Năm của ngoại giao văn hóa và một Việt Nam đa sắc

Việt Nam không chỉ có áo dài và nhạc cụ dân tộc

Văn kiện Đại hội XIII khẳng định ngoại giao văn hóa “đóng góp thiết thực vào quảng bá mạnh mẽ hình ảnh quốc gia và tăng cường sức mạnh tổng hợp của đất nước”. Theo bà Nguyễn Phương Hoa, Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế: “Văn hóa, nghệ thuật là thứ vượt lên trên tất cả những rào cản về ngôn ngữ, về chính trị và đến thẳng đến trái tim mọi người để kết nối họ. Đó chính là phương thức hữu hiệu để người dân các nước có thể hiểu và yêu mến hơn về Việt Nam, đây cũng là sức mạnh mềm của một quốc gia”.

Từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao với các nước, Việt Nam luôn chú trọng mặt trận ngoại giao bằng văn hóa. Trong xu thế phát triển mạnh mẽ của công nghiệp văn hóa, ai cũng hiểu, văn hóa mang lại nhiều giá trị về tinh thần và kinh tế cho một quốc gia, định vị vị thế của quốc gia trong bản đồ thế giới. Ngoại giao văn hóa là con đường để đưa văn hóa Việt ra thế giới.

Năm 2023 thực sự là một năm để lại những dấu ấn mạnh mẽ trên mặt trận ngoại giao văn hóa. Thay vì hình ảnh Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế chỉ có dàn nhạc dân tộc, áo dài và phở, chúng ta đã đi ra nước ngoài bằng những giá trị của một Việt Nam đương đại đang từng bước thay đổi mạnh mẽ, bằng nhạc cổ điển, opera, phim ảnh, bằng những nhạc cụ truyền thống trong sự kết nối đương đại, chơi bình đẳng với các nhạc cụ phương Tây...

Điểm nhấn đầu tiên của năm 2023 là chuyến thăm của Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng và phu nhân cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tới Áo và Italy vào tháng 7/2023. Chúng ta mạnh dạn mang dàn nhạc giao hưởng của mình đi, tự tin hội nhập, trình diễn ấn tượng ở trung tâm âm nhạc cổ điển châu Âu, trong những khán phòng lộng lẫy và lâu đời nhất. Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam đã phối khí và trình tấu đàn bầu, đàn T'rưng cùng dàn nhạc thính phòng, thể hiện "tính dân tộc" và sự "sáng tạo độc đáo" bằng chính ngôn ngữ âm nhạc của thế giới.

NSND Bùi Công Duy và các nghệ sĩ Việt đã có buổi biểu diễn trong đại tiệc âm nhạc nhân kỷ niệm 50 năm quan hệ Việt Nam - Italy tại Rome. Tổng thống Sergio Mattarella thích thú tìm hiểu về 2 nhạc cụ dân tộc là đàn bầu và đàn T’rưng của Việt Nam. Bên cạnh những tác phẩm nhạc cổ điển nổi tiếng, các nghệ sĩ Việt đã biểu diễn các tiết mục nhạc dân tộc được nghệ sĩ Đồng Quang Vinh phối khí mới mẻ, mang âm hưởng đương đại, tươi mới. Chương trình giao lưu văn hóa đã để lại ấn tượng tốt đẹp với bạn bè quốc tế. Ngoài ra, điểm nhấn của âm nhạc Việt Nam là chúng ta đã trình diễn âm nhạc truyền thống lồng ghép qua ngôn ngữ âm nhạc hàn lâm. Điều này tạo nên sự độc đáo, khác biệt để nhận diện Việt Nam trên bản đồ văn hóa thế giới.

Hiện diện một Việt Nam đa sắc

Mới đây, công chúng Hà Nội được thưởng thức vở opera “Công nữ Anio” đánh dấu 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Nhật Bản. Sau những buổi diễn tại Hà Nội, vở oprea còn đi trình diễn ở Nhật Bản. Dự án này kéo dài hai năm, kể về chuyện tình đẹp và thủy chung của công nữ Ngọc Hoa và Sorato - một doanh nhân người Nhật ở Đàng trong thế kỷ 17. Công nữ Anio là hợp tác âm nhạc, sân khấu hiếm có của hai nước Việt Nam - Nhật Bản, ở đó, những giọng ca hay nhất, những nhạc sĩ và soạn giả lời tài năng, những biên đạo múa và họa sĩ, dàn nhạc điêu luyện nhất đã ở bên nhau trong một thời gian dài.

Không chỉ là sự kiện văn hóa đơn thuần hay một chương trình giao lưu giữa hai nước trong một vở opera, bản thân câu chuyện mà “Công nữ Anio” muốn chuyển tải đã mang đi thông điệp tuyệt vời về mối quan hệ giữa hai quốc gia. Nghệ sĩ opera Đào Tố Loan, vai công nữ Anio chia sẻ về niềm vinh dự được trao sứ mệnh kết nối văn hóa và tình hữu nghị hai nước. Chuyến sang Nhật biểu diễn của chị rất thành công, thể hiện tài năng của các nghệ sĩ Việt Nam khi đứng cùng sân khấu với nghệ sĩ Nhật. Có thể nói, “Công nữ Anio” bằng âm nhạc, nghệ thuật, bằng tài năng của các nghệ sĩ Việt Nam và Nhật Bản đã xóa nhòa biên giới giữa hai quốc gia, bước qua những rào cản về ngôn ngữ, chạm đến cảm xúc người xem.

