Những “mắt lưới” của biển khơi

Đẩy mạnh tuyên truyền, phòng ngừa từ gốc

Trước những cám dỗ về lợi nhuận, một bộ phận ngư dân cố tình đưa tàu sang vùng biển nước ngoài, thậm chí tham gia các đường dây tổ chức xuất cảnh trái phép để khai thác thủy sản bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định (IUU). Đây là hành vi không chỉ vi phạm pháp luật mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến nỗ lực gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC), cả sự an toàn của chính ngư dân và môi trường biển.

Nhận diện rõ tính chất phức tạp của tình trạng trên, Công an tỉnh Cà Mau triển khai đồng bộ các giải pháp, từ phòng ngừa, tuyên truyền cho đến kiểm soát tàu cá, xử lý nghiêm vi phạm với mục tiêu “xóa trắng” tình trạng tàu cá vi phạm IUU, củng cố niềm tin của nhân dân và góp phần giữ vững chủ quyền vùng biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Theo thống kê, đến đầu tháng 12/2025, 100% tàu cá của tỉnh Cà Mau đã được định danh, lắp đặt hệ thống giám sát hành trình (VMS). Tuy nhiên, tình trạng né tránh kiểm soát, vô hiệu hóa hoặc cắt thiết bị VMS vẫn tiềm ẩn. Cà Mau ghi nhận 4 tàu với 20 thuyền viên bị nước ngoài bắt giữ do khai thác trái phép. Thượng tá Nguyễn Thanh Lạc, Trưởng Phòng An ninh kinh tế Công an tỉnh Cà Mau cho biết: “Các đối tượng tổ chức khai thác IUU có sự móc nối ngoài tỉnh, thậm chí xuyên biên giới. Vì vậy, việc nắm chắc địa bàn, quản lý tàu cá và thuyền viên phải được triển khai từ cơ sở. Công an tỉnh Cà Mau xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm và kiên quyết không để hình thành đường dây, ổ nhóm vi phạm”.

Nhận thức rõ vai trò đặc biệt quan trọng của công tác tuyên truyền trong phòng ngừa, kéo giảm tình trạng tàu cá vi phạm IUU, Công an tỉnh Cà Mau chủ động phối hợp các sở, ban, ngành triển khai nhiều hình thức tuyên truyền sâu rộng đến từng ngư dân, từng chủ phương tiện. Năm 2025, Công an tỉnh tổ chức hàng chục buổi tuyên truyền trực tiếp tại các xã ven biển, như: Khánh Hội, Sông Đốc, Nguyễn Việt Khái... Đặc biệt, mô hình phiên tòa giả định tại cảng cá Sông Đốc đã thu hút đông đảo ngư dân theo dõi, giúp bà con nhận thức cụ thể, trực quan hơn về hậu quả pháp lý khi vi phạm.

Cùng với đó, công an xã, phường có biển chủ động phối hợp Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển, chính quyền địa phương đẩy mạnh tuyên truyền Luật Thủy sản 2017, Luật Cảnh sát biển Việt Nam - đây là những lá chắn pháp lý quan trọng bảo vệ quyền lợi của tàu cá và ngư dân. Khi nắm rõ quy định về bảo vệ nguồn lợi thủy sản, quy hoạch khai thác, cũng như hiểu rõ chức năng, quyền hạn của lực lượng Cảnh sát biển, ngư dân càng yên tâm vươn khơi, bởi luôn có lực lượng chức năng đồng hành, hỗ trợ trên suốt tuyến biển Tây Nam. Chính sự hiểu biết này trở thành nền tảng để người dân chủ động phối hợp với cơ quan chức năng, mỗi ngư dân trở thành một “cột mốc sống” khẳng định chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Ông Nguyễn Hữu Tân, chủ phương tiện ở xã Sông Đốc, cho biết: “Trước đây, một số bà con còn chủ quan, chưa quan tâm đúng mức đến nhật ký khai thác hay việc báo cáo khi ra, vào cảng. Giờ chúng tôi ghi chép đầy đủ, trung thực hành trình đánh bắt, vì đây là điều kiện bắt buộc nếu muốn sản phẩm thủy sản được xuất khẩu sang các thị trường lớn”.

Nắm chắc địa bàn, quản lý chặt đối tượng và phương tiện

Xác định quản lý địa bàn là gốc rễ của mọi giải pháp phòng, chống khai thác IUU, tỉnh Cà Mau triển khai một cách quyết liệt, đồng bộ các chỉ đạo trọng điểm của Chính phủ. Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau đã ban hành kế hoạch hành động trên quy mô toàn tỉnh, huy động cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc. Đây không chỉ là nhiệm vụ phát triển kinh tế biển bền vững, mà còn gắn chặt với bảo vệ an ninh quốc gia, uy tín quốc tế và tương lai sinh kế của hàng chục ngàn ngư dân Cà Mau.

Triển khai chỉ đạo này, Công an tỉnh Cà Mau, đặc biệt là công an các xã, phường có biển đã trở thành lực lượng tuyến đầu trong quản lý tàu cá và thuyền viên. Từ việc rà soát 100% tàu cá trên địa bàn, cập nhật biến động nhân sự, đến tổ chức ký cam kết không vi phạm IUU với từng chủ tàu, mọi công đoạn đều được thực hiện nghiêm túc, công khai, minh bạch. Nhiều trường hợp tàu có dấu hiệu tắt thiết bị giám sát hành trình, đi lệch tuyến hoặc chuẩn bị xuất bến không báo cáo đều được phát hiện, xác minh kịp thời. Song song đó, lực lượng Công an cơ sở còn lập danh sách các đối tượng nghi vấn có dấu hiệu móc nối, tổ chức đưa tàu cá ra nước ngoài để chủ động ngăn chặn từ sớm, từ xa.

