Ngăn săn bắt thú rừng trong Vườn di sản ASEAN
Một ngày cuối tháng 3, theo chân những cán bộ, chiến sĩ Công an xã Môn Sơn, chúng tôi ngược dòng sông Giăng, men theo con đường rừng với nhiều dốc cao để vào với đồng bào Đan Lai ở Khe Khặng, nơi 2 bản Búng và Cò Phạt nép mình giữa trùng điệp núi rừng Vườn quốc gia Pù Mát. Quãng đường rừng gần 20 km, trước đây chủ yếu phải di chuyển bằng xuồng máy ngược dòng sông, nhưng vài năm trở lại đây, tuyến đường bộ men theo dòng chảy đã được hình thành, bê tông hóa nên việc đi lại cũng thuận tiện hơn rất nhiều, bà con Đai Lai không còn bị cô lập giữa đại ngàn sau hàng trăm năm bám trụ trong vùng lõi của Vườn.
Tranh thủ quãng đường di chuyển, Trung tá Nguyễn Thanh Nam, Trưởng Công an xã Môn Sơn cho biết, Cò Phạt và bản Búng từ trước đến nay vẫn được coi là vùng “đặc biệt khó khăn nhất Nghệ An”. Cả 2 bản hiện có 243 hộ dân, phần lớn là người Đan Lai, trong đó có tới 235 hộ nghèo. Cuộc sống của bà con chủ yếu là trồng lúa nước, phát nương làm rẫy và vào rừng đặt bẫy, săn bắt thú rừng.
Đây cũng chính là vấn nạn nhức nhối khiến lực lượng Công an phải đau đầu tìm cách hóa giải trong suốt thời gian qua, bởi đặt bẫy, săn bắn thú rừng gần như đã trở thành kế sinh nhai không thể thiếu của đồng bào các dân tộc thiểu số ở miền Tây Nghệ An nói chung, tộc người “ngủ ngồi” Đan Lai nói riêng. Đặc biệt hơn nữa khi việc này xảy ra ngay trong vùng lõi, vùng đệm của Vườn quốc gia Pù Mát, có nguy cơ đe dọa đến sự phát triển, tuyệt chủng của nhiều loài động vật quý hiếm có tên trong sách đỏ.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng được Công an xã Môn Sơn đưa vào kế hoạch thi đua hằng năm, và luôn dày công để sáng tạo, linh hoạt, đổi mới trong quá trình triển khai là vận động đồng bào giao nộp vũ khí, vật liệu nổ để góp phần giữ bình yên địa bàn vùng lõi cho Vườn di sản ASEAN. Theo Trung tá Nam, do gần dân, hiểu rõ tập tục, đời sống của bà con nên Công an xã đã có những cách làm phù hợp với từng đối tượng, vùng miền để đồng bào hiểu và phối hợp với lực lượng Công an trong việc bàn giao vũ khí, bẫy thú rừng. Đơn cử như tại bản Cò Pạt, Công an xã Môn Sơn đã kết hợp tuyên truyền tập trung với đi đến tận từng nhà, vận động bà con đổi súng, bẫy thú rừng, vũ khí, vật liệu nổ để lấy gạo, dầu ăn, nước mắm là những thứ rất cần thiết cho đời sống hằng ngày nhưng khi cần, người dân phải vượt sông, vượt núi gần 20 km ra trung tâm xã mới mua sắm được.
Dù đang ngày mùa, nhưng khi nghe có chương trình tuyên truyền đổi vũ khí lấy lương thực, thực phẩm của Công an xã Môn Sơn với Trạm Quản lý bảo vệ rừng Cò Phạt, hơn 200 người dân của bản Cò Phạt và Khe Búng đã tập trung tại hội trường thôn để tham gia. Tại buổi tuyên truyền, cán bộ đã phổ biến đến nhân dân những quy định của pháp luật liên quan đến vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và những nguy hiểm khi sử dụng để nhân dân nắm bắt và không vi phạm. Kết quả, chỉ sau một buổi đã vận động thu hồi được 6 khẩu súng tự chế, 3 bộ kích điện và nhiều công cụ thô sơ khác.
Ngoài các buổi tuyên truyền vận động tập trung, Công an xã Môn Sơn tiếp tục tăng cường công tác nắm tình hình, phối hợp với các lực lượng kiểm lâm Vườn Quốc gia Pù Mát, an ninh cơ sở các thôn bản để nắm bắt được những cá nhân nghi vấn có tàng trữ súng tự chế tại các vùng lõi, vùng đệm của vườn.
Bằng phương pháp tuyên truyền cá biệt, phân tích, phổ biến các quy định mới của pháp luật để bà con chủ động giao nộp các công cụ, phương tiện đánh bắt thú rừng. Trong 2 ngày 26 và 27/3, Công an xã đã vận động 3 người dân tại bản Xằng và một người dân tại bản Trung Thành giao nộp 4 khẩu súng kíp, 1 khẩu súng PCP và 1 bộ kích điện, nhiều bộ bẫy thú rừng. Để nâng cao hiệu quả của việc vận động, thu hồi vũ khí, vật liệu nổ trên địa bàn, ngày 19/3/2026, Công an xã Môn Sơn đã ra mắt mô hình “Vận động nhân dân giao nộp vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo đổi mũ bảo hiểm”.
