân rùng rợn của đạo diễn Bong Joon-ho là một phép ẩn dụ đầy căng thẳng và tăm tối về sự chênh lệch địa vị xã hội cũng như kinh tế. Đặc biệt, “Parasite” không chỉ là hình ảnh đối lập giữa căn hầm bẩn thỉu, tồi tàn với biệt thự triệu USD xa hoa, mà còn phản ánh sự chênh lệch giàu nghèo ăn sâu vào suy nghĩ, hành động của mỗi con người.

Với tựa phim đầy tính châm biếm, “Parasite” không chỉ nói về những người nghèo sống ký sinh trong gia đình chủ giàu có mà còn chỉ trích cả nhóm người giàu trong phim cũng chính là những kẻ ký sinh khi đặt cả cuộc sống hằng ngày phụ thuộc vào người nghèo - quản gia, nội trợ, lái xe.

Những dấu ấn độc đáo trong phong cách làm phim cá nhân như kỹ thuật quay trừu tượng, màu sắc tương phản mạnh, diễn biến tâm lý chuyển đổi đột ngột, những chi tiết phản ánh sâu cay về thực tại xã hội, giúp phim của ông kết nối với khán giả và được giới phê bình đón nhận ở cả trong lẫn ngoài nước.

Những diễn biến bất ngờ

Oscar 2020 một lần nữa minh chứng cho cuộc đua gay cấn nhất nhì trong lịch sử 10 năm trở lại đây khi mang đến nhiều bất ngờ ngoạn mục.

“Parasite” là phim đầu tiên trong lịch sử lập “cú đúp” tại giải Oscar.

Trước khi lễ trao giải diễn ra, người ta vẫn tin vào yếu tố truyền thống, khi tin rằng hội đồng chấm giải không thể táo bạo đến thế, người ta cũng nói nhiều về “1917” - một phim đầy tham vọng của đạo diễn Sam Mendes - như một ứng viên hàng đầu hứa hẹn sẽ làm nên chuyện tại giải năm nay.

Song, tại lễ trao giải sáng 10-2, bộ phim gây tiếng vang này cũng đã được 3 lần xướng tên lên bục nhận giải. Tuy nhiên, đây đều là những giải thưởng về kỹ thuật, bao gồm: Quay phim xuất sắc nhất, Hòa âm xuất sắc nhất và Hiệu ứng hình ảnh xuất sắc nhất, chứ không phải các giải mang tính chuyên môn sâu như kỳ vọng của giới phê bình nghệ thuật.

“Cay đắng” hơn là bộ phim bộ phim về gã ác nhân “Joker”. Dù dẫn đầu với 11 đề cử, song đến phút cuối, tác phẩm này chỉ gỡ gạc được với chiến thắng của Joaquin Phoenix ở hạng mục Nam diễn viên chính xuất sắc nhất. Ngoài ra, âm nhạc Hildur Guðnadóttir cũng mang về cho bộ phim giải thưởng Nhạc phim hay nhất tại Oscar 2020.

Tại hạng mục Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất, Renée Zellweger đã ẵm giải Oscar, lấy đi cơ hội chiến thắng cuối cùng của Scarlett Johansson dù năm nay cô nhận tới 2 đề cử. Như vậy phải đợi tới 16 năm kể từ “Cold Mountain”, Renée Zellweger mới lại được đề cử và giành chiến thắng.

Ở hạng mục Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất, Laura Dern đã vượt qua Kathy Bates, Scarlett Johannson, Florence Pugh và Margot Robbie để giành tượng vàng nhờ vai diễn trong “Marriage Story”. Sau 3 lần đề cử, đây là lần đầu tiên Laura Dern được xướng tên tại Oscar.

Trong khi đó “Jojo Rabbit” giành tượng vàng cho Kịch bản chuyển thể hay nhất. Còn “Toy Story 4” trở thành Phim hoạt hình hay nhất. “Little Women” giành giải Thiết kế trang phục đẹp nhất. “Once Upon a Time... in Hollywood” nhận thêm giải Thiết kế sản xuất xuất sắc nhất sau giải Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất của Brad Pitt. Đây là lần thứ 2 Brad Pitt nhận tượng vàng nhưng là Oscar cá nhân đầu tiên.

