Ông Lầu Minh Pó - Người góp phần đẩy lùi hủ tục trong đồng bào Mông ở Thanh Hóa

Sau nhiều năm kiên trì, quyết tâm, ông Pó đã góp phần làm chuyển biến nhận thức của đồng bào Mông, bằng việc: Đưa người chết vào quan tài để chôn cất; đẩy lùi nạn tảo hôn; đưa người bệnh đến bệnh viện chữa trị…

Đập tan luận điệu “Nhà nước Mông”

Tại hội nghị tổng kết công tác phòng, chống tội phạm, tệ nạn xã hội và xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ An ninh Tổ quốc tỉnh Thanh Hoá cuối năm 2023, ông Lầu Minh Pó, đại diện người có uy tín, phát biểu tham luận về công tác tuyên truyền, vận động người dân thực hiện tốt phong trào bảo vệ An ninh Tổ quốc và xây dựng nếp sống văn hóa mới ở cơ sở.

Ông Pó cho biết: Người Mông ở huyện Mường Lát chiếm 44,8% dân số với 8 dòng họ cùng chung sống đoàn kết, tương thân, tương ái với các dân tộc khác từ bao đời nay. Được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, việc triển khai thực có hiệu quả các chương trình, dự án, các chính sách an sinh xã hội, đời sống, tinh thần của đồng bào Mông những năm qua được nâng lên về nhiều mặt. Tuy nhiên, do trình độ nhận thức của một bộ phận đồng bào Mông trên địa bàn còn nhiều hạn chế, thiếu hiểu biết, cộng với tính tự ti, bảo thủ, không chịu tiếp thu học tập những tinh hoa phát triển tiến bộ của xã hội cũng như các dân tộc xung quanh nên người Mông dễ bị kích động, lôi kéo như người “ba phải” từ các đối tượng vi phạm pháp luật, các thế lực thù địch chống phá cách mạng...

Bên cạnh đó, một số hủ tục, tập quán lạc hậu vẫn còn tồn tại trong đời sống sinh hoạt, kéo lùi sự phát triển của người Mông, như: Một số nơi còn nặng về tục thách cưới, tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống; tang ma không sử dụng quan tài, cúng tế từ 5 - 7 ngày mới chôn cất; tình trạng mê tín, dị đoan, ốm đau không đi viện để chữa bệnh, chỉ tin vào thầy cúng, thầy mo để bùa ngải... Những điều này ảnh hưởng không nhỏ đến lao động, sản xuất, khiến người Mông đã đói nghèo, lại càng khó khăn, vất vả hơn.

Là người con ưu tú của đồng bào Mông, sinh sống và làm việc trên chính mảnh đất quê hương Mường Lát. Từ khi còn làm giáo viên cho đến khi trở thành cán bộ chủ chốt ở huyện, ông Pó luôn trăn trở, suy nghĩ phải làm sao để thay đổi thực trạng đáng buồn trên. Thời gian qua, cùng với sự tham mưu chủ động của lực lượng Công an, các đồn biên phòng đứng chân trên địa bàn, ông Pó tích cực trong tham mưu cấp ủy, chính quyền, các ban ngành trong hệ thống chính trị và bản thân phải gương mẫu đi đầu, tạo đột phá trong công tác tuyên truyền, vận động đồng bào Mông.

Ông Pó cho hay, từ lâu, các thế lực thù địch từ bên ngoài không hề từ bỏ tư tưởng chống phá Đảng, Nhà nước ta, chúng tuyên truyền, cấu kết, lôi kéo một số đối tượng xấu trên địa bàn, có thời điểm rộ lên thông tin, người Mông sẽ có một nhà nước riêng, khiến một bộ phận đồng bào Mông địa bàn hoang mang, dao động.

