Nhà văn Nguyễn Thành Long, người trầm lặng

"Sau này, ra Hà Nội, cứ mỗi lần có dịp đi qua phố  Dã Tượng, tôi lại đứng trước ngõ nhà cũ của ông, nhìn lên gác. Kìa, tôi như vẫn thấy ông đứng chống tay lên lan can, miệng lẩm nhẩm đọc, mắt nhìn xa xa, mênh mang buồn...".

Cách đây khoảng mười năm, tôi có ghé thăm làng Kim Bồng, một làng ngoại ô thị xã Hội An. Kim Bồng có cái gì đó hết sức Việt Nam với những ngôi nhà nằm giữa những vườn cây, những vườn hoa và những con đường nhỏ xinh xắn rợp bóng mát đổ ra phía bờ sông êm đềm.

Tôi có cảm giác như tôi đi giữa Vĩ Dạ của Huế hay một làng nhỏ nào đó ven bờ sông Cái ngoại ô Nha Trang – những làng nhỏ nhắn dễ thương nằm khuất nẻo sau những phố xá ồn ào. Việt Nam ta có hàng trăm làng nhỏ như thế, nó hầu như ít ai biết tới.

Nhưng Kim Bồng lại may, vì đây là nơi nổi tiếng về nghề mộc, những người thợ ở đây đã từng góp phần xây dựng kinh đô Huế. Đây còn là quê hương của hai nhà văn mở đường cho phong trào văn học lãng mạn Việt Nam những năm 1930 - 1945: Nhất Linh và Thạch Lam. Đây cũng là quê hương của nhà văn Nguyễn Thành Long.

Tôi có cảm giác giữa Thạch Lam và Nguyễn Thành Long – hai nhà văn cùng quê - có điểm giống nhau: tác phẩm của họ đều như những bài thơ, êm đềm man mát buồn như xứ sở của họ.

Nguyễn Thành Long là một người trầm lặng. Lần đầu tôi gặp ông vào tháng 7/1975, khi ông vào công tác tại Hội Văn nghệ giải phóng Khu 5, đóng tại 10 Gia Long (nay là 10 Lý Tự Trọng) Đà Nẵng.

Ông dẫn theo một cháu nhỏ, con ông. Ngày đó vừa sau giải phóng, còn khó khăn, chúng tôi chưa có giường, phải trải chiếu nằm trên sàn nhà. Ông và các nhà văn trong đoàn cũng trải chiếu nằm trên sàn. Ngay đêm đầu tiên, khi dỗ cho con ngủ xong, ông se sẽ đến bên tôi đang ngồi chơi bài với các bạn, vỗ nhẹ vào vai hỏi:

- Cậu là Quế.

- Dạ.

- Cậu với mình ra hè ngồi chơi đi.

Tôi đi theo ông. Ngồi bên nhau, ông im lặng một lúc lâu rồi mới nói, giọng âm thầm:

- Mình có đọc truyện “Những đứa con Gò Nổi” của Quế.

- Dạ, anh thấy sao?

Ông cười nho nhỏ:

- Mình nói thực nhé: Trước khi in, ông Xuân Diệu, thư ký tòa soạn tạp chí Tác phẩm mới nói truyện này được nhưng dùng từ địa phương nhiều, nhờ mình đọc lại tước bớt đi. Cậu đọc lại, có bực không?

- Em cảm ơn anh.

- Mình thấy nếu dùng tiếng địa phương thì dùng trong đối thoại, mà cũng dùng những chữ đắt thôi, ở đây trong câu văn của cậu cũng dùng thì nơi khác họ ít hiểu, hạn chế tác dụng bài văn.

- Dạ...

- Những chữ mô tê, răng rứa, nợ... dùng nhiều không hay. Mà mình nghĩ thế thôi, còn tùy cậu nhé - Ông im lặng một lúc rồi vỗ vai tôi – Thôi ta đi nghỉ Quế nhé.

Sau đó 4 năm, tôi được điều ra làm biên tập viên của tạp chí Văn nghệ Quân đội. Tôi hay đến thăm ông. Nguyễn Thành Long ở trong một căn hộ nhỏ, tầng 2, đường Dã Tượng – một con đường ngang nhỏ nối đường Lý Thường Kiệt và Trần Hưng Đạo (Hà Nội).

Theo tôi nghĩ, một căn hộ như thế là quá chật với 4 người ở: ông, vợ ông và hai con. Nguyễn Thành Long thường làm việc khi cả nhà đi vắng, và ông viết hối hả như sợ có vợ con về bất chợt hay có ai đó đến gõ cửa.

