Nét chữ nết người

Khi những nhành đào khoe sắc thắm, hoa mai vàng nở rộ, ở đâu đó trên cung đường ta đi, giữa ồn ào xô bồ của đời sống nhộn nhịp, chậm lại một giây, thoảng qua trong chốc lát, vô tình bắt gặp hình ảnh của những ông đồ trẻ, đầu quấn khăn xếp, mặc áo dài the, chân đi guốc mộc, cặm cụi mài mực viết thư pháp.

Những ông đồ cho chữ hằng năm, vào mỗi dịp Tết nguyên đán không chỉ xuất hiện ở chốn văn hoá tâm linh Văn Miếu, mà ngay ở những khu vui chơi giải trí Lễ hội đầu xuân, hoặc trong không khí linh thiêng huyền ảo trước sân đình, chùa, đền, phủ khắp nơi. Chữ thư pháp ngày nay không chỉ được viết bằng chữ Hán, chữ Nôm mà còn bằng chữ Quốc ngữ.

1. "Mỗi năm hoa đào nở/ Lại thấy ông đồ già/ Bày mực Tàu giấy đỏ/ Bên phố đông người qua...", câu thơ ấy cứ như một điệp khúc ngân vang trên đài phát thanh vào dịp sang xuân, đón Tết khiến lòng người thêm chộn rộn, bâng khuâng. Phố xá ngày xưa của cụ Vũ Đình Liên khi viết bài thơ "Ông đồ" từ năm 1936, đã ngót 84 năm đến nay thật đổi khác. 

Cảnh làng quê của đồng bằng Bắc Bộ với mái đình, giếng nước, gốc đa, nhà tranh vách đất, chái rạ, ổ rơm và hình ảnh ông đồ già thân hình nhỏ bé, còm cõi liêu xiêu trên hè phố vắng trong cái lạnh buốt của đợt gió mùa đông bắc đến tê tái lòng. Ngày nay, ông đồ trẻ xúng xính, lộng lẫy xiêm y, mặt hoa da phấn, nhộn nhịp vui vẻ nói cười cho chữ.

Trước đây, người ta vẫn hiểu khái niệm ông đồ là một nhà nho uyên thâm chữ Hán, tường tận chữ Nôm, giàu kiến thức vừa thâm thúy sâu sắc lại còn có thể am tường nho, y, lý, số. Và làng nào cũng có ông đồ như thế.  Những ông đồ không màng danh lợi, bạc tiền, lấy đức làm trọng nên từ con người đã toát ra khí chất thanh tao, nho nhã, nét chữ vì vậy cũng hiển hiện ý người. 

Nếu như trong bình diện của cuộc sống "tướng tùy tâm sinh", nhìn tướng biết tâm, thì với người thảo chữ, nhìn nét chữ biết tính người. Việc này còn rộng hơn là chỉ cần nhìn chữ, biết cả ý người cho chữ và người xin chữ.

Thời xưa, vào dịp năm mới, muốn đến nhà ông đồ xin chữ, người đến xin chữ phải cung kính sắm sửa lễ vật con gà, đĩa xôi hay một thúng gạo, nhiều khi thanh sạch hơn là hoa, đăng, trà quả. 

Trước khi đến nhà thầy đồ, người xin chữ còn phải tắm nước lá mùi thơm, bay đi hết những ô tạp của năm cũ để háo hức đón mừng một năm mới chứa chan hi vọng. Ông đồ cũng giữ lễ nghi sau khi thụ nhận lễ vật, thành kính thắp hương ở ban thờ hương án, bày văn phong tứ bảo gồm bốn món bảo vật trong thư phòng: bút lông, mực, nghiên mực, giấy viết. 

Đâu đấy xong xuôi, ông đồ ôn tồn nhìn chăm chú vào người xin chữ rồi mới tùy duyên để cho chữ hợp với người. Người đến xin thường không biết thầy đồ cho mình chữ gì chỉ đến khi ông cất giọng nói mới biết. Chữ thư pháp khi xưa nguyên bản bằng chữ Hán, không phải người được cho chữ nào cũng biết đọc được, cũng có thể có người không hiểu hết được thâm ý của chữ, nhưng lại mừng rỡ treo chữ thánh hiền ở vị trí trang trọng trong căn nhà như phúc lộc của một mùa xuân mới.