Là người có uy tín trong cộng đồng, thông qua các buổi hội họp, tuyên truyền, ông Pó khẳng định với đồng bào Mông: “Thế giới này không có “Nhà nước Mông" nào cả. Đó chỉ là tư tưởng, ảo tưởng, hoang đường mà thôi. Tư tưởng này đã bị nhà Hán đánh cho tơi bời, diệt tận gốc tại nước Sở (Trung Quốc) từ hàng nghìn năm trước. Người Mông Việt Nam là con dân của nước Việt Nam, được Đảng, Nhà nước quan tâm đầu tư các chế độ chính sách về mọi mặt; ốm đau được chữa bệnh miễn phí; con cháu đến trường không mất tiền; cấp tiền cho người nghèo làm nhà; cấp giống trâu, bò, lợn cho dân nuôi, gạo cho dân ăn… đó mới là thực tế.  Vì vậy, người Mông phải sống cho xứng đáng, không phụ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với mỗi cá nhân, gia đình và đồng bào mình”. Ông Pó khẳng định: Đến nay, trên địa bàn Mường Lát, không còn bản Mông mơ hồ về luận điệu “Nhà nước Mông".

Một trong những vấn đề nhức nhối kéo dài trong đồng bào người Mông đó là, tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, khiến cho người Mông không theo kịp các tộc người khác cả về đời sống vật chất và tinh thần. Tuy nhiên, nếu chỉ tuyên truyền một chiều để thay đổi nhận thức của người dân là việc rất khó.

Sau nhiều đêm suy nghĩ, ông Pó chọn cách tuyên truyền bằng những câu chuyện thực tế, ông lấy ví dụ: “Phụ nữ kết hôn chưa đủ 18 tuổi, nam chưa đủ 20 tuổi; kết hôn và hôn nhân cận huyết thống sẽ giống như chọn giống ngô, giống lúa; bắp ngô, bông lúa chưa chín, chưa khô vàng, đang còn tươi xanh thì khi gieo trồng sẽ không nảy mầm hoặc nảy mầm sẽ yếu ớt. Con người cũng vậy, nếu kết hôn chưa đủ tuổi, cơ thể người phụ nữ chưa đủ sức dưỡng sinh một đứa trẻ ra đời, khi sinh ra sẽ còi cọc, con không to cao bằng cha, cha không to cao bằng ông, làm cho thế hệ con cháu nhỏ dần, lùn đi. Thực tế, nếu 10 người đi trên đường, các tộc người khác sẽ có 8 người to cao, 2 người hơi nhỏ lùn; riêng người Mông thì ngược lại, 10 người thì chỉ có 2 người hơi to cao, còn 8 người nhỏ, lùn”. Đến nay, vấn nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết đã được người Mông ở Mường Lát  đẩy lùi, xóa bỏ.

“Dân vận” từ trong gia đình

Thành công nhất của ông Lầu Minh Pó trong công tác tuyên truyền, vận động là làm thay đổi nhận thức của người Mông đưa xác người chết vào quan tài để chôn cất và rút ngắn thời gian làm lễ cúng, tế người đã khuất.

Ông Pó cho hay, từ tháng 2/2013 trở về trước người Mông ở Mường Lát duy trì tục lệ, khi có người chết, đám tang kéo dài, cúng tế từ 5-7 ngày, thi thể người đã chết không bỏ vào quan tài mà để trên cáng, treo ở góc nhà. Người Mông quan niệm đưa người chết vào quan tài thì linh hồn sẽ không về được với tổ tiên và bị tổ tiên trách phạt, cả dòng họ, bản làng gặp tai ương, lụi bại. Tuy nhiên, "việc treo người chết trong nhà rất mất vệ sinh. Tôi sinh ra là người con của bản Mông nên luôn bị ám ảnh bởi những đám tang ở địa phương. Có những đám ma để 7 ngày, thi thể người quá cố bốc mùi, sợ đến mức con cháu sau này nghĩ đến đám ma là không còn dám đi rừng nữa", ông Pó nói.

Không chỉ mất vệ sinh, đám tang của người Mông còn rất tốn kém. Người Mông luôn quan niệm khi bố mẹ mất, các con trai trong nhà phải đóng góp mỗi người một con bò để làm lễ cúng bố mẹ. Có gia đình 5-7 anh, em trai thì phải đóng góp 5-7 con bò, chi phí từ vài chục triệu đồng đến hơn cả trăm triệu đồng. "Nhiều nhà không có tiền buộc phải đi vay, mượn để mua trâu, bò. Sau đám tang, họ lâm cảnh nợ nần, đi làm vài năm sau còn chưa trả hết nợ. Không chỉ lãng phí mà còn rất mất vệ sinh, trong nhà người quá cố bốc mùi vì treo quá lâu ngày, còn con cháu ở bên ngoài ăn uống say sưa. Đến giờ mỗi khi nghĩ lại tôi vẫn thấy ám ảnh", ông Pó cho biết thêm.