Mô hình triển khai linh hoạt tại tất cả các bản trên địa bàn xã, trong đó tập trung ở các bản trung tâm, nơi người dân có lưu lượng xe gắn máy lưu thông lớn nhằm góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật về lĩnh vực này. Tại buổi ra mắt mô hình, Công an xã đã vận động các hộ dân trong xã mang 25 mũ bảo hiểm đổi lấy 25 súng tự chế.
Giữ bình yên vùng lõi Khu dự trữ sinh quyển thế giới
Không chỉ ở Môn Sơn, tại các xã vùng lõi khác của Vườn quốc gia Pù Mát là Châu Khê, Tam Quang và Anh Sơn, vấn nạn người dân là đồng bào dân tộc thiểu số sử dụng vũ khí, vật liệu nổ vào vùng đệm, thậm chí vào sâu trong vùng lõi của rừng để săn bắt thú rừng, đánh bắt tôm cá trên sông Giăng cũng diễn ra phổ biến, nguy cơ đe dọa đến hệ sinh thái của rừng và làm giảm số lượng cá thể các động vật quý hiếm luôn hiện hữu.
Vì vậy, cùng với việc đảm bảo an ninh, trật tự trên địa bàn, công tác vận động thu hồi vũ khí, vật liệu nổ để giảm bớt tình trạng đặt bẫy, săn bắt thú rừng luôn là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục được lực lượng Công an các xã này chú trọng thực hiện. Trung tá Nguyễn Viết Nguyên, Trưởng Công an xã Châu Khê chia sẻ, trên địa bàn có bản Khe Bu nằm trong vùng lõi của Vườn quốc gia Pù Mát, chủ yếu là đồng bào dân tộc Đan Lai và dân tộc Thái sinh sống nên tình trạng đặt bẫy thú rừng, săn bắt động vật hoang dã vẫn còn diễn biến phức tạo.
Hằng năm, Công an xã Châu Khê phối hợp cùng lực lượng bảo vệ rừng thực hiện hàng nghìn đợt tuần tra, phá hủy lán trại trái phép, tháo gỡ bẫy thú và xử lý khai thác rừng trái phép. Cùng với đó, các lực lượng gồm Công an xã Châu Khê, Trạm Quản lý bảo vệ rừng Khe Bu, Trạm Quản lý bảo vệ rừng Khe Choăng, Đồn biên phòng Châu Khê và Trung tâm Bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam (SVW) đã có sự phối hợp chặt chẽ nhằm tăng cường kiểm soát, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi xâm hại động vật hoang dã trên địa bàn, tập trung vào các giải pháp tuyên truyền, vận động, kiểm tra, xử lý, hướng tới loại bỏ tận gốc các hành vi săn bắt, buôn bán, nuôi nhốt trái phép động vật hoang dã, kể cả trên thực địa và không gian mạng.
Nhờ sự vào cuộc quyết liệt, nhận thức của đồng bào sinh sống trong vùng lõi của Vườn quốc gia Pù Mát đã từng bước được nâng lên. Không chỉ đổi vũ khí, bẫy thú rừng lấy lương thực, thực phẩm và vật dụng cần thiết cho sinh hoạt đời thường mà người dân còn tự nguyện giao nộp các cá thể động vật quý hiếm khi tình cờ bắt được. Ngày 20/3, chị Lô Thị Thiếp, trú tại bản Thái Sơn 2, xã Môn Sơn đã đến trụ sở Công an xã tự nguyện giao nộp 1 con culi (tên khoa học: Nycticebus pygmaeus), sau khi phát hiện đi vào khu vực nhà riêng của mình. Đây là một loài linh trưởng quý hiếm, nằm trong nhóm IB - danh mục động vật rừng nguy cấp, quý hiếm, bị nghiêm cấm khai thác, nuôi nhốt, sử dụng vì mục đích thương mại.
Trước đó, trong thời gian đi làm rẫy ông Lương Văn Tiến (trú tại bản Tam Bông) và ông Lô Thanh Tuấn (trú bản Tam Hương, xã Tam Quang) phát hiện 2 cá thể khỉ lạc vào khu vực rẫy của gia đình có dấu hiệu bị thương, ốm yếu và đói. Đây là 2 cá thể thuộc dòng khỉ đuôi lợn và khỉ mắt đỏ, là những loài khỉ quý hiếm. Sau khi phát hiện, 2 người dân đã báo với ngành chức năng nên 2 cá thể khỉ được đưa về, bàn giao cho hạt kiểm lâm để đưa về cơ sở bảo tồn động vật hoang dã Vườn quốc gia Pù Mát theo dõi sức khỏe trước khi thả về với thiên nhiên.
Nhờ những nỗ lực không biết mệt mỏi đó của lực lượng Công an cơ sở, nhận thức của đồng bào dân tộc thiểu số trong việc góp phần bảo vệ sự đa dạng sinh học của công viên di sản ASEAN ngày càng được nâng lên, không chỉ giảm thiểu được tình trạng săn bắt động vật hoang dã, mà còn góp phần làm giàu hệ sinh thái rừng, đặc biệt là công tác bảo tồn, bảo vệ và phát triển động vật hoang dã quý hiếm tại Vườn quốc gia Pù Mát.
Thao thiết lắm “Non cao rừng thẳm” 
Khù Sự Chà nơi rừng thẳm 