Một lần, tôi đang đi trên đường Lý Thường Kiệt thì thấy Nguyễn Thành Long đi bộ hết sức chậm rãi trên hè phố, miệng lầm thầm đọc. Ông đi một đoạn thì quay lại vòng đi mới...

Có phải vậy mà có nhà văn ngờ rằng Nguyễn Thành Long không biết đi xe đạp. Tôi khẳng định điều đó không đúng. Tôi đã nhiều lần đạp xe cùng ông đi lòng vòng và ông bảo tôi:

- Quế hãy giữ xe đạp, ngoài này mất xe như mất đôi chân.

Ông chỉ đi bộ khi sáng tác mà thôi. Biết tâm trạng ông lúc này, tôi dừng xe ngồi dưới bóng cây theo dõi ông như bác sĩ theo dõi một bệnh nhân. Ông cứ đi đi lại lại như thế, chợt ông ngửng đầu lên cười rồi bước nhanh về phía nhà mình.

Tôi hiểu ra rồi: Nguyễn Thành Long vừa suy nghĩ hình thành xong một chủ đề, một cốt truyện hay giải quyết xong một tình huống vừa bí. Bây giờ ông về nhà mà ngồi vào bàn viết như có ai đọc cho.

Tốt nhất lúc này là xa lánh ông để ông làm việc. Nguyễn Thành Long ưa làm việc trong cô đơn và âm thầm. Như thế chỉ vài ngày sau ông lại cho xem truyện ngắn mới cho coi...

Quả vậy!

Cách mấy hôm sau, nhân ngày chủ nhật, tôi gõ cửa phòng, trong nhà chỉ có một mình ông. Ông đang âm thầm đọc bản thảo. Thấy tôi ông có vẻ vui:

- Quế ạ, mình vừa viết xong... Quế đọc thử.

Đó là truyện ngắn “Miền quê chân núi”, một truyện ngắn hay và rất Nguyễn Thành Long.

Hầu hết truyện của ông có cái gì đó man mác buồn, nó cứ lan tỏa như ý thơ không thể tóm gọn được. Những nhân vật của ông cũng là những người sống cô độc giữa những hoàn cảnh khác nhau. Đọc truyện ông, ta không có cảm giác ồ ạt, phấn chấn, vì thế mà có nhiều lần ông bị hiểu lầm, bị phê phán đến lao đao.

Nguyễn Thành Long có lối làm việc riêng của mình. Ông viết bằng bút, sau đó sửa chữa và đánh máy rồi lại sửa chữa trên bản đánh máy. Tôi có cảm giác ông thuộc lòng những trang viết của mình.

Khi đã trở về sống tại Đà Nẵng, một lần, nhân có công việc ra Hà Nội, tôi đến thăm ông. Nguyễn Thành Long đang bị ốm. Ông nằm một mình, vợ đi công tác, con đi học. Nghe tiếng gõ cửa, ông nói nhỏ:

- Cứ vào, cửa không đóng.

Ông lòm còm ngồi dậy có vẻ vui mừng khi nhận ra tôi:

- Quế... mới ra hả...

- Dạ...

- Ngồi đây.

Tôi ngồi xuống bên giường, cầm tay ông. Tay ông nóng vì sốt cao:

- Anh có thuốc thang gì chưa?

- Có rồi.

- Sao anh không đi viện...

- Chỉ cảm thôi. Tuổi già hay đau mà...

Ông im lặng một lúc rồi hỏi:

- Có đi được nhiều, viết được nhiều không?

- Dạ độ này em bị đẩy làm quản lý Hội Văn nghệ địa phương nên đi và viết có ít hơn trước anh à...

Ông bóp bóp tay tôi:

- Quế viết được đấy. Mỗi truyện ngắn như có một vấn đề gì đó. Quế cố viết nữa. muốn thế phải đi nhiều. Mỗi chuyến đi cho ta những hiểu biết mới, những ấn tượng mới, làm bật lên những ý tưởng sáng tạo mới. Cố tranh thủ đi. Tới tuổi như mình sức yếu sẽ khó đi...

Nguyễn Thành Long mất âm thầm như khi ông sống: vợ đi công tác nước ngoài, một con đi học nước ngoài, một con nhỏ đi học... Ngày ông mất, tôi ở xa không đi viếng ông được.

Sau này, ra Hà Nội, cứ mỗi lần có dịp đi qua phố  Dã Tượng, tôi lại đứng trước ngõ nhà cũ của ông, nhìn lên gác. Kìa, tôi như vẫn thấy ông đứng chống tay lên lan can, miệng lẩm nhẩm đọc, mắt nhìn xa xa, mênh mang buồn...