Năm 2014, phim “12 Years a Slave” anh góp mặt và đóng vai trò nhà sản xuất nhận Oscar cho Phim hay nhất. Như vậy sau 24 năm kể từ lần đầu được đề cử Oscar cho Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất trong phim “Twelve Monkeys” (1995), cuối cùng Bard Pitt cũng được sở hữu bức tượng vàng đầu tiên trong đời.

Một chiến thắng nữa không thể không kể tới tại Oscar 2020, đó là phim đầu tay của vợ chồng cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama “American Factory” đã giành giải Phim tài liệu xuất sắc nhất, vượt qua một loạt đề cử nặng ký cho danh hiệu Phim tài liệu xuất sắc nhất, bao gồm “The Cave”, “The Edge of Democracy”, “For Same” và “Honeyland”.

Tác phẩm đầu tay của vợ chồng ông Barack Obama được giới phê bình đánh giá rất cao. Tờ Washington Post đã không tiếc lời khen ngợi đây là bộ phim tài liệu độc đáo, “kể về một câu chuyện mang tầm vĩ mô qua những trải nghiệm vi mô với các nhân vật đời thường ấn tượng đến mức khó có thể quên nổi”.

Bất lực trong cuộc đua “cứu” rating

Về mảng diễn xuất, Oscar năm nay lại vướng vào tranh cãi #OscarsSoWhite (Oscar quá trắng) khi chỉ có Cynthia Erivo là người da màu được nhận đề cử. Trước đó, năm 2015 và 2016, tất cả 20 đề cử diễn xuất đều là người da trắng.

Lần gần đây nhất một nam diễn viên nước ngoài giành được giải Oscar là Marion Cotillard năm 2007 cho “La vie en rose”. Nhiều người cho rằng AMPAS dường như không muốn trao giải thưởng cho các diễn viên “tương đối xa lạ”(?).

Tuy nhiên, chúng ta không thể phủ nhận nỗ lực thu hút khán giả của ban tổ chức tại lễ trao giải năm nay. Một trong những động thái gây bất ngờ khác là việc ban tổ chức dời lễ trao giải lên sớm hơn thường lệ.

Thông thường, Oscar diễn ra vào gần cuối tháng 2, tuy nhiên năm nay, sự kiện lại được tổ chức sớm hơn gần 3 tuần. Kênh truyền hình ABC - phát sóng trực tiếp Oscar 2020 theo thỏa thuận lâu năm với AMPAS - được cho là đã gây áp lực khiến AMPAS phải tạo ra những thay đổi đáng kể sau vài năm tỉ suất người xem của lễ trao giải Oscar sụt giảm nghiêm trọng.

Theo lý giải có phần khó thuyết phục khi cho rằng việc giảm sút khán giả do Oscar là giải cuối cùng trong mùa giải (Quả cầu vàng, Giải thưởng của Viện Hàn lâm Ðiện ảnh và Truyền hình Anh (BAFTA) đều tổ chức trước).

Trái ngược với kỳ vọng và nỗ lực “tung chiêu” để cứu rating của BTC, Lễ trao giải Oscar 2020 lại thiết lập lịch sử “vô tiền khoáng hậu” khi có lượng người xem thấp nhất. Theo Deadline, lễ trao giải năm nay diễn ra trong 3 giờ 36 phút (tăng 13 phút so với năm 2019), nhưng raiting chỉ đạt 5,3%, thu hút 23,6 triệu người xem.

Con số này giảm 31% so với năm 2019 (rating 7,7%, 29,6 triệu người xem). Những năm gần đây lễ trao giải Oscar có lượng người xem giảm hẳn. Tính đến nay, ấn tượng nhất vẫn là Oscar 2014 với rating đạt 43,7 triệu người xem.

Tuy nhiên, nhìn về tổng thể, Lễ trao giải Oscar năm nay dường như đã lấy lại được uy tín, niềm tin và sự ủng hộ của cả giới phê bình lẫn người hâm mộ. Hầu hết những chiến thắng thuyết phục, danh sách đề cử đồng đều, hợp lý và các tiết mục trình diễn trong đêm trao giải nhận được sự đón chào của công chúng.

Bên cạnh yếu tố nội dung và chất lượng các phim trong hạng mục đề cử, sự suy giảm số người xem tại Oscar ngang bằng với sự suy giảm của số khán giả theo dõi truyền hình tại Mỹ. Nguyên nhân chính đến từ việc các dịch vụ streaming trực tuyến đang phát triển rất mạnh đã giảm thiểu thời gian mọi người dành ra để theo dõi tivi, bên cạnh những yếu tố khác.