Tại xã Sông Đốc, công an xã duy trì chế độ trực 24/24h. Trung tá Châu Quốc Khải, Phó trưởng Công an xã Sông Đốc cho biết: “Chúng tôi rà soát từng phương tiện, cập nhật biến động chủ tàu, người làm thuê, nhất là các đối tượng có dấu hiệu môi giới hoặc tổ chức đưa tàu sang vùng biển nước ngoài. Tàu nào chuẩn bị xuất bến đều được kiểm tra, đối chiếu hồ sơ, đồng thời tuyên truyền, nhắc nhở chủ tàu và thuyền viên chấp hành nghiêm quy định IUU. Khi có tin báo hoặc tố giác về tàu mất tín hiệu VMS, thay đổi hành trình bất thường hay phát hiện dấu hiệu tổ chức đưa người vượt biển, chúng tôi lập tức tiếp nhận, xác minh và kích hoạt cơ chế phối hợp với Biên phòng, Kiểm ngư, Cảnh sát biển để xử lý kịp thời”.

Không chỉ siết chặt từ địa bàn cơ sở, Công an tỉnh Cà Mau còn mở rộng phối hợp với công an các tỉnh, thành phố có biển để xác minh 35 tàu cá có dấu hiệu vi phạm vùng biển nước ngoài; làm rõ thông tin liên quan 128 ngư dân bị nước ngoài bắt giữ, góp phần bóc gỡ những mắt xích quan trọng trong đường dây IUU xuyên tỉnh, xuyên biên giới. Những hoạt động này không chỉ siết chặt công tác quản lý nhà nước về tàu cá, mà còn hình thành lá chắn an ninh vững chắc từ đất liền đến khơi xa; từng bước nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân, góp phần hướng tới mục tiêu không để tàu cá Cà Mau vi phạm IUU trong thời gian tới.

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý nghề cá, Giám đốc Công an tỉnh chỉ đạo Phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội phối hợp các đơn vị liên quan tiến hành rà soát, đối chiếu và làm sạch dữ liệu đối với toàn bộ hơn 5.100 tàu cá trên địa bàn. Kết quả, 100% tàu cá đã được định danh, gắn mã số quản lý thống nhất và đồng bộ hóa thông tin - tạo bước đột phá quan trọng trong chuyển đổi số lĩnh vực quản lý tàu cá. Việc định danh tàu cá không chỉ giúp xác định rõ ràng chủ tàu, thuyền viên và quá trình hoạt động của phương tiện, mà còn hỗ trợ cơ quan chức năng kiểm tra, truy xuất nguồn gốc thủy sản tại các cảng cá nhanh chóng và chính xác hơn.

Đây cũng là giải pháp mạnh để ngăn chặn tình trạng tàu “hai tên”, tráo đổi thiết bị VMS, hoán đổi chủ sở hữu hoặc xuất bến trái phép nhằm né tránh kiểm soát. Nhờ hệ thống dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối liên thông, công tác giám sát tàu cá trở nên minh bạch - chính xác - kịp thời, tạo tiền đề quan trọng để Cà Mau xây dựng phương thức quản lý nghề cá hiện đại, góp phần hạn chế vi phạm IUU từ gốc.

Song song với các biện pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa, Công an tỉnh Cà Mau luôn coi công tác tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm để răn đe, ngăn chặn tình trạng khai thác IUU. Công an tỉnh chủ động phối hợp Bộ đội Biên phòng, Kiểm ngư, Cảnh sát biển và các cơ quan chức năng, liên tục trao đổi thông tin, nắm tình hình ngư trường, kịp thời phát hiện những tàu cá có dấu hiệu vi phạm. Hoạt động tuần tra được duy trì liên tục, đặc biệt tại các khu vực giáp ranh, nơi nguy cơ tàu cá xâm phạm vùng biển nước ngoài thường xuyên xảy ra.

Từ thực tiễn đấu tranh, nhiều vụ việc đã được Công an tỉnh Cà Mau phát hiện, điều tra, xử lý nghiêm minh. Năm 2025 Công an tỉnh Cà Mau phát hiện, xử lý 9 vụ, khởi tố 2 bị can liên quan IUU; tham mưu UBND tỉnh xử phạt hành chính hơn 2 tỷ đồng đối với các chủ tàu vi phạm; tiếp nhận giải quyết 7 tin báo tố giác tội phạm liên quan hành vi tổ chức đưa tàu ra nước ngoài khai thác trái phép... Mỗi vụ án được làm rõ không chỉ góp phần giữ nghiêm kỷ cương pháp luật, mà còn tạo sức răn đe mạnh mẽ trong cộng đồng ngư dân.

Thượng tá Trần Công Sử, Trưởng Phòng An ninh điều tra Công an tỉnh nhấn mạnh: “Qua từng vụ án, chúng tôi đều rút ra bài học, nếu không kiểm soát chặt ngay từ cơ sở, để tàu cá xuất bến trái phép thì sau này công tác điều tra sẽ vô cùng khó khăn. Vì vậy, điều tra phải luôn gắn chặt với phòng ngừa, mọi hành vi manh nha tổ chức đưa tàu cá sang vùng biển nước ngoài đều được xử lý kiên quyết, theo đúng tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ “kiên quyết tuyên chiến với khai thác IUU”. Những kết quả trên cho thấy sự quyết liệt, đồng bộ và hiệu quả của Công an tỉnh Cà Mau trong cuộc chiến chống khai thác IUU - một nhiệm vụ vừa mang tính pháp lý, vừa mang ý nghĩa bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc.