Người Chơro và tục thờ con culi

Chủ nhân của vùng đất Mã Đà là tộc người Chơro. Trong thế giới muôn màu trong đời sống của người Chơro, có muôn vàn điều lạ liên quan đến những dấu xưa về tục cưới hỏi, tục treo đầu lâu, treo tổ ong trước nhà hay tục an táng xương hàm thú với người chết… Nổi bật nhất là “tục” tôn kính con cù lần (có nơi gọi là con culi hay con vật lười). Vì sao người Chơro lại tồn ẩn những phong tục kỳ lạ đến như vậy?

Vùng rừng Mã Đà, thuộc địa phận xã Phú Lý, huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai. Ấn tượng của chúng tôi khi ghé thăm nhà của già làng Tơ Tơ cùng nhiều gia đình Chơro khác ở chiến khu Mã Đà ngày nào là thấy nhiều nhà treo phía trước cửa nếu không là tổ ong thì là chiếc đầu lâu rất giống sọ người.

Già làng Tơ Tơ với tổ ong vò vẽ lừa quỷ cùng chiếc sọ voọc treo trước nhà.
Già làng Tơ Tơ với tổ ong vò vẽ lừa quỷ cùng chiếc sọ voọc treo trước nhà.

Thoạt đầu khi nhìn thấy những chiếc sọ trắng hếu treo trước nhà như thế, hình ảnh về bộ tộc chuyên săn thủ cấp của các bộ tộc thù địch, cắt lấy đầu rồi thu nhỏ sọ làm chiến lợi phẩm ở vùng rừng rậm Amazon tại Brazil được chiếu trên truyền hình ở mục khám phá, bất chợt ập đến trong chúng tôi.

“Tục treo tổ ong được duy trì qua nhiều đời rồi, bắt nguồn từ câu chuyện xa xưa mà người già kể cho con cháu nghe, cứ thế đời này kể cho đời khác, kể đến hôm nay” – già Tơ Tơ, hào hứng trò chuyện. Rồi ông bật mí treo tổ ong để đánh lừa ma quỷ, tránh chuyện ma quỷ bắt người, hại người.

Khi chúng tôi lái câu chuyện sang những chiếc sọ được treo trước nhà, các già làng khẳng định đó không phải là sọ người, đó là sọ thú, thường là sọ voọc. Tục lệ treo sọ thú trước nhà là cách mà gia chủ bật mí cho khách đến thăm họ là chiến binh dũng cảm, là thợ săn tài ba, là người can đảm! Vì chỉ có người can đảm, tài giỏi mới săn được nhiều con thịt (thú-cách nói của người Chơro-PV)…

Cá thể culi được phát hiện từ chiến lợi phẩm của cánh phường săn.
Cá thể culi được phát hiện từ chiến lợi phẩm của cánh phường săn.

Quanh chuyện săn thú của các trai làng Chơro ngày trước, mới biết người ta có thể săn trăn, rắn khổng lồ, săn bò rừng, trâu mộng, nai, cheo, mễnh… Nhưng có một con thịt mà mất kỳ ai khi gặp dẫu có đói mấy cũng không bao giờ phóng lao bắn tên, đó là loài nhĩ hầu. Già làng Tơ Tơ như nhiều chủ nhân ngàn đời của vùng sơn cước Mã Đà, khẳng định loài nhĩ hầu chính là “ông tổ” của tộc người mình nên không ai dám mạo phạm!

Nhĩ hầu được các già làng giải thích là con culi hay cù lần. Sách đỏ Việt Nam ghi nhận loài culi còn có tên gọi khác là khỉ gió, là loài thú cỡ nhỏ, chỉ bằng con mèo, thân dài từ 26-31cm, đuôi dài 2-4cm. Đầu tròn, mắt trố to giúp nhìn thấy mọi vật trong đêm tối, lông mềm mại có màu nâu vàng đỏ lẫn xám tro trổ dọc sống lưng…, culi là loài có móng vuốt ở tứ chi. Chính những móng vuốt này giúp chúng cầm nắm, víu các cành cây để di chuyển.

Kiểm lâm Vườn Quốc gia Cát Tiên.
Kiểm lâm Vườn Quốc gia Cát Tiên.

Hỏi bất kỳ già làng Chơro nào ở Mã Đà, ai nấy đều rành rẽ tập tính của loài culi được họ xem là loài thú tổ của tộc người mình. Như nhiều người khác, nghệ nhân Hồng Thị Lịch, 74 tuổi, vợ già làng Tơ Tơ, người rành rẽ nhiều loại nhạc cụ cổ truyền của tộc người, trong đó có tuyệt chiêu thổi kèn lá, kèn vỏ trấu, lời rằng: như tộc người Mạ và Stiêng (cư trú đông ở tỉnh Bình Phước), bao đời cha ông người Chơro lưu truyền truyền thuyết loài nhĩ hầu chính là “ông tổ” của... con người? Chính loài thú chậm chạp hiền lành đến không tưởng này trong buổi sơ khai đã dạy người biết làm rẫy, trồng cây thu họach lúa bắp làm lương thực duy trì cuộc sống?! 

Các già làng không giải thích được vì sao tổ tiên của mình lại xem loài thú nổi tiếng bé nhỏ,  chậm chạp và hiền lành này là loài thú tổ? Các già chỉ biết vì xem loài nhĩ hầu là nguồn cội của tộc người mình nên từ nhiều đời qua, người Chơro có những kiêng cữ rất lạ đời liên quan đến loài này.

Khi đi rẫy, nếu gặp các loài trăn, trút, rắn, rùa chết trong rẫy thì người ta sẽ bỏ rẫy đó không dám làm vì sợ trỉa lúa sẽ thất (mất mùa) và gia đình sẽ ốm đau. Nếu gặp con mang (con mễnh, một loại chó rừng) thì phải quay về vì đấy là con vật báo điềm xui xẻo: “Gặp nhĩ hầu cũng vậy, phải bỏ rẫy trở về thôi, hôm sau lại ra, không thấy thì làm, thấy thì lại về. Phải về vì nhĩ hầu là ông tổ, mình không đựơc phép làm kinh động” – già làng Năm Nổi giải thích.  

Chiều tà, trước khi khép lại câu chuyện loài culi là thú tổ của tộc người mình, vợ chồng già làng Tơ Tơ, hướng ánh mắt về phía rừng, thở dài. Ông bà cho biết ngày trước, trong rừng nhiều culi lắm, người bản xứ chẳng ai bắt bao giờ. Nhưng về sau, vì hám lợi, những kẻ xấu từ nơi khác đến đã ra sức bẫy bắt đem bán.

Thế nên giờ đây, như nhiều địa phương từng được ghi nhận có sự hiện diện của nhiều bầy đàn culi (phạm vi phân bố được ghi nhận từ rừng Bắc Cạn đổ dài đến các tỉnh Tây Nguyên và một số tỉnh Đông Nam Bộ), rừng Mã Đà nay vơi vắng bóng hình loài thú này ít nhiều!

Cách đây không lâu, khi trò chuyện với chúng tôi, ông Nguyễn Văn Minh (Hạt kiểm lâm Cát Tiên) trĩu nặng ưu tư cho biết, cuộc chiến bảo vệ loài culi và nhiều loài thú khác ở Mã Đà hơn lúc nào hết, rất đỗi chông gai khi cánh thợ săn ngày càng manh động. Họ săn thú trộm bất kể ngày đêm, khi bị bắt quả tang không ít đối tượng ngang nhiên dùng súng sẵn sàng chống trả...

N.T.D.

Các tin khác

Quả đắng từ... du lịch khuyến mãi

Quả đắng từ... du lịch khuyến mãi

Fanpage, website, hình ảnh giả mạo các khách sạn, resort 5 sao đi kèm với tài khoản tích xanh, lượt tương tác mạnh, bình luận tốt… đã tạo vỏ bọc hoàn hảo “đánh gục” tâm lý khách hàng, dẫn dắt họ vào “mê hồn trận” combo du lịch...

Thận trọng với chất làm đầy, xóa nhăn rao bán tràn lan mạng xã hội

Thận trọng với chất làm đầy, xóa nhăn rao bán tràn lan mạng xã hội

Filler, botox (chất làm đầy, chất xóa nhăn) được rao bán trên mạng với những lời quảng cáo “chính hãng”, “nhập khẩu”, giá sỉ hấp dẫn, trong khi nguồn gốc và chất lượng khó kiểm chứng. Vụ Công an Hà Nội khởi tố 21 bị can trong đường dây kinh doanh sản phẩm dùng trong thẩm mỹ, doanh thu hơn 500 tỷ đồng, đặt ra yêu cầu kiểm soát cả nguồn hàng và cơ sở sử dụng.

Sin Suối Hồ hồi sinh

Sin Suối Hồ hồi sinh

Từ một bản làng từng chìm trong đói nghèo, thuốc phiện và những hệ lụy kéo dài qua nhiều thế hệ, Sin Suối Hồ (tỉnh Lai Châu) hôm nay đã đổi thay với những nếp nhà sạch đẹp, phiên chợ rộn ràng, homestay đón khách gần xa. Đằng sau diện mạo ấy là nỗ lực vươn lên của người dân, những người tiên phong như ông Vàng A Chỉnh và sự đồng hành của lực lượng Công an trong giữ gìn bình yên, tạo nền tảng phát triển bền vững.

Những vị “cứu tinh” của loài gấu

Những vị “cứu tinh” của loài gấu

Giữa bộn bề của cuộc sống hiện đại, có những người âm thầm “giữ lửa" bình yên giữa ngàn xanh. Từ những vùng đất xa xôi, bằng tinh thần trách nhiệm, sự thấu cảm sâu sắc dành cho loài vật, họ đã tự nguyện gắn bó với Việt Nam, kiên trì giải cứu những con gấu bị nuôi nhốt lấy mật. Hành trình đưa những cá thể gấu từ lồng sắt chật hẹp, tăm tối trở về với thiên nhiên tại Trung tâm Cứu hộ gấu Việt Nam là một bài ca đẹp về lòng nhân ái.

“Bẫy tình” bằng công nghệ AI

“Bẫy tình” bằng công nghệ AI

Tình yêu ở lứa tuổi nào cũng đáng được trân trọng; ngày nào con người còn sống, thì ngày đó người ta còn khóc cười vì yêu. Trước nhu cầu tìm bạn đời ngày càng cao, nhiều kênh “kết nối yêu thương”, các hội nhóm mai mối, tìm mảnh ghép đồng loạt ra đời. Đây lại là “miếng mồi” béo bở để đối tượng lừa đảo “giăng lưới” tình bằng công nghệ AI.

Hãi hùng thịt heo siêu nạc

Hãi hùng thịt heo siêu nạc

Dùng từ lóng, ký tự, mật mã để trao đổi về quy trình đưa thứ bột trắng mang tên Salbutamol vốn là thuốc dùng trong y khoa vào thức ăn cho heo, phù phép heo bình thường thành siêu tăng trưởng, siêu nạc để nhanh chóng xuất chuồng, đưa vào bao tử người tiêu dùng. Đây là một thực trạng nhức nhối, phản ánh mặt tối của nền kinh tế thị trường, khi lòng tham vượt lên trên đạo đức. Khi nào mới chấm dứt được tình trạng này?

Mượn danh “thuốc rừng” để trục lợi

Mượn danh “thuốc rừng” để trục lợi

Gắn mác dược liệu miền núi, quảng cáo chữa bách bệnh, đánh vào tâm lý chuộng thuốc Nam và mong muốn tìm kiếm phương pháp điều trị ít tốn kém của người dân, nhiều đối tượng đang biến các sản phẩm dược liệu không rõ nguồn gốc thành công cụ trục lợi. Đằng sau những lời quảng cáo hấp dẫn là hàng hóa trôi nổi, chất lượng không được kiểm chứng, tiềm ẩn nguy cơ gây tổn hại sức khỏe và khiến người bệnh bỏ lỡ thời gian điều trị cần thiết.

Livestream chuyện người khác - Coi chừng vi phạm pháp luật!

Livestream chuyện người khác - Coi chừng vi phạm pháp luật!

Không rõ đầu đuôi nhưng vẫn quay phim, livestream, gán chuyện riêng cho người xuất hiện trong khung hình, một số người đang biến sự hiếu kỳ thành cách câu tương tác. Hình ảnh và lời bình thiếu căn cứ có thể xâm phạm danh dự, đời tư, khiến người trong cuộc chịu tổn hại và vụ việc thêm phức tạp.

Ghi ở ngôi nhà chung đem cơ hội đổi đời

Ghi ở ngôi nhà chung đem cơ hội đổi đời

Sau ngày khai giảng năm học mới đúng một tháng, chúng tôi trở lại Trường Văn hóa CAND VI, cảm nhận rõ rệt đầu tiên là gần 300 con người đến từ khắp mọi miền của tỉnh Nghệ An đã nhanh chóng bắt nhịp, hòa nhập để trở thành một gia đình thực thụ.

 Tuyên truyền pháp luật bằng những vai diễn

Tuyên truyền pháp luật bằng những vai diễn

Từ những điều luật tưởng như khô khan, Phòng Cảnh sát giao thông Công an TP Hà Nội đã chuyển tải thành những câu chuyện đời thường, những tình huống hài hước và dễ nhớ bằng những tiểu phẩm ngắn gọn, vô cùng sinh động. Trong đó, Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến và Thiếu tá Trần Quân Thụy trở thành hai gương mặt quen thuộc trong nhiều clip tuyên truyền về trật tự, an toàn giao thông.

Hành trình lật tẩy đường dây “khoác áo” ngoại nhập và hàng giả khổng lồ

Hành trình lật tẩy đường dây “khoác áo” ngoại nhập và hàng giả khổng lồ

Từ một tài khoản trên mạng xã hội rao bán những hộp An Cung được giới thiệu là hàng ngoại nhập, những lời quảng cáo về nguồn gốc Hàn Quốc, công dụng liên quan đến phòng, chống đột quỵ thu hút sự chú ý của người tiêu dùng, đặc biệt là người cao tuổi. Nhưng, phía sau những hộp sản phẩm có bao bì bắt mắt ấy lại là những viên thuốc không rõ nguồn gốc, được mua trôi nổi, đóng gói, dán tem nhãn rồi “khoác áo” hàng ngoại nhập. Từ những dấu hiệu bất thường trên không gian mạng, các trinh sát Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Thanh Hóa lần theo từng manh mối. Và, khi những mắt xích đầu tiên được bóc tách, một đường dây sản xuất, buôn bán hàng giả hoạt động liên tỉnh dần lộ diện. Không chỉ có An Cung giả, phía sau đó còn là một cơ sở sản xuất mỹ phẩm giả với quy mô đặc biệt lớn.

Khi quá khứ bất hảo được khoác áo "quân tử giang hồ"

Khi quá khứ bất hảo được khoác áo "quân tử giang hồ"

Tám tiền án, một tiền sự, từng cầm đầu một băng nhóm và thường xuyên kể lại quá khứ bất hảo trên mạng xã hội, Nguyễn Minh Đức, tức Đức "Cộng", sinh năm 1981, ở Nam Định, đã biến hình ảnh giang hồ thành nội dung thu hút hơn 115.000 lượt theo dõi. Điều đáng lo không chỉ nằm ở những câu chuyện được kể, mà còn ở việc một bộ phận người xem coi nhân vật này như hình mẫu của bản lĩnh, nghĩa khí quân tử.

Cạm bẫy mã độc

Cạm bẫy mã độc

Một cú click tưởng chừng vô hại trên mạng xã hội, một lời nhờ “xem hộ thông tin”, một tin nhắn “chuyển nhầm tiền”, hay một tấm ảnh gửi qua ứng dụng hẹn hò... là người dùng có thể rơi vào cảnh “tiền mất, dữ liệu bay”, thậm chí mất cả danh dự, nhân phẩm trên không gian mạng.