2. Thời đại ngày nay với nền công nghiệp 4.0 ông đồ cũng vô cùng phong phú, nhộn nhịp chiều theo thị hiếu của người dân. Ông đồ già râu tóc bạc phơ, ông đồ trẻ thanh niên tuấn tú cùng treo rèm khoe chữ đỏ rực cả góc trời.

Chữ thư pháp giờ cũng đa dạng, không chỉ viết bằng chữ Hán, chữ Nôm mà cả bằng chữ Quốc ngữ để đọc, dễ hiểu, trẻ em đi học lớp 1, lớp 2 bi bô đánh vần đều hiểu cả. 

Trong không khí tươi vui của ngày xuân, bảng lảng mùi nhang khói thành kính tâm linh trước thiền môn, dưới gốc cây xanh sù sì hàng trăm tuổi, hay dưới gốc cây đại, hoa thơm ngát lã chã rơi, hòa quện với tiếng chuông chùa âm u vang dội, hình ảnh ông đồ như một nét chấm phá vào khung cảnh bức tranh thêm sống động. Nét chữ là nét người, viết thư pháp là nghệ thuật viết chữ bằng bút lông, thể hiện qua nét chữ gửi gắm tâm tình của người viết. 

Viết thư pháp không chỉ đòi hỏi viết chữ đẹp mà bố cục phải hài hòa, hợp phong thủy. Những nét chữ tươi mới bằng mực Tàu màu đen đậm nổi bật trên giấy đỏ, giấy vàng. Chữ thư pháp phải có hồn cốt, có khi đẹp tựa hồ như bức tranh công múa, phượng bay, rồng lượn. Vừa cao chót vót, hùng vĩ, tráng lệ như núi, lại vừa nhẹ nhàng, thanh khiết êm ả như sóng nước mênh mang.

Ngày nay, chỉ một số ít người vẫn có thú chơi chữ Hán, còn lại đa phần chuộng chữ Quốc ngữ, loại chữ phổ cập mọi người đọc thông viết thạo. Người đến xin chữ nói chữ muốn xin cho ông đồ, ông đồ liền viết chữ khoảng 30 phút là xong một chữ. Thời xưa, các cụ nhà ta vẫn thường xin chữ Nhẫn, Tâm, Tài, Trí, Đức, Phúc... Ngày nay nhiều người thường xin chữ Phú, Quý, Tài, Lộc. 

Người xin chữ An khang, người muốn chữ Thịnh vượng, người tha thiết chữ Thọ, người hoan hỷ chữ Tình, người trông ngóng chữ Nhẫn, người đi tìm chữ An... Có nhiều người lại muốn hai chữ ghép vào âm đôi như: Phát tài, Sai lộc, Phú quý, Khang ninh.... Khách hàng là Thượng đế, các ông đồ chiều theo tâm ý của khách, tay mài mực rồi nhẹ nhàng cầm bút lông đưa những nét chữ trên giấy điều thắm đỏ.

3. Chẳng biết tự bao giờ, có lẽ từ khi thời đại thông tin internet bùng nổ, thế giới của công nghệ  vì thế sinh ra dịch vụ ông đồ cho chữ. Ông đồ quay clip người tấp nập đến "xin" chữ, nhận "cho" chữ quảng cáo trên trang cá nhân. Ông đồ cho chữ nhận tặng câu đối nhân dịp quý công ty ra mắt chương trình, ma chay hiếu hỷ, tiệc tân gia nhà mới, tiệc chúc thọ ông bà cha mẹ, tiệc thôi nôi đầy tháng, thậm chí kỉ niệm đám cưới vàng, cưới bạc… 

Dịch vụ ông đồ còn có thể hứa hẹn cung cấp một hay nhiều ông đồ, được bảo đảm là có bằng cấp, chữ hay, viết đẹp. Thậm chí khách hàng muốn ông đồ già thì có ông đồ lớn tuổi tóc bạc da mồi. Khách hàng thích ông đồ trẻ thì có ngay bạch mã thư sinh, mặt búng ra sữa... 

