Những vụ không chiến bí mật trên bầu trời Liên Xô thời Chiến tranh lạnh

Tờ Sputnik News của Nga vào cuối tháng 10-2017, nhân kỷ niệm 100 năm Cách mạng Tháng Mười Nga, đã điểm lại một số sự kiện quan trọng, những sự kiện bí mật xảy ra trong suốt chiều dài lịch sử cách mạng Xô viết. Trong đó, tờ báo đã nhắc lại những cuộc không chiến bảo vệ bầu trời Xôviết những thập niên đầu Chiến tranh lạnh.

Uy lực dũng mãnh của MiG

Sputnik News dẫn nguồn báo cáo của Bộ Quốc phòng Nga cuối tháng 10-2017 cho biết, có 18 máy bay và thiết bị bay đã bị bắt khi đang cố xâm phạm và thám thính dọc khu vực biên giới, trong đó các máy bay của Lực lượng Phòng không Liên Xô đã 8 lần xuất kích can thiệp nhằm kịp thời ngăn chặn xâm nhập.

Không có va chạm cận chiến trong các vụ can thiệp nêu trên. Tuy vậy, chuyên gia quan sát quốc phòng an ninh Andrei Stanavov của Hãng tin RIA Novosti đúc kết rằng những vụ do thám dọc biên giới ấy cũng đủ để dẫn đến những hậu quả nguy hiểm, thậm chí chết người. Sputnik đã nhắc lại một số vụ không chiến tiêu biểu.

Máy bay chiến đấu MiG-19, vũ khí lợi hại của Liên Xô thời Chiến tranh lạnh.
Máy bay chiến đấu MiG-19, vũ khí lợi hại của Liên Xô thời Chiến tranh lạnh.

Vào đầu Chiến tranh Lạnh, ngày 29-7-1953, hai chiếc chiến đấu cơ MiG-17 từ Hạm đội Thái Bình Dương của Liên Xô đã phải xuất kích can thiệp sau khi có báo động rằng một chiếc máy bay lạ không xác định gốc tích đã bay vào không phận Liên Xô bên trên Vịnh Ussuri ngoài khơi Vladivostok.

Khi tiếp cận để quan sát kỹ, các phi công máy bay MiG phát hiện một chiếc máy bay ném bom Mỹ cỡ lớn với 4 động cơ bay ở độ cao 10.000m trên mực nước biển, hướng đến đảo Askold, ngay bên ngoài căn cứ của Hạm đội Thái Bình Dương. Đó là chiếc Siêu pháo đài bay Boeing RB-50G.

Chiếc Siêu pháo đài bay không trao đổi thông tin, cũng không trả lời yêu cầu từ phía Liên Xô, mà khai hỏa loạt súng pháo lắp sẵn trên máy bay. Một quả pháo bắn trúng chiếc MiG bay dẫn đầu do Thượng sĩ nhất Alexander Rybakov điều khiển, mảnh đạn găm lỗ chỗ trên thân máy bay.

Rất may, và cũng thật cừ, mặc dù bị trúng đạn ínhưng chiếc MiG vẫn tiếp tục bay lượn trên không. Không còn thời gian để đàm phán, hai chiếc MiG đành bắn trả. Chỉ trong vài phút, chiếc Siêu pháo đài bay Boeing RB-50G trúng đạn vỡ thành nhiều mảnh và rơi xuống biển. Trong 18 thành viên phi hành đoàn trên chiếc Siêu pháo đài bay chỉ còn duy nhất một cơ phó John Ernst Roche sống sót.

Hai năm sau, vào tháng 4-1955, một vụ không chiến khác lại xảy ra trên bầu trời vùng Viễn Đông Nga, lần này gần bán đảo Kamchatka. Chiếc máy bay do thám RB-47E Stratojet cải tiến của Mỹ đã bị bắn tan xác sau ít phút đối đầu với hai chiếc MiG 15. Cả 3 phi công trên máy bay Mỹ đều thiệt mạng.