Từ năm 2005, trên cương vị là Trưởng ban Tổ chức Huyện ủy Mường Lát, ông Pó bắt đầu tuyên truyền người Mông xóa bỏ hủ tục tang ma nhưng không có nhiều chuyển biến. Chỉ đến thời điểm tháng 3/2013, khi người chú ruột Lầu Chứ Dơ (65 tuổi) ở bản Pù Ngùa, xã Pù Nhi, huyện Mường Lát qua đời, ông Pó thuyết phục người thân đưa thi thể người chú vào quan tài, song đã vấp phải sự phản đối quyết liệt của người thân, dòng tộc.

Ông Pó suy nghĩ, chính lúc này nếu không thuyết phục được người thân thì mãi mãi sẽ không ai nghe theo ông xóa bỏ hủ tục tang ma. Bằng nhiều cách vận động, tuyên truyền, cuối cùng ông Pó thuyết phục được người thân đưa thi thể ông chú vào quan tài để mai táng. Tuy nhiên, câu chuyện chưa dừng lại ở đó, sau tang lễ của ông chú xong, cả họ Lầu lo sợ “lời nguyền”, có người còn nói ông Pó sẽ gặp nhiều điều không may mắn, thậm chí có người còn nói ông Pó sẽ bị con ma bắt đi… Thế nhưng, ngày tháng trôi qua, người dân thấy ông Pó và dòng tộc vẫn sinh sống bình thường nên họ tin và làm theo.

Ông Pó cho hay, để có được kết quả như ngày hôm nay cũng nhờ sự vào cuộc mạnh mẽ của lãnh đạo từ tỉnh đến huyện, xã. Đặc biệt là sự ra đời của Đề án "Tuyên truyền thực hiện nếp sống văn hóa trong tang lễ vùng đồng bào Mông tỉnh Thanh Hóa" vào năm 2013. Theo đó, cứ mỗi khi có người chết đưa vào quan tài thì gia chủ được hỗ trợ 8 triệu đồng (3 triệu mua con heo, 5 triệu mua bộ hòm). Đến nay, mỗi khi có người thân quan đời, người Mông đã đưa vào quan tài mai táng, lễ cúng cũng rút xuống còn 2 - 3 ngày.

Cùng với việc đẩy lùi các hủ tục lạc hậu, thời gian qua, ông Lầu Minh Pó còn luôn tích cực tham mưu với cấp ủy, chính quyền địa phương và phối hợp các lực lượng chức năng trên địa bàn thường xuyên tuyên truyền, vận động nhân dân trong bản nâng cao ý thức phòng chống tội phạm, giáo dục con em, người thân trong gia đình, dòng họ mình không phạm tội, chăm lo lao động sản xuất, phát triển kinh tế; phối hợp với ban quản lý bản, phụ huynh, lực lượng chức năng trong việc quản lý, giáo dục thanh thiếu niên, học sinh hư, giúp đỡ người lầm lỗi tái hòa nhập cộng đồng; phối hợp với Tổ hòa giải của bản tổ chức hòa giải triệt để nhiều vụ mâu thuẫn, tranh chấp trong nội bộ nhân dân không để xảy ra mất an ninh, trật tự ở cơ sở.

Ông Nguyễn Văn Bình - Chủ tịch UBND huyện Mường Lát, khẳng định: Ông Lầu Minh Pó là người đầu tiên của đồng bào Mông thực hiện thay đổi thủ tục tang ma, đưa người chết vào quan tài để an táng, rút ngắn thời gian cúng tế từ 5-7 ngày, còn 2-3 ngày. Nhờ đó mà đến nay, 100% người Mông trên địa bàn đã xóa bỏ hủ tục, đưa người chết vào quan tài mỗi khi có đám tang.