Theo báo cáo do Rhodium Group - tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Washington, công bố ngày 2/11, ngành hóa chất Trung Quốc đang mở rộng sang các phân khúc có giá trị gia tăng và biên lợi nhuận cao hơn. Đây là những lĩnh vực trước đây chủ yếu do doanh nghiệp nước ngoài thống lĩnh. Sự mở rộng này đang gây sức ép cạnh tranh tại nhiều thị trường, đồng thời làm gia tăng nguy cơ căng thẳng thương mại giữa Trung Quốc với Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ.
Ông Jeremy Smith - chuyên gia phân tích tại Rhodium Group và là tác giả báo cáo, cho biết các nhà sản xuất Trung Quốc đang giành thị phần từ đối thủ nước ngoài trên nhiều khâu của chuỗi sản xuất và cung ứng. “Không chỉ xuất khẩu của Trung Quốc sang các nền kinh tế phát triển đang tăng lên, mà các doanh nghiệp nước này còn nhanh chóng thay thế hàng nhập khẩu ngay trên thị trường nội địa và cạnh tranh vượt trội so với những doanh nghiệp lâu năm tại các thị trường mới nổi có tốc độ tăng trưởng nhanh hơn”, ông Smith nhận định.
Báo cáo được thực hiện theo đặt hàng của Phòng Thương mại Mỹ, trong bối cảnh ngành hóa chất trở thành một tâm điểm của các tranh chấp thương mại liên quan đến Trung Quốc. Thặng dư thương mại của nước này được dự báo sẽ vượt mức kỷ lục 1,2 nghìn tỷ USD của năm 2025 trong năm nay. Tại châu Âu, EU lo ngại các doanh nghiệp hóa chất trong khối bị đối thủ Trung Quốc có chi phí thấp hơn lấn át. Trong tháng 9/2026, EU đã mở ba cuộc điều tra chống bán phá giá đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc.
thị trường. (Ảnh: Daily China)
Trung Quốc đồng thời đáp trả bằng việc mở cuộc điều tra chống bán phá giá đối với một loại hóa chất nhập khẩu từ châu Âu, được sử dụng trong sản xuất thuốc nhuộm và dược phẩm. Bộ Thương mại Trung Quốc chưa phản hồi ngay yêu cầu bình luận về báo cáo của Rhodium Group. Trước đó, vào tháng 7/2026, cơ quan này đã bảo vệ đà tăng xuất khẩu của Trung Quốc, trong đó có các sản phẩm hóa chất. Theo lập luận của phía Trung Quốc, lợi thế cạnh tranh của hàng hóa nước này một phần đến từ việc khủng hoảng năng lượng khiến chi phí sản xuất của ngành hóa chất và các ngành công nghiệp khác tại châu Âu tăng lên.
Trong khi đó, báo cáo của Rhodium Group cho thấy ngành hóa chất Trung Quốc còn được hỗ trợ bởi các chính sách công nghiệp và trợ cấp của Chính phủ. Sau cú sụp đổ của thị trường bất động sản, Bắc Kinh đã thúc đẩy đầu tư vào sản xuất nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và nâng cao khả năng chống chịu của nền công nghiệp. Trong giai đoạn 2020-2025, sản lượng nhiều nguyên liệu quan trọng phục vụ sản xuất nhựa tại Trung Quốc tăng mạnh. Sản lượng styrene tăng 97%, ethylene tăng 80%, polyethylene tăng 75%, polypropylene tăng 71% và polyvinyl chloride (PVC) tăng 15%. Dù xuất khẩu chiếm chưa đến 10% tổng sản lượng hóa chất của Trung Quốc, hoạt động này đang tăng trưởng nhanh. Trong 5 sản phẩm hóa dầu nói trên, ngoại trừ ethylene, xuất khẩu bốn sản phẩm còn lại tăng bình quân hơn 40% mỗi năm trong giai đoạn 2020-2025.
Thị trường PVC tại Ấn Độ là một ví dụ rõ nét về sự dịch chuyển thị phần. Tỷ trọng của Trung Quốc trong lượng PVC nhập khẩu vào Ấn Độ tăng từ 3% năm 2020 lên 45% năm 2025. Trong cùng thời gian, tổng thị phần của Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan giảm từ 56% xuống còn 34%.
Theo ông Smith, tác động của hóa chất giá rẻ từ Trung Quốc không chỉ giới hạn ở những thị trường nhập khẩu trực tiếp. Nguồn cung này còn gây sức ép lên giá tại các thị trường khác, thông qua ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất ở những khâu tiếp theo của chuỗi giá trị. Bên cạnh đó, hóa chất Trung Quốc còn được đưa ra thị trường quốc tế thông qua các sản phẩm sử dụng chúng làm đầu vào, từ thiết bị điện tử, ô tô đến đồ gia dụng.
Phía châu Âu cho rằng cạnh tranh từ Trung Quốc là một trong những nguyên nhân khiến ngành hóa chất khu vực gặp khó khăn. Quy mô công suất hóa chất nằm trong diện dự kiến đóng cửa tại châu Âu đã tăng từ 2,9 triệu tấn năm 2022 lên 17,2 triệu tấn năm 2025, tương đương gần sáu lần. Riêng năm 2025, con số này đã tăng gấp đôi.
Tuy nhiên, ngay tại Trung Quốc, sản lượng và xuất khẩu tăng mạnh cũng không đi cùng sự cải thiện về lợi nhuận. Theo báo cáo, lợi nhuận của ngành hóa chất nước này đã suy giảm trong bốn năm qua. Có tới 31% doanh nghiệp sản xuất hóa chất và 29% doanh nghiệp sản xuất nhựa, cao su đang thua lỗ. Hàng tồn kho trong các ngành hóa chất, cao su và nhựa cũng tăng mạnh, tạo thêm sức ép lên giá bán.
Trung Quốc đã cắt giảm đầu tư trong khuôn khổ chiến dịch chống cạnh tranh nội bộ quá mức, còn gọi là anti-involution. Tuy nhiên, Rhodium Group cho biết việc cắt giảm chủ yếu ảnh hưởng đến các khoản đầu tư xây dựng nhà máy mới, thay vì loại bỏ công suất hiện có.
Đối với châu Âu, việc thu hẹp sản xuất hóa chất còn đặt ra thách thức cho nhiều ngành sử dụng hóa chất làm nguyên liệu đầu vào. Ông Joerg Wuttke, đối tác tại công ty tư vấn DGA Group, nhận định đây là ngành công nghiệp nền tảng. Nếu mất đi năng lực sản xuất ở thượng nguồn, nhiều cơ hội phát triển tại các khâu hạ nguồn cũng có thể biến mất.
Theo ông Wuttke, châu Âu không muốn ngày càng phụ thuộc vào nguồn cung hóa chất từ Trung Quốc và Mỹ. Tuy nhiên, cú sốc năng lượng toàn cầu đang đẩy giá nguyên liệu đầu vào của ngành lên cao, đặc biệt là những nguyên liệu có nguồn gốc từ nhiên liệu hóa thạch. “Chúng ta đang đối mặt với một cơn bão hoàn hảo. Giá khí đốt tại châu Âu cao gấp 6 lần so với Mỹ. Làm sao chúng ta có thể cạnh tranh?”, ông Wuttke nói.