Vụ Powers

Vào tháng 5-1960, phi công Francis Gary Powers của Cục tình báo trung ương Mỹ (CIA) bỗng trở nên nổi tiếng khắp thế giới khi chiếc máy bay trinh thám U-2C của ông bị một tên lửa phòng không Liên Xô bắn hạ khi bay ở độ cao 21km trên mực nước biển. Chiếc U-2C của Powers bị bắn khi xâm nhập sâu hơn 2.000km trong vùng trời Liên Xô.

Trước đó chưa đầy 1 tháng, Powers cùng chiếc U-2C đã từng thực hiện một chuyến xâm nhập tương tự trên vùng trời Kazakhstan, đã chụp được một số bức không ảnh rõ nét về một địa điểm thử vũ khí hạt nhân ở Semipalatinsk, Kazakhstan.

Phi công tình báo Francis Gary Powers của CIA nổi tiếng nhờ phi vụ U-2C bị bắn rơi năm 1960.
Phi công tình báo Francis Gary Powers của CIA nổi tiếng nhờ phi vụ U-2C bị bắn rơi năm 1960.

Lực lượng phòng không và không quân địa phương ở Kazakhstan đã không đủ sức bám đuổi chiếc U-2C của Powers nên đã để cho ông ta dễ dàng thoát ra sau khi xâm nhập chụp ảnh do thám. Nhưng khi Powers lái chiếc U-2C đến không phận vùng Sverdlovsk, ông ta không thể ngờ mình sẽ chạm trán một thứ vũ khí uy lực quá mạnh.

Chuyên gia Stanavov kể, sự kiện đó xảy ra vào ngày 1-5-1960. Tên lửa đã bắn rơi máy bay U-2C là loại tên lửa phòng không tân tiến, cực mạnh, có tên gọi là S-75 Dvina. “Khoảng 9 giờ sáng, tên lửa S-75 Dvina gầm rú bay vọt lên không trung, xé toạc phần đuôi của chiếc U-2C” – Stanavov kể. Chiến dịch thám thính mang tên Chiến dịch Overflight của CIA được thiết kế kỹ lưỡng, nhưng cuối cùng đã phải nhận kết cục bi thảm.

Trong vụ không chiến này, Powers là người sống sót tài giỏi. Ông ta không thoát ra ngay mà đợi máy bay hạ độ cao đến mức an toàn mới bấm nút thoát ra khỏi xác máy bay. Phi công thượng sĩ Sergei Safronov lái một chiếc MiG-19 lại là người bị nạn oan uổng khi chiếc máy bay của ông bị trúng quả tên lửa do phòng không Liên Xô bắn lên nhắm vào Powers đang nhảy dù.

Chiếc MiG-19 thứ hai cũng gặp nguy hiểm tương tự nhưng đã may mắn thoát nạn. Trong vụ việc này, người Mỹ đã chối phắt việc đã cho máy bay do thám xâm phạm không phận Liên Xô. Tuy nhiên, những mảnh vỡ của chiếc U-2C rơi vãi khắp mặt đất trên đó có in dòng chữ “Made in the USA” đã được quân đội Liên Xô thu thập, tập hợp lại làm bằng chứng trưng ra buộc Tổng thống Mỹ Dwight D. Eisenhower không còn cách nào khác phải thừa nhận có chiếc máy bay U-2C và phi vụ xâm nhập không phận Liên Xô.

Vụ Powers đã gây ra hậu quả chính trị to lớn, làm cho quan hệ giữa hai siêu cường vốn đã căng thẳng càng thêm căng thẳng. Từ vụ việc đó đã dẫn đến sự đổ vỡ một hội nghị cấp cao Đông-Tây dự kiến tổ chức tại Paris, Pháp vào giữa tháng 5-1960, và Eisenhower phải hủy một chuyến thăm Moscow. Tòa án Tối cao Liên Xô đã tuyên án Powers 10 năm tù vì tội gián điệp. Tháng 2-1962, ông ta được trao trả trong một vụ trao đổi với điệp viên Xô Viết Rudolf Abel.

