Thế giới “phản ứng dây chuyền”
Hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc đang vấp phải làn sóng phản ứng mạnh tại nhiều quốc gia trong bối cảnh các chính phủ tăng cường biện pháp bảo vệ ngành công nghiệp nội địa. Giới phân tích nhận định Bắc Kinh đang đối mặt với nhu cầu trong nước yếu do khủng hoảng bất động sản kéo dài, trong khi năng lực sản xuất dư thừa khiến lượng hàng giá thấp ồ ạt tràn ra thị trường quốc tế, gây sức ép lớn lên thương mại toàn cầu.
Không chỉ phương Tây, nhiều nền kinh tế mới nổi cũng đồng loạt mở điều tra đối với hàng xuất khẩu của Trung Quốc. Diễn biến này được dự báo có thể làm gia tăng căng thẳng thương mại giữa Trung Quốc với các quốc gia mới nổi.
Theo Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), nửa đầu năm 2025 đã ghi nhận 79 vụ điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với hàng Trung Quốc, tăng mạnh so với mức trung bình 20-30 vụ mỗi nửa năm trong giai đoạn 2021-2023, nhưng sau đó lại tăng vọt lên và đạt kỷ lục 125 vụ trong nửa cuối năm 2024.
Trong số các quốc gia điều tra hàng Trung Quốc, Mỹ mở nhiều vụ nhất trong 6 tháng đầu năm với 21 vụ, theo sau là Ấn Độ với 10 vụ. Các nền kinh tế mới nổi lớn như Mexico và Brazil cũng ghi nhận số lượng cuộc điều tra đáng kể. “Các cuộc điều tra này có thể làm nảy sinh căng thẳng giữa Trung Quốc và các nền kinh tế phát triển ở Nam bán cầu”, ông Toru Nishihama, nhà kinh tế trưởng tại Viện nghiên cứu Dai-ichi Life nhận định với tờ Nikkei Asia.
Hồi tháng 6, Brazil khởi xướng cuộc điều tra đối với sản phẩm thép có nguồn gốc từ Trung Quốc, trong khi Ấn Độ mở cuộc điều tra đối với linh kiện tấm năng lượng mặt trời và ốp lưng điện thoại của Trung Quốc vào tháng 9. Vào tháng 7, Nhật Bản tiến hành điều tra thép không gỉ cán nguội dạng tấm và thép mạ kẽm dạng tấm xuất xứ Trung Quốc. Ngay tại Đông Nam Á, Thái Lan áp thuế với axit citric và một số mặt hàng khác từ tháng 7, còn Việt Nam áp thuế chống bán phá giá với thép tấm Trung Quốc cùng thời điểm.
Trước hàng loạt rào cản thương mại, Trung Quốc đáp trả bằng các biện pháp tương tự. Tháng 9/2025, Bắc Kinh tuyên bố thịt heo và sản phẩm liên quan nhập khẩu từ Liên minh châu Âu (EU) bị bán phá giá, yêu cầu doanh nghiệp nhập khẩu ký quỹ hơn 60% giá trị đơn hàng. Động thái này được xem là phản ứng trực tiếp trước việc EU áp thuế bổ sung tới 38,1% đối với xe điện Trung Quốc từ tháng 7 năm ngoái. Hành động “ăn miếng trả miếng” này cho thấy căng thẳng thương mại không còn giới hạn trong quan hệ Mỹ - Trung mà đã lan sang các kênh thương mại giữa Trung Quốc và những đối tác lớn khác.
Lo ngại thương mại toàn cầu chịu sức ép mới
Nhiều quốc gia lo ngại Trung Quốc đang “xuất khẩu giảm phát”, đẩy lượng hàng giá rẻ ra nước ngoài, kéo mặt bằng giá toàn cầu đi xuống và gây áp lực lên doanh nghiệp nội địa. Theo dữ liệu sơ bộ của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC), trong 10 tháng đầu năm 2025, trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 10/2025, giá xuất khẩu trung bình của 68% trong 17 nhóm hàng chủ lực giảm so với cùng kỳ năm trước.
Đây là năm thứ hai liên tiếp giá xuất khẩu của phần lớn hàng hóa Trung Quốc đi xuống sau khi tỷ lệ này đạt gần 70% năm 2023. Tình trạng dư thừa công suất trong các ngành như thép, ôtô điện, linh kiện điện tử và hàng tiêu dùng khiến doanh nghiệp phải hạ giá để duy trì sản lượng, đẩy hàng hóa giá rẻ ra toàn cầu.
Để kiềm chế tình trạng này, Bắc Kinh đã yêu cầu các ngành có công suất dư thừa như ôtô điện và thép hạn chế giảm giá quá mức, điều chỉnh sản lượng và dòng vốn đầu tư. Tuy nhiên, giới phân tích nhận định cầu nội địa vẫn yếu, nên dư cung của Trung Quốc khó thu hẹp nhanh.
Những năm gần đây, Mỹ và nhiều nước phương Tây đã nâng rào cản thuế quan để hạn chế hàng Trung Quốc. Khi bị chặn ở các thị trường phát triển, hàng hóa Trung Quốc chuyển hướng sang các nước mới nổi - nơi từng là “điểm đến an toàn”. Song giờ đây, chính nhóm này lại phản ứng mạnh nhất.
Mexico công khai kế hoạch áp thuế tới 50% đối với ôtô, linh kiện và thép Trung Quốc; Ấn Độ ghi nhận khoảng 50 đơn điều tra chống bán phá giá; Indonesia tuyên bố giám sát chặt hàng nhập từ Trung Quốc; Chile và Ecuador âm thầm bổ sung các khoản phí nhập khẩu mới. Một số chính phủ chọn cách “đi nước đôi”, vừa dựng hàng rào bảo hộ để bảo vệ sản xuất trong nước, vừa tìm kiếm vốn đầu tư từ Trung Quốc cho các dự án hạ tầng.
Về phần mình, Bắc Kinh đẩy mạnh vận động ngoại giao, kêu gọi các nước trong khối BRICS gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi chống chủ nghĩa bảo hộ. Trong khi đó, Mỹ lại kêu gọi các đồng minh trong NATO áp thuế 100% với hàng Trung Quốc, đặc biệt ở các lĩnh vực như ôtô điện, pin và thiết bị công nghệ cao.
Theo giới quan sát, việc các nước liên tiếp dựng hàng rào thuế quan, trong khi Trung Quốc nỗ lực duy trì xuất khẩu để bù đắp nhu cầu trong nước yếu, đang đẩy hệ thống thương mại toàn cầu vào vòng xoáy bảo hộ mới. Căng thẳng “ăn miếng trả miếng” làm gia tăng nguy cơ phân cực thương mại và đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu.
Các chuyên gia cảnh báo, nếu xu hướng này kéo dài, thương mại thế giới có thể bước vào giai đoạn bất ổn mới, khi các quốc gia buộc phải lựa chọn giữa bảo vệ doanh nghiệp nội địa và duy trì dòng chảy thương mại tự do. Ở cấp độ doanh nghiệp và chuỗi cung ứng, điều này đồng nghĩa chi phí tuân thủ tăng, thời gian thông quan kéo dài hơn và cấu trúc thị trường xuất - nhập khẩu có thể dịch chuyển theo hướng phân tách ngày một rõ rệt giữa các khối thị trường.
Tổng thống Trump dọa áp thêm 50% thuế với hàng Trung Quốc, nâng tổng thuế lên 104% 
Ấn Độ tẩy chay hàng Trung Quốc: Nói dễ, làm khó 