Không chỉ dừng lại ở đó, vào tháng 10/2023, Dàn nhạc giao hưởng Lễ hội Việt - Nhật với các nghệ sĩ được tuyển chọn từ các dàn nhạc tiêu biểu của hai nước Việt - Nhật đã có chuyến biểu diễn ấn tượng tại Nhật. Điều đặc biệt là Dàn nhạc tre nứa Sức sống mới và Dàn nhạc Giao hưởng Lễ hội Việt - Nhật đã cùng nhau trình diễn những tác phẩm kinh điển của Việt Nam và Nhật Bản - thế giới. Các bản phối đều do nhạc trưởng Đồng Quang Vinh phối khí lại. Rõ ràng, chúng ta không chỉ đi ra thế giới bằng những vốn “tự có” mà bằng chính những sáng tạo của các nghệ sĩ đương đại trong sự kết nối Đông - Tây; truyền thống - hiện đại để làm nên một Việt Nam đương đại đa sắc hơn.

Nhạc trưởng Đồng Quang Vinh chia sẻ về niềm hạnh phúc của anh khi những buổi diễn nhận được những tràng pháo tay đón nhận của khán giả Nhật vốn kỹ tính và khắt khe. Anh nói về niềm vinh dự khi được trình diễn ở Suntory Hall, phòng hòa nhạc nổi tiếng thế giới dành cho nhạc cổ điển. Được biểu diễn ở đó là giấc mơ của những người chơi nhạc. Và đặc biệt, tại không gian linh thiêng của chùa Todaiji ở Nara, ngôi chùa cổ lâu đời, các nghệ sĩ tài năng của Nhật và Việt Nam đã có buổi diễn ấn tượng.

 Theo NSND Bùi Công Duy: “Thành quả và những đổi mới của các chương trình giao lưu văn hóa là trọng trách của Học viện Âm nhạc Quốc gia và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong việc xây dựng chương trình đặc sắc tôn vinh văn hóa Việt Nam và thể hiện được tài năng của các nghệ sĩ. Hy vọng thời gian tới sẽ có nhiều chương trình mang tầm quốc gia được ra giao lưu để truyền tải thông điệp về những con người Việt Nam yêu nghệ thuật, có văn hóa”.

Nhạc sĩ Trần Mạnh Hùng - tác giả âm nhạc của vở “Công nữ Anio” cho rằng, chúng ta có nhiều sức mạnh, trong đó văn hóa là một trong những sức mạnh nhưng chúng ta chưa khai thác hiệu quả. Có thể nói, những thay đổi trên mặt trận ngoại giao văn hóa trong năm 2023 đã đánh dấu một bước chuyển biến mới của chúng ta trên con đường phát triển, định vị Việt Nam bằng chính những giá trị nội tại mang bản sắc Việt trên con đường hội nhập và phát triển. Ngoài âm nhạc, chúng ta còn có những thành tựu đánh ghi nhận trong lĩnh vực điện ảnh ở liên hoan phim Cannes, (Pháp), Berlin (Đức), Busan (Hàn Quốc)… Lần đầu tiên trong lịch sử điện ảnh, bộ phim mới nhất của đạo diễn Trần Anh Hùng “The Tast of Things” và “Bên trong vỏ kén vàng” của đạo diễn Phạm Thiên Ân lọt vào top những bộ phim hay nhất năm 2023.

Trước đó, đạo diễn Trần Anh Hùng đã dành giải Đạo diễn xuất sắc nhất tại liên hoan phim Cannnes cho tác phẩm này. Còn “Bên trong vỏ kén vàng” cũng dành giải Camera vàng cho đạo diễn có phim đầu tay xuất sắc. Những bộ phim “Tro  tàn rực rỡ” “Đất rừng phương Nam”, “Người vợ cuối cùng” cũng đã có những suất chiếu ấn tượng ở nhiều nước trên thế giới, góp phần quảng bá hình ảnh và con người Việt Nam.

Năm 2023 cũng đánh dấu nhiều hợp tác quốc tế của các đại sứ quán, các trung tâm văn hóa của Anh, Pháp, Ý, Hàn Quốc, Nhật Bản... tại việt Nam. Hội đồng Anh chọn Việt Nam là một trong 3 quốc gia để triển khai dự án Di sản kết nối, hỗ trợ cộng đồng khai thác và phát triển bền vững các giá trị của di sản như gốm Bàu Trúc, dệt thổ cẩm ở Tây Nguyên...

Rõ ràng, những giá trị của ngoại giao văn hóa trong năm 2023 đã góp phần xây dựng lên một hình ảnh Việt Nam đương đại đang phát triển bằng những giá trị nội tại của mình, như Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Hà Kim Ngọc đã khẳng định: “Ngoại giao văn hóa gia tăng sự nhận diện Việt Nam trên toàn cầu”.