Chỉ 2 tháng sau vụ Powers và chiếc U-2C, vào ngày 1-7-1960, một chiếc Boeing B-47H Stratojet thuộc đơn vị Tình báo chiến lược số 55 của Không quân Mỹ đã xâm phạm vùng trời biên giới Na Uy - Liên Xô. Chiếc B-47H Stratojet đã bị bắn tan xác bởi một chiếc MiG-19 do trung úy Vasili Poliakov lái. Trong 6 thành viên trên máy bay Mỹ chỉ có 2 người, phi công phụ Bruce Olmstead và hoa tiêu John McJone còn sống sót. Cả hai đều bị bắt làm tù binh, bị giam 7 tháng trước khi được thả vào tháng 1-1961. Một tháng sau vụ việc, Liên Xô đã tìm thấy thi hài một trong những thành viên phi hành đoàn và trao trả cho phía Mỹ.

Sau những vụ việc trên, còn một số vụ việc nhỏ khác do những máy bay của các nước đồng minh của Mỹ trong khu vực thực hiện, cũng bị can thiệp và bắn hạ và xử lý tương tự như máy bay Mỹ. Đại úy Gennady Yeliseyev, một cựu phi công lái máy bay chiến đấu MiG khẳng định, các phi công MiG thường là những người quyết định cuộc không chiến, một khi tên lửa từ hệ thống phòng không nhắm trúng mục tiêu. Điều đó đã được minh chứng qua các vụ không chiến nêu trên.

Nguyên Khang (theo Sputnik News)

Các tin khác

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc, khả năng tác chiến chống tàu ngầm của Khối quân sự NATO đã suy yếu đáng kể do việc giảm đầu tư và thay đổi ưu tiên. Tuy nhiên, trước sự gia tăng các cuộc tuần tra bằng tàu ngầm của Nga - đặc biệt là các tàu lớp Borei và Yasen tiên tiến - gần biên giới các nước NATO và ở các vùng biển chiến lược như Biển Baltic, Bắc Cực, Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải đã khiến các đồng minh châu Âu lo ngại.

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Cách đây hơn 65 năm, rạng sáng ngày 24/1/1961, một vụ tai nạn máy bay kinh hoàng diễn ra, khiến máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ (USAF) văng ra hai trái bom nhiệt hạch xuống North Carolina nhưng chưa kích nổ. Sự may mắn tình cờ này đã cứu nước Mỹ khỏi thảm họa “gậy ông đập lưng ông”.

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Khuôn viên Nhà Trắng, Washington D.C., một ngày cuối tháng 7/1921. Trong bức ảnh chụp chính thức hôm đó, một người đàn ông trong lễ phục trắng đứng cạnh một người phụ nữ được báo chí Mỹ khi đó gọi là Công chúa Fatima của Afghanistan và đoàn tùy tùng, ngay sau cuộc tiếp kiến Tổng thống Warren G. Harding. Trên ngực người đàn ông ấy lấp lánh những tấm huân chương. Bức ảnh nhanh chóng xuất hiện trên báo chí Mỹ. Ít lâu sau, một lá thư khiếu nại gửi tới Bộ Ngoại giao Mỹ bắt đầu kéo sập vai diễn ấy. Người đàn ông trong ảnh không giữ bất kỳ chức vụ nào ở bộ trên, mà chỉ là một kẻ giả danh đến từ Brooklyn, chưa học xong trung học.

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Tháng 10/2001, Mỹ cùng các đồng minh mở chiến dịch quân sự tại Afghanistan với mục tiêu truy quét Al-Qaeda và buộc Taliban giao nộp Osama bin Laden. Chỉ trong vài tuần, chính quyền Taliban sụp đổ, Kabul thất thủ. Nhưng chiến thắng đấy không khép lại cuộc chiến. 20 năm sau, khi quân đội Mỹ và NATO rời Afghanistan, Taliban trở lại thủ đô. Từ một chiến dịch chống khủng bố có mục tiêu tương đối rõ, Washington đã bước vào cuộc chiến kéo dài hai thập niên. Vì sao một lực lượng từng bị đánh bật khỏi quyền lực lại có thể trở lại sau 20 năm?

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Đây là cuộc phỏng vấn đặc biệt diễn ra ngày 20/12/2009 giữa Anh hùng, Đại tá KGB Aleksei M. Kozlov với tờ Izvestia của Nga về hoạt động quy mô toàn cầu của “Cục S” hay còn gọi là “Cục tình báo bất hợp pháp” trong thời gian Chiến tranh Lạnh.

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Tháng 5/2026, tờ The New York Times (NYT) khẳng định rằng Israel và Mỹ có kế hoạch thay đổi chế độ tại Iran - và cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad sẽ là người lên lãnh đạo đất nước. Vào thời điểm đó, bài báo nghe có vẻ khá hoang đường. Nhưng mới đây, NYT đã tiến xa hơn nhiều. Trong một bài phóng sự điều tra mới, các nhà báo của NYT đã kể lại câu chuyện về chiến dịch kéo dài nhiều năm của tình báo Israel nhằm tiếp cận ông Ahmadinejad.

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Ngày 17/7/1944 đã xảy ra một thảm họa tồi tệ nhất trên đất Mỹ trong thời kỳ Thế chiến II. Mặc dù các cuộc điều tra không thể xác định được thủ phạm, nhưng rõ ràng một trong những nguyên nhân chính gây ra biến cố đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người này chính là chế độ phân biệt chủng tộc trong Lực lượng Hải quân Mỹ.

Giải mật vũ khí “Vòm Sáng” của Liên Xô

Giải mật vũ khí “Vòm Sáng” của Liên Xô

Vào mùa thu 1988, một máy bay do thám Mỹ phát hiện một hiện tượng độc lạ: “Vòm Sáng” sau khi tên lửa đạn đạo tầm trung SS-20 Saber của Liên Xô (cũ) được phóng đi. Quá trình trên tạo ra cực quang gây tranh cãi trong suốt thập kỷ, thậm chí còn bị nhầm là UFO.

Mỹ đầu tư hàng tỷ USD cho tình báo phát triển AI

Mỹ đầu tư hàng tỷ USD cho tình báo phát triển AI

Theo các quan chức đương nhiệm và cựu quan chức Mỹ, Nhà Trắng đã phê duyệt một đề xuất ngân sách mật trị giá 9 tỷ USD để mua các chip máy tính tiên tiến. Đây là những linh kiện cần thiết để các cơ quan tình báo Mỹ có thể khai thác tối đa tiềm năng của các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) mới nhất.

Cuộc truy lùng “kẻ sát nhân bị quỷ ám”

Cuộc truy lùng “kẻ sát nhân bị quỷ ám”

Suốt gần hai năm, lực lượng điều tra Tây Ban Nha lần theo những dấu vết mong manh từ các hiện trường, rà soát hơn 3.000 hồ sơ và chờ kết quả đối chiếu ADN quốc tế để xác định danh tính kẻ gây ra chuỗi án mạng ở Alicante.

Đằng sau việc Mỹ quyết định tham chiến tại Triều Tiên

Đằng sau việc Mỹ quyết định tham chiến tại Triều Tiên

Mùa hè năm 1950, tại vĩ tuyến 38, đường phân giới giữa hai miền Triều Tiên được thiết lập sau Thế chiến II bất ngờ bùng phát cuộc khủng hoảng chiến lược. Những rạn nứt của trật tự hậu chiến tại Đông Bắc Á hiện rõ, buộc nước Mỹ phải đối diện với thách thức quyền lực của thời Chiến tranh lạnh.