Thanh Quế

Các tin khác

Khi âm nhạc là nguồn sống vô tận

Khi âm nhạc là nguồn sống vô tận

Mỗi năm, nghệ sĩ piano Lưu Hồng Quang đều dành thời gian trở về Việt Nam biểu diễn. Đêm độc tấu “Thanh âm vượt tầng” (Transcendental) với bộ 12 tuyệt phẩm Transcendental Etudes của nhà soạn nhạc Franz Liszt đã khiến khán phòng Học viện Âm nhạc Quốc gia lặng người xúc động. Anh từng biểu diễn trọn bộ lần đầu tiên tác phẩm này tại Việt Nam vào năm 2022, nhưng lần trở lại này của Quang lại mang đến cho người nghe những xúc cảm mới.

Bức huyết họa chứa chan niềm kính yêu

Bức huyết họa chứa chan niềm kính yêu

Không chỉ là một tác phẩm hội họa đặc biệt của mỹ thuật kháng chiến Việt Nam, bức huyết họa “Bác Hồ và ba thiếu nhi Trung - Nam - Bắc” còn là biểu tượng đẹp của lòng yêu nước, niềm tin cách mạng và tình cảm thiêng liêng mà văn nghệ sĩ Nam Bộ dành cho Bác Hồ trong những năm tháng kháng chiến gian lao.

Đến thời của phim lịch sử?

Đến thời của phim lịch sử?

Sau dòng phim kinh dị lấy cảm hứng từ chất liệu văn hóa dân gian, giới làm phim dự đoán thể loại tiếp theo “làm mưa làm gió” phòng vé Việt chính là phim lịch sử. Nhìn hàng loạt dự án chuẩn bị nối nhau ra rạp hoặc đang lên kế hoạch bấm máy, dự đoán này hoàn toàn có cơ sở.

Liên hoan Thơ Quốc tế lần thứ 2 tại Hà Nội: Thơ cất lên tiếng nói hòa bình

Liên hoan Thơ Quốc tế lần thứ 2 tại Hà Nội: Thơ cất lên tiếng nói hòa bình

Liên hoan thơ quốc tế lần thứ hai (từ ngày 20 đến 25/3/2026) với chủ đề "Giao hòa" là một cuộc đoàn tụ của những tâm hồn say đắm với cuộc đời, lặn lội từ 8 quốc gia và vùng lãnh thổ xa xôi: Ý, Hungary, Úc, Nga, Uzbekistan, Thái Lan, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc). Họ cùng có mặt tại đồi Nghệ Sĩ (Yên Bài, Hà Nội), mượn mảnh đất hình chữ S để tìm kiếm một phương thuốc chữa lành mang tên: Thi ca và Hòa bình.

Khi Hollywood không còn là nước Mỹ

Khi Hollywood không còn là nước Mỹ

Hollywood cũng là một biểu tượng của nước Mỹ như lá cờ hoa hay loài đại bàng đầu trắng. Các bộ phim Hollywood không chỉ đem lại phồn thịnh cho Hoa Kỳ mà còn tuyên truyền cho sự giàu có và tráng lệ của nước Mỹ ra khắp thế giới. Vậy nhưng ngành điện ảnh Mỹ lại đang phải đối diện với câu hỏi: "Hollywood chỉ là thương hiệu hay còn gắn chặt với một mảnh đất?".

"Thời tiết của ký ức..."

"Thời tiết của ký ức..."

"Bởi vì là một nỗi đau nên quá khứ vẫn còn sống mãi, và bởi nỗi đau quá khứ còn sống mãi về sau ta mới có được một quãng đời êm lặng, một nếp sống bình yên, một tư duy thư thả, một tấm lòng khoan thứ và một cảm giác có hậu với cuộc đời cùng số phận".

Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ

Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ

Ngày 7/5/2026 vừa qua, NXB Kim Đồng phối hợp với Khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn tổ chức tọa đàm: "Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ" và giới thiệu về "Giải thưởng Văn học Kim Đồng".

Âm nhạc không đơn thuần chỉ là giải trí

Âm nhạc không đơn thuần chỉ là giải trí

Trong bối cảnh đời sống âm nhạc đang bị chi phối bởi nhiều chương trình giải trí, nhạc sĩ Dương Cầm lại chọn một con đường khó, ra mắt chuỗi chương trình mang tên “Phòng khách 3 thế hệ”, với mong muốn kết nối các thế hệ trong một gia đình bằng âm nhạc. Theo anh, “nghệ thuật nói chung hay âm nhạc nói riêng không đơn thuần chỉ là giải trí, mà nó còn có sứ mệnh mang đến cho con người khát khao được yêu thương, gắn kết. Đó là bản chất của nghệ thuật”.