Trên trang intrernet, ông đồ còn nhận ship chữ, muốn mua chữ gì là có ngay chữ đó, thanh toán chuyển khoản... Từ một lối chơi tao nhã của những người trọng lễ, kính đức thì nay thú chơi thư pháp đã biến thành dịch vụ kinh doanh thương mại, thuận mua vừa bán. 

Thư pháp không chỉ hiểu theo nghĩa đơn thuần là viết chữ đẹp. Thư pháp hay còn gọi là thư đạo trong hàm nghĩa sâu xa còn biểu hiện tâm, ý, khí, lực của người dụng bút. Ngày nay, thư pháp không chỉ được viết trên giấy mà còn trên các chất liệu khác nhau như đá, gỗ, mành tre... 

Trần Mỹ Hiền

Các tin khác

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Việt Nam đã tạo lập ngày càng nhiều dữ liệu số về di sản, nhưng phần lớn vẫn phân tán, thiếu liên thông và chưa được khai thác như một nguồn lực. Chuyển từ những bản sao số rời rạc sang hạ tầng tri thức dùng chung vì thế là điều kiện để di sản tiếp tục tạo ra giá trị cho nghiên cứu, giáo dục, sáng tạo và cộng đồng.

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Trước đà lao dốc của đồng yen, Mỹ đã ra tay hỗ trợ Nhật Bản sau gần 3 thập kỷ, đánh dấu động thái phối hợp hiếm hoi giữa lúc những tác động từ tỷ giá ngày càng lan rộng.

Các nghệ sĩ trẻ với tư duy mới mẻ mang đến sức sống mới cho làng nghề.

Tái sinh di sản làng nghề

Hà Nội sở hữu hơn 1.300 làng nghề. Thế nhưng, nhiều làng nghề đang đứng trước nguy cơ mai một vì thiếu thị trường, thiếu người kế nghiệp và thiếu không gian để kể câu chuyện của mình. Trước thềm Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, những người trẻ đã chọn làng nghề làm chất liệu sáng tạo, mở ra một cách tiếp cận mới, tái sinh di sản làng nghề…

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Những pho tượng, sắc phong trong đình chùa đến những cấu kiện nguyên gốc của các công trình cổ, nhiều di sản đang trở thành mục tiêu của nạn trộm cắp ngày càng tinh vi, táo tợn. Mỗi cổ vật bị thất lạc không chỉ là mất đi một tài sản quý giá, mà còn là sự đứt gãy một phần ký ức lịch sử, văn hóa của dân tộc.

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Trước đòi hỏi của kỷ nguyên phát triển mới, thể thao Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt chiến lược: chuyển đổi mạnh mẽ từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại và thương mại hóa chuyên nghiệp. Nâng cao năng lực tổ chức sự kiện không chỉ là thước đo điều hành, mà còn là chìa khóa mở ra không gian kinh tế thể thao đầy tiềm năng.

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Khi “The Odyssey” - bộ phim điện ảnh lấy cảm hứng từ sử thi kinh điển của Homer công bố dàn diễn viên, lựa chọn của đạo diễn Christopher Nolan tựa như “quả táo bất hòa”, tạo ra những luồng tranh luận sôi nổi, độc giả lan tỏa những bài viết phân tích, so sánh với nguyên tác sử thi. Cùng thời gian, điện ảnh Việt Nam dậy sóng khi công bố Tăng Thanh Hà vào vai Nam Phương Hoàng hậu. Tại sao đạo diễn lại thích đảo lộn những hình mẫu vốn đã quá đỗi quen thuộc và thành công từ nguyên tác? Liệu việc tuân thủ tuyệt đối tác phẩm gốc có phải “lá bùa hộ mệnh”, hay sự phóng tác dũng cảm mới giúp tác phẩm đến gần hơn với thế hệ khán giả mới?