Nguyên nhân bất đồng Ba Lan - Ukraine và triển vọng hòa giải

Nguyên nhân bất đồng Ba Lan - Ukraine và triển vọng hòa giải

Ngày 19/6, Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki đã ký quyết định tước Huân chương Đại bàng Trắng trao tặng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky năm 2023. Đáp lại, ông Zelensky cùng nhiều cựu tổng thống và thành viên chính phủ Ukraine đã gửi trả các huân chương do Ba Lan trao tặng. Xin trân trọng giới thiệu bài trả lời phỏng vấn của Giáo sư Lukasz Tomasz Sroka, chuyên gia về lịch sử Trung và Đông Âu, trên tờ DW, về nguyên nhân căng thẳng giữa Ba Lan - Ukraine.

Những cuốn sổ tay chứa “bí mật quốc gia”

Những cuốn sổ tay chứa “bí mật quốc gia”

Không còn bó hẹp trong hệ thống hồ sơ chính thức, thông tin mật ngày nay có thể hiện diện ngay trong những ghi chép cá nhân tưởng như riêng tư. Vụ việc gần đây cho thấy, khi các “nhật ký công vụ” chứa nội dung nhạy cảm, việc lưu giữ, chia sẻ hoặc bảo quản không đúng quy định đều có thể trở thành nguồn phát sinh rủi ro rò rỉ thông tin.

“Cái gai trong mắt” nước Mỹ

“Cái gai trong mắt” nước Mỹ

Cuối thập niên 1950, khi Fidel Castro lên nắm quyền ở Cuba, Liên Xô vẫn thận trọng trong việc đánh giá chế độ mới vì hiểu biết còn hạn chế về ban lãnh đạo Cuba và lo ngại ảnh hưởng đến quan hệ với Mỹ. Tuy nhiên, sau Khủng hoảng Caribe đưa thế giới đến bờ vực chiến tranh hạt nhân, Liên Xô nhận ra những hạn chế trong hoạt động tình báo đối với Mỹ. Từ đó, GRU chuyển hướng tăng cường triển khai các lực lượng và phương tiện tình báo vô tuyến điện tử ở Cuba.

Thất bại của những “khung trời hẹp”

Thất bại của những “khung trời hẹp”

9 năm tiêu tốn khoảng 4 tỷ euro mà không một nguyên mẫu nào được chế tạo. Đó là tổng kết của chương trình máy bay chiến đấu thế hệ mới FCAS - dự án quốc phòng tham vọng nhất trong lịch sử châu Âu - khi Pháp và Đức chính thức tuyên bố khai tử nó ngày 8/6/2026. Vì sao siêu dự án này đổ vỡ?

Đằng sau vụ rò rỉ dữ liệu từ nội bộ Twitter

Đằng sau vụ rò rỉ dữ liệu từ nội bộ Twitter

Bản án đối với Ahmad Abouammo được điều chỉnh một phần về mặt pháp lý. Tuy nhiên, các cáo buộc cốt lõi liên quan đến việc thu thập và chuyển giao dữ liệu người dùng vẫn tiếp tục được duy trì.

Thiết bị nghe lén gây chấn động tình báo Mỹ thời hậu chiến

Thiết bị nghe lén gây chấn động tình báo Mỹ thời hậu chiến

Năm 1946, một nhóm học sinh Liên Xô đã tặng Đại sứ Mỹ tại Liên Xô William Harriman bức phù điêu quốc huy Hoa Kỳ bằng gỗ, biểu tượng của tình hữu nghị giữa hai nước trong Thế chiến II. Được treo trong phòng làm việc của Đại sứ tại Moscow suốt 7 năm, món quà tưởng như vô hại này sau đó được phát hiện là “con ngựa thành Troy”, bên trong chứa một thiết bị nghe lén tinh vi do Liên Xô chế tạo.