Nỗ lực chấm dứt nạn nuôi nhốt gấu tại Việt Nam: Không có lồng sắt nào vĩnh cửu!

Nỗ lực chấm dứt nạn nuôi nhốt gấu tại Việt Nam: Không có lồng sắt nào vĩnh cửu!

Từ chiếc chuồng sắt chật hẹp, tối tăm tại một hộ gia đình ở Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 11/9 vừa qua, chú gấu Millie đã được về sống dưới mái nhà bán tự nhiên xanh mướt tại Vườn quốc gia Bạch Mã. Câu chuyện về hành trình giải cứu Millie mang thông điệp đầy ý nghĩa: Khi lòng trắc ẩn được đánh thức, khi những nỗ lực phối hợp giữa nhà nước, kiểm lâm, tổ chức quốc tế và người dân hòa làm một, thì không có chiếc lồng sắt nuôi nhốt gấu nào là vĩnh cửu.

“Làm nhiệm vụ” hay bẫy lừa độc ác

“Làm nhiệm vụ” hay bẫy lừa độc ác

Phía sau một đứa trẻ bị hội chứng tự kỷ và chậm phát triển là trăm ngàn nỗi lo của người làm cha mẹ. Họ tìm đủ mọi cách để cho con mình có thể hòa nhập, phát triển như bao đứa trẻ cùng trang lứa. Cũng từ đây, các chiêu thức lừa đảo được giăng ra như: Làm nhiệm vụ siêu nhân nhí, thi tuyển người mẫu ảnh, cùng con bước ra thế giới… Nhân vật chính thực hiện các phi vụ “siêu nhân” cho con lại là phụ huynh, với kết quả tiền mất, tật mang, niềm tin vỡ vụn...

Khi khai tử doanh nghiệp khó hơn khai sinh

Khi khai tử doanh nghiệp khó hơn khai sinh

Nhiều người thành lập doanh nghiệp với kỳ vọng khởi nghiệp nhưng công việc không thuận lợi, công ty gần như chưa kịp hoạt động đã bị bỏ quên. Vài năm sau, khi làm thủ tục giải thể, họ mới phát hiện dù không có doanh thu vẫn phải nộp hàng chục triệu đồng tiền phạt và nghĩa vụ tồn đọng.

Lá chắn thép trên không gian số

Lá chắn thép trên không gian số

Không có tiếng súng, không có những cuộc truy bắt giữa đêm trên những cung đường, nhưng trên một “mặt trận” đặc biệt, cuộc chiến vẫn diễn ra từng ngày, từng giờ. Đó là không gian mạng với những loại tội phạm vô cùng phức tạp. Ở mặt trận ấy, cán bộ, chiến sĩ Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Bắc Ninh vẫn hàng ngày hàng giờ thầm lặng đấu tranh và đã giành được những chiến công đặc biệt xuất sắc.

Khi giao dịch thanh toán trở thành vỏ bọc cho dòng tiền bất minh

Khi giao dịch thanh toán trở thành vỏ bọc cho dòng tiền bất minh

Thiết bị chấp nhận thanh toán thẻ (POS) vốn được sử dụng để phục vụ hoạt động mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Tuy nhiên, thực tế xuất hiện tình trạng một số cá nhân, hộ kinh doanh, tổ chức lợi dụng POS để thực hiện giao dịch rút tiền mặt cho khách hàng dù không phát sinh hoạt động mua bán thực tế. Những giao dịch “không hàng hóa, không dịch vụ” này tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để hợp thức hóa, che giấu nguồn gốc dòng tiền bất hợp pháp.

Bơm ma túy vào tinh dầu thuốc lá điện tử

Bơm ma túy vào tinh dầu thuốc lá điện tử

Những lọ dung dịch nhỏ, đầu pod (thuốc lá điện tử) nhiều màu sắc và các lời mời “thư giãn”, “không lên test” đã trở thành lớp vỏ che giấu một thủ đoạn sử dụng ma túy mới khá tinh vi. “Hàng” được chia nhỏ, chuyển qua nhiều tầng trung gian và thanh toán bằng tài khoản không chính chủ trước khi tới tay người sử dụng.