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Festival Mỹ thuật trẻ lần thứ 8 năm 2026 đang diễn ra tại Hà Nội, mở ra một không gian đối thoại đa chiều của nghệ thuật đương đại, phản ánh tiếng nói của những người trẻ trước cuộc sống và những thay đổi của thời cuộc. Tuy nhiên, hơn cả một kỳ liên hoan, mỹ thuật trẻ cần có một chiến lược phát triển dài hạn trong thời gian tới.

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ cơ sở pháp lý của nhiều mức thuế quan, Chính phủ Mỹ phải hoàn hàng chục tỷ USD cho doanh nghiệp nhập khẩu, gây ra hậu quả ngân sách tháng 6/2026 thâm hụt 120 tỷ USD.

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Thời gian gần đây, nhiều bộ phim có chất liệu từ những chuyên án và nguyên mẫu có thật trong lực lượng CAND đã được đưa vào sản xuất. Những tác phẩm điện ảnh ấy không chỉ mang đến những câu chuyện chân thực, giàu tính nhân văn, tái hiện sinh động cuộc đấu tranh bảo vệ an ninh Tổ quốc mà còn khắc họa bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh của các chiến sĩ Công an trong nhiều giai đoạn lịch sử.

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Trong thể thao thành tích cao, mỗi tấm huy chương không chỉ được quyết định ở khoảnh khắc thi đấu, mà được vun đắp từ rất sớm: từ khâu phát hiện năng khiếu, lựa chọn môn phù hợp, xây dựng giáo án huấn luyện, tạo dựng môi trường rèn luyện cho đến bồi dưỡng bản lĩnh qua từng giải đấu. Với Thể thao Công an nhân dân (CAND), công tác đào tạo trẻ vì thế luôn mang ý nghĩa đặc biệt. Đó không chỉ là nhiệm vụ chuẩn bị lực lượng kế cận cho thể thao CAND, mà còn là sự đóng góp thiết thực vào thành tích chung của thể thao Việt Nam.

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Đầu năm 2026, khi xung đột Mỹ - Iran đẩy eo biển Hormuz vào tình trạng gián đoạn nghiêm trọng, nỗi lo của thế giới không chỉ là giá dầu, mà còn là chip bán dẫn.

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Những tấm thân vùi sâu dưới đất, nằm yên lặng hơn nửa thế kỷ, có những tình yêu không được viết bằng đám cưới, mà được viết bằng cả một đời chờ đợi. Đó là những thước phim chân thực và sống động nhất đã và đang diễn ra trong “chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Trong những năm gần đây, điện ảnh Việt Nam ghi nhận bước tiến rõ rệt cả về quy mô thị trường lẫn năng lực sản xuất. Chất lượng hình ảnh, thiết kế mỹ thuật, diễn xuất hay tổ chức sản xuất ngày càng tiệm cận những chuẩn mực mới. Tuy nhiên, để một bộ phim không chỉ thành công trong nước mà còn có thể bước ra các liên hoan phim, thị trường phát hành quốc tế, điểm nghẽn lớn nhất vẫn nằm ở kịch bản. Những câu chuyện giàu bản sắc Việt Nam cần được kể bằng một ngôn ngữ điện ảnh đủ sức tạo đồng cảm với khán giả toàn cầu.

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

Chỉ cần vài thao tác không quá 10 phút trên điện thoại, người lao động có thể nhận trước tiền lương nhờ những lời quảng cáo "0% lãi suất", "giải ngân trong 5 phút". Nhưng phía sau sự tiện lợi ấy là các khoản phí phát sinh mà người lao động chỉ biết khi đã nhận tiền và khả năng vi phạm pháp luật, nguy cơ phụ thuộc tài chính và nếu không tỉnh táo thì rất khó để phân biệt giữa dịch vụ ứng lương với hoạt động cấp tín dụng.

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Những đợt nắng nóng cực đoan đang hoành hành tại châu Âu không chỉ là vấn đề thời tiết hay môi trường, mà ngày càng hiện rõ như một thách thức kinh tế, đe dọa tới tốc độ tăng trưởng GDP và gây ra khó khăn cho mọi mặt đời sống.