“Mật mã Đông Dương”: Phim tình báo tái xuất màn ảnh rộng

“Mật mã Đông Dương”: Phim tình báo tái xuất màn ảnh rộng

“Mật mã Đông Dương” - bộ phim lịch sử - tình báo được lấy cảm hứng từ một số chuyên án trong hơn 25.000 bộ hồ sơ chiến sĩ tình báo viên Việt Nam sẽ được Điện ảnh CAND sản xuất trong thời gian tới. Không chỉ là món quà tri ân sự hy sinh thầm lặng của lực lượng tình báo CAND, bộ phim còn ghi dấu sự “tái xuất” màn ảnh rộng, sau gần 40 năm vắng bóng của đề tài tình báo - một trong những chất liệu đặc biệt và khó khai thác nhất của điện ảnh Việt Nam.

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Tại Việt Nam, chuyển đổi số trong ngành sách không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết để thích ứng với sự thay đổi của công nghệ và thói quen của độc giả. Với một dân tộc có tỷ lệ đọc sách khá thấp như Việt Nam thì chuyển đổi số được kỳ vọng là một cơ hội giúp ngành sách phát triển văn hóa đọc, bởi số hóa đã giúp sách "vượt qua giới hạn của sách giấy, kiến tạo những trải nghiệm tri thức đa chiều".

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Trước thềm lễ trao giải Oscar lần thứ 99 dự kiến diễn ra vào năm 2027, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ (AMPAS) vừa công bố những thay đổi mang tính bước ngoặt. Đây được đánh giá là một trong những sự lắng nghe cần thiết trong bối cảnh ngành công nghiệp điện ảnh đang thay đổi một cách nhanh chóng trước sức ép của trí tuệ nhân tạo (AI) và trải nghiệm ngày càng đa dạng trong cách thưởng thức nghệ thuật.

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Là một trong những gương mặt tiêu biểu dành trọn tâm huyết cho việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc qua ngôn ngữ sân khấu hiện đại, mới đây đạo diễn Vạn Nguyễn là người Việt đầu tiên được UNESCO Nhật Bản vinh danh “Đạo diễn vì sứ mệnh bảo tồn giá trị văn hóa UNESCO 2025”. Chuyên đề Văn nghệ Công an đã có cuộc trò chuyện cùng đạo diễn Vạn Nguyễn về hành trình bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt.

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Trong hơn 20 năm qua, ông Nguyễn Lân Bình đã dày công nghiên cứu và tìm tòi được nhiều tư liệu quý giá về ông nội mình - học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Những tư liệu ấy đã góp phần quan trọng làm sáng rõ công lao, thành tựu quan trọng về học giả Nguyễn Văn Vĩnh đối với nền văn học, báo chí nước nhà, trong đó có sự phổ cập và phát triển chữ quốc ngữ với bản dịch “Truyện Kiều” được in lần đầu tiên ở miền Bắc vào năm 1913.

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

“Cuộc thi dịch Văn học Việt - Trung, Trung - Việt” năm 2026 vừa chính thức khởi động tại TP Hồ Chí Minh. Bước qua mùa giải thứ hai, cuộc thi không chỉ là nơi giao lưu văn chương giữa hai nước mà còn được kỳ vọng trở thành mảnh đất màu mỡ để phát hiện và bồi dưỡng những “mầm xanh” dịch thuật.

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Khi đến thăm họa sĩ Tô Chiêm sau cơn đột quỵ cách đây 2 năm, tôi không hình dung có một ngày lại được trò chuyện và chia sẻ với anh trong sự kiện trưng bày nghệ thuật “Khói” với tâm thế của một người họa sĩ điềm tĩnh trở lại với hội họa sau tất cả.

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Những năm gần đây, với sự ra đời của show diễn thực cảnh được tổ chức tại các địa điểm du lịch đã đem đến cho khán giả là khách du lịch nhiều trải nghiệm mới mẻ. Việc tổ chức các show diễn thực cảnh tại các địa chỉ du lịch nổi tiếng đang được xem là hoạt động tích cực không chỉ để thu hút khách du lịch mà còn là dấu ấn của sự kết nối giữa du lịch với văn hóa